THE KHIDR BELIEF IN THE ALEVI THOUGHT IN THE CONTEXT OF SAYYİD ALIZADEH'S KHIDRNAME

SEYYİD ALİZÂDE'NİN HIZIRNÂME'Sİ BAĞLAMINDA ALEVİ DÜŞÜNCESİNDE HIZIR İNANCI

Abstract

The faith of the Khidr, with different names, can be seen in many societies. The Qur'an and hadiths have directly contribute the acceptance of this faith in the Islamic societies. Khidr faith has an important place in Turkish folk beliefs and this has influenced the Alevi-Bektashi thought. Khidrrname is the common name for poetic works about the Khidr and ricalü'l-gayb (Unseen dervishes). Khidrnames, with the features they contain, are as important as the buyruklar in the faith of Alevi-Bektashi. These works include numerous beliefs and concepts that are important in the Alevi-Bektashi faith. Some of them are as follows: four doors forty rank, three sunnahs, seven obligations, companionship, sacrifice, dâr, twelve imams, tajalla and tabarra and Ali-Mohammed, Hasan, Huseyin etc. There is a connection between the Khezr's longevity and Imam's occultation. Shi'a effects can be seen in the work at various rates. In this article, it is discussed the Khezr belief and Khezr typology in Sayid Alizadeh's work named as Khezrname.

Özet

Hızır inancı farklı şekillerde de olsa birçok toplumda görülmektedir. İslam toplumlarında bu düşüncenin kabul görmesinde nasların doğrudan katkısı olmuştur. Türk halk inancında önemli karşılığı olan bu inanç Alevi-Bektaşi düşüncesine tesir etmiştir. Hızırnâme, Hızır ve ricalü'l-gayb denilen veliler hakkındaki telakkilere ait manzum eserlerin ortak adıdır. Hızırnâmler, ihtiva ettikleri özellikleri bakımından, Alevi-Bektaşi düşüncesinde buyruklar kadar önemlidir. Bu eserlerde Alevi-Bektaşi düşüncesinde önemli olan çok sayıda inanç ve kavramlara yer verilmektedir. Bunlardan bazıları; dört kapı kırk kam, üç sünnet, yedi farz, musahiplik, kurban, dâr, on iki imam, tecellâ ve teberrâ, Ali-Muhammed, Hasan, Hüseyin gibi kavramlardır. Eserde çeşitli oranlarda Şii etkileşimi görülmektedir. Hızır'ın uzun yaşaması ile On İkinci İmam'ın gaybeti arasında irtibat kurulmaktadır. Bu makalede Seyyid Alizâde'ye ait Hızırnâme'deki Hızır inancı ve Hızır tipolojisi ele alınmaktadır.