Some findings and evaluations on the poems of Crimean Khanate

Abstract

While Crimate was a province of Golden Horde, it turned into a khanate in the rule of Giraylar lineage. The founder of the khanate is Hacı Giray I. He coined to his name in 1441. Mengli Giray I., who acceded to throne instead of him, gave his khanate to Ottoman Empire by consulting to Fatih Sultan Mehmet(1475). Crimean was occupied by the Russia and given them via Bucharest treaty (1812). The Crimean Turkish, which is a branch of Kipchak Turkish developed under the sway of Istanbul Turkish because of the increased relation with Ottomans. Crimean Literature of Khanate period share parallelism with divan poetry. Almost all of the Crimean khans were interested in poetry and literature. So, khans and noble poems generate the most important part of Crimean poems. In this period, there were 54 poems. These poems were evaluated in terms of birthplace, their era, the place they grown up, educational status, officialism and profession life, the place they made duty, mystic propensity and their works.

Özet

Kırım, önce Altun Ordu Devletinin vilayeti iken, Giraylar soyunun idaresinde hanlığa dönüşmüştür. Hanlığın kurucusu I. Hacı Giray’dır. 1441’de kendi adına para bastırmıştır. Onun yerine tahta geçen I. Mengli Giray (1468-1514), Fatih Sultan Mehmed’e başvurarak hanlığını Osmanlı Devleti’ne bağlamıştır (1475). Kırım, 1783’te Rusların işgâline uğramış, Bükreş Antlaşmasıyla Rusya’ya bırakılmıştır (1812). Kıpçak Türkçesinin bir kolu olan Kırım Türkçesi, hanlık döneminde Osmanlılarla artan ilişkiler sonucu, İstanbul Türkçesinin etkisinde gelişmiştir. Hanlık dönemindeki Kırım edebiyatı, divan şiiriyle benzerlik gösterir. Kırım hanlarının hemen hepsi şiir ve edebiyatla uğraşmıştır. Bu nedenle Kırımlı şairlerin önemli bir bölümünü han veya han soylu şairler oluşturmuştur. Bu dönemde Kırım’da yetişmiş 54 şair bilinmektedir. Burada söz konusu 54 Kırımlı şair; doğum yerleri, yaşadıkları yüzyıl, yetiştikleri yer, eğitim durumları, memuriyet veya meslek hayatları, görev yaptıkları yerler, tasavvufî eğilimleri, eserleri gibi açılardan değerlendirilmiştir.