The Analysis of “Mi’raj” Concept Regarding the Alevi Oral Traditions: The Example of Çubuk-Şabanözü Region

MİRAÇ KAVRAMININ ALEVİ SÖZLÜ KÜLTÜRÜ AÇISINDAN İNCELENMESİ: ÇUBUK-ŞABANÖZÜ ÖRNEĞİ

Abstract

Similar to many other belief systems, the concept of “Mir’aj” holds a great importance in the symbolic cosmos perception of Islam and the related Mystical Sufi Movements. In addition to this philosophic importance, Hz. Muhammad’s “Mir’aj” journey can be stated as a fundamental root for the rituals of many Sufi orders including Alevism. The memories of Alevi communities in Anatolia hold very close mir’aj narratives independent from the regions they occupy. The “Mir’aj” and “Cem of Forties” visited by Hz. Muhammad on his way back, that stands as an origin for the theology and the rituals of the Alevi Belief System, might also represent a suitable model to examine “Mir’aj-Belief” and “Mir’aj-Ritual” relations for many other belief systems in Anatolia. Çubuk-Şabanözü region, in which traditional Alevi belief system still lives with a theological and ritual based integrity, possesses a very unique literal, visual and musical creations about the Mir’aj perception of Alevi belief system. These creations go hand in hand with the “Mir’aj and the Cem of Forties” narratives lying in the memories of Alevi communities living in the other regions of Anatolia. In the first part of the paper, the narratives of “Mir’aj and Cem of Forties” in the written sources are examined and supporting knowledge gathered through the interviews conducted by oral resources is presented in the second part of the paper. For developing the final text of the paper, the interviews and the reports of field works carried out by the authors in the Çapar, Göldağ and Kutluşar villages of Şabanözü are used and these materials are supported by the previous studies on similar topics carried out on the region.

Özet

Miraç kavramı diğer birçok inanç sisteminde olduğu gibi İslam’da ve İslam içerisindeki tasavvufi tarikatların birçoğunun inanç dünyasında da önemli yere sahiptir. Sadece inanç dünyası ile sınırlı kalmayıp tarikatların kendine özgü ritüellerinin de temel dayanağı olarak gösterilebilen Hz. Muhammed’in miracı bu yönü ile İslam kültürü içerisinde özellikle Alevilik’te somut bir şekilde gözlemlenebilmektedir. Anadolu’da bulundukları coğrafyadan bağımsız olarak Alevi toplulukların hafızasında küçük ayrıntılar dışında birbirine çok yakın olan “Miraç ve Kırklar Cemi” anlatıları mevcuttur. Aleviliğin gerek teolojisi gerekse de temel ritüelleri için temel dayanak noktası olarak görülen miraç ve Hz. Muhammed’in miraç dönüşü uğradığı Kırklar Meclisi, “miraç-inanç” ve “miraç-ritüel” ilişkisini inceleyebilmek adına Anadolu’daki diğer inanç sistemleri için de önemli bir model teşkil etmektedir. Anadolu’da Geleneksel Aleviliğin günümüzde dahi inançsal ve ritüelik bir bütünsellik içerisinde devam ettiği Çubuk ve Şabanözü bölgeleri bünyelerinde Aleviliğin miraç algısına dair zengin edebi, görsel ve müzikal eserler barındırmaktadır. Bu eserler diğer coğrafyalarda varlık gösteren Alevi topluluklarının belleklerinde mevcut olan “Miraç ve Kırklar Cemi” anlatıları ile örtüşür nitelik taşımaktadır. Makalede önce yazılı kaynaklardaki Miraç ve Kırklar Cemi anlatısının çözümlemesi yapılmış daha sonra gerek Çubuk gerekse de Şabanözü bölgelerine dair sözlü kaynaklar ile yapılan söyleşiler sonucunda miraca dair çözümlemeyi destekler nitelikte olan bilgiler toplanmıştır. Çalışma için Şabanözü’nün Çapar, Göldağ ve Kutluşar köylerinde tarafımızca yapılan söyleşiler ve alan araştırması kayıtları kullanılmış olup daha önce söz konusu bölgeye dair yapılmış olan çalışmalardan da faydalanılmıştır.