THE BELIEFS AND RITUALS RISING AROUND MAUSOLEUM OF SARI SALTIK IN KRUJË-ALBANIA

ARNAVUTLUK-KRUJA’DAKİ SARI SALTIK MAKAMI ETRAFINDA GELİŞEN İNANÇ VE RİTÜELLER

Abstract

Balkans have hosted alperen-dervishes from Anatolia before the Ottomans. Various “Khorasan Saints” like Ayvaz Dede, Küçük-Büyük Abdal, Derviş İsmail, have been pioneers of conquest of Balkans. Also, one of these Khorasan Saints is Sarı Saltık. Sarı Saltık is alperen who that is loved in Balkans and knows and peaceful victorious. Until recently, Sarı Saltık has had different mausoleums in seven different Balkan countries until recently. One of the existing Sarı Saltık’s mausoleums at the present is the one in Krujë-Albania. Turbes (tombs) and maqams (mausoleums) are visited and considered sacred by people and they perform their spiritual rituals in these areas. Tomb of Sarı Saltık is located on mountain in Krujë-Albania and place of pilgrimage of Sarı Saltık is located on near the centre of Krujë, these places are intensely visited by people from Albania and other countries. People with different religions and beliefs are coming to these places, and practicing their rituals in accordance with their beliefs Information related to Sarı Saltık Mausoleum in Kruje, Albania is given in the introduction section of the article as part of the fieldwork. Article has been interpreted according to the “Guided Interview and Observation Technique”. Then, faith-based rituals performed in Sarı Saltık’s Mausoleum and in Place of Pilgrimage of Ayak İzi (Footprint) are given in the following sections of the article. At the end of this article, it has been stated that Sarı Saltık which is defined as ‘evliya’ (saint) by people of Krujë, is not forgotten and continues to be perpetuated by his monuments. All these are recorded in the interviews. Rituals that are performed in this area such as lighting a candle, drinking from the fountain, slaughtering animals etc. are the proofs that Sarı Saltık is not forgotten. Searching about Sarı Saltık contributes to the cultural heritage and social values of Kruje.

Özet

Balkanlar, Osmanlı Devleti öncesinde Anadolu'dan gelen alperen-dervişlere ev sahipliği yapmıştır. Ayvaz Dedeler, Küçük-Büyük Abdallar, Derviş İsmail'ler gibi birçok "Horasan Ereni" Balkanlar'ın fethinin öncüsü olmuştur. Halk tarafından Horasan Ereni olarak bilinen bir diğer şahıs da, Sarı Saltık'tır. Sarı Saltık Balkanlar'da sevilen, barışçıl, fetihçi bir alperen olarak bilinmektedir. Sarı Saltık'ın günümüzde Balkanlar'da var olan makamlarından birisi de, Arnavutluk-Kruja'dadır. Halk tarafından ziyaret edilen ve kutsal kabul edilen türbe, makam, ziyaretgâh yerleri insanların inanç ve ritüellerini uyguladıkları alanlardır. Arnavutluk-Kruja'da dağda yer alan Sarı Saltık Makamı, Kruja'nın merkezine yakın yerde bulunan Sarı Saltık Ziyaretgâh'ı, Arnavutluk ve diğer ülke insanlarının yoğun olarak ziyaret ettikleri mekânlardır. Bu mekânlara farklı dine ve inanışa sahip insanlar ziyarete gelmekte ve kendi inançlarına uygun olan ritüellerini gerçekleştirmektedirler Alan çalışması kapsamında makalenin giriş kısmında, Arnavutluk-Kruja'da bulunan Sarı Saltık'ın Makamı hakkında bilgi verilmiştir. Makalede, halkbilimi alan çalışmasının "Yönlendirilmiş Röportaj ve Gözlem Tekniği"nden faydalanılmıştır. Çalışmanın devamında ise, Sarı Saltık'ın Makamı'nda ve Ayak İzi Ziyaretgâh'ında gerçekleştirilen inanca bağlı ritüeller verilmiştir. Bu makalenin sonunda, Kruja halkı tarafından "evliya" olarak tavsif edilen Sarı Saltık'ın, makamları vasıtasıyla unutulmadığı, yaşatılmaya devam edildiği yapılan alan çalışmasındaki röportajlarla kaydedilmiştir. Sarı Saltık'a atfedilen mekânlarda; mum yakma, akan sudan içme, içirme, kurban kesme, adak adama vb. uygulanılan birçok inanış ve ritüel Sarı Saltık'ın unutulmadığının, nesilden nesile aktarıldığının göstergesidir. Bu kapsamda Sarı Saltık etrafında gelişen inanç ve ritüeller hakkında aktarılan bilgiler, Kruja'nın somut olmayan kültürel mirasına zengin bir birikim ile birlikte toplumsal değerlere de katkı sağlamaktadır.