KARIYER KARARI ÖZ-YETERLILIĞI ÖLÇEĞI-KISA FORMU: TURK VERSİYONUNUN PSİKOMETRİK ÖZELLİKLERİ

CAREER DECISION SELF-EFFICACY SCALE-SHORT FORM (CDSESSF): THE PSYCHOMETRIC PROPERTIES OF TURKISH VERSION

Abstract

The aim of this research is to examine the validity and reliability of the Turkish version of the Career Decision Self-Efficacy Scale-Short Form (CDSES-SF; Gaudron, 2011). The sample of this study consisted of 358 (192 female and 166 male) university students. The results of confirmatory factor analysis demonstrated that the 18 items loaded on four factors and the four-dimensional model was well fit (x²= 194.32, df= 124, p= .00, RMSEA=.061, NNFI=.85, CFI=.85, IFI=.85, GFI= .88, AGFI= .83 and SRMR=.067). The internal consistency coefficients of four subscales were .76, 68, 62 and .61 respectively, for the overall scale was.84. In the concurrent validity significant relationship (r= .51) was found between the Career Decision Self-Efficacy Scale-Short Form and Employment Hope Scale. The corrected item-total correlations of CDSES-SF ranged from .26 to .59. Overall findings demonstrated that this scale had high validity and reliability scores and that it may be used as a valid and reliable instrument in order to measure of self-efficacy expectations designed to assess individuals confidence in their ability to complete the tasks necessary to make career decisions .Nevertheless, further studies that will use CDSES-SF are important for its measurement force.

Özet

Problem: Karar verme, bir ihtiyacı gidereceği düşünülen bir nesneye, kişiye, duruma götürecek birden fazla yol olduğu zaman, ya da erişilmek istenen bir hedefin ihtiyacı karşılamada uygun ve yeterli olup olmadığı kesin değilken yaşanan sıkıntıyı gidermek için eyleme geçme davranışıdır (Kuzgun, 2006, akt., Sarıçam, 2013). Kariyer kararı, bireyin meslek, eğitim programı, bir okul ya da bir iş hakkında seçimde bulunması olarak tanımlanmaktadır (Sampson, Peterson, Lenz, & Reardon, 1992, akt., Sarıçam, 2013). Meslek ya da kariyer seçimleri, bireylerin toplum hayatına yaptıkları katkının ve kişisel üretkenlik duygusunun yanı sıra onların duygusal refahları, ekonomik ve sosyal statüleri için de uzun dönemli önemli katkıları vardır (Campbell & Cellini, 1981; Gati ve diğerleri, 2001; Super, 1980, akt., Sarıçam, 2013). Kariyer kararının genellikle aralıksız devam eden gelişimsel bir süreç içinde gerçekleştiği belirtilmektedir. (Bacanlı, 2008; Osipow & Fitzgerald, 1996, akt., Sarıçam, 2013). Kariyer seçiminde, genellikle bireyin tercihlerindeki gelişimsel değişmeler, öz-yeterlilik algısı, karar becerileri etkilidir. Özellikle kariyer ya da meslek seçiminde öz yeterlilik algısı, kararsızlık ve çıkabilecek güçlükler ile mücadele son derece etkin rol oynamaktadır (Sarıçam, 2013). Fakat Türkiyede kariyer karar verme öz yeterliliği ile ilgili yapılmış çalışmalar incelendiğinde az sayıda ölçme aracına rastlanmıştır ve çoğunun madde sayısı fazladır. Bu çalışmanın amacı Gaudron (2011) tarafından geliştirilen Kariyer Kararı Öz Yeterliliği Ölçeğini Türkçeye uyarlamak ve ölçeğin psikometrik özelliklerini incelemektir. Yöntem: Bu araştırma Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesinde eğitim gören 358 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Öğrenciler farklı bölümlerde olup; yaşları 18 ile 27 yaş arasında değişmekte ve yaş ortalaması 21.7 olan öğrencilerin 192si kadın ve 166sı erkektir. Kullanılan ölçme araçları: Çalışmada veri toplamak amacıyla Kariyer Kararı Öz Yeterliliği Ölçeği-Kısa FormuTürkçe versiyonunun yanı sıra ölçüt (uyum) geçerliliği için yine araştırmacılar tarafından Türkçeye adapte edilmiş İş Umudu Ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca demografik bilgilere ulaşmak için Kişisel Bilgi Formu dağıtılmıştır. İş Umudu Ölçeği (Employment Hope Scale): Hong, Polanin & Pigott (2012) tarafından geliştirilen İş Umudu Ölçeği Akın, Hamedoğlu, Kaya ve Sarıçam (2013) tarafından Türkçeye adapte edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliliği için 398 öğretmenden elde edilen verilere uygulanan doğ- rulayıcı faktör analizinde iki boyutlu modelin uyum indeksi değerleri: (x²=215.29, sd=63 p=0.00; RMSEA=.078, NFI=.95, NNFI=.95, CFI=.96, IFI=.96, RFI=.92, GFI=.93, AGFI=.88, ve SRMR=.040) olarak bulunmuştur. Ölçeğin ölçüt geçerliği çalışmasında İş Umudu Ölçeği ile Kariyer Uyum ve İyimserlik Ölçeği arasında pozitif (r= .37) ilişki olduğu görülmüştür. İş Umudu Ölçeğinin Cronbach alfa iç tutarlık güvenirlik katsayısı ölçeğin bütünü için .93, psikolojik güçlendirme alt boyutu için .85, amaç yönelimli yol alt boyutu için .90 olarak bulunmuştur. Ayrıca ölçeğin test-tekrar test güvenirliği için ölçek 23 gün ara ile aynı çalışma grubundan 74 öğretmene tekrar uygulandığında, iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı .71 olarak bulunmuştur. Yapılan analiz sonucunda ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları 55 ile .78 arasında sıralanmaktadır. Ayrıca toplam puanlara göre belirlenmiş %27lik alt ve üst grupların madde puanlarındaki farklara ilişkin t değerlerinin ise 8.29 (p .90, RMSEA < .08 ve SRMR için < .05 ölçüt olarak alınmıştır (Hu & Bentler, 1999). Ortalama ve toplam puanlar arasındaki ilişkileri tespit etmek için Pearson Momentler Korelasyon Analizi uygulanmıştır. Ölçme aracının geçerlik ve güvenirlik analizleri için SPSS 17 ve LISREL 8.54 programları kullanılmıştır. Bulgular: Doğrulayıcı faktör analizi (DFA): Ölçeğin yapı geçerliliği için 358 öğrenciden elde edilen verilere uygulanan doğrulayıcı faktör analizinde dört boyutlu modelin uyum indeksi değerleri: x²= 194.32, sd= 124, RMSEA= .061, NNFI= .85, CFI= .88, IFI= .88, RFI= .69, GFI= .88, AGFI= .83, SRMR= .067 olarak bulunmuştur. Ölçüt geçerliliği: Ölçeğin ölçüt geçerliği çalışmasında Kariyer Kararı Öz Yeterliliği Ölçeği Kısa Formu ile İş Umudu Ölçeği arasında pozitif (r= .51) ilişki olduğu görülmüştür. Güvenirlik: Kariyer Kararı Öz Yeterliliği ÖlçeğiKısa Formu Cronbach alfa iç tutarlık güvenirlik katsayısı ölçeğin bütünü için 84, hedef belirleme alt ölçeği için .76, problem çözme alt ölçeği için .52, bilgi toplama alt ölçeği için .68, hedef takibini yönetme alt ölçeği için .62 olarak bulunmuştur. Ayrıca ölçeğin test-tekrar test güvenirliği için ölçek 23 gün ara ile aynı çalışma grubundan 68 öğrenciye tekrar uygulandığında, iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı .66 olarak bulunmuştur. Madde analizi: Yapılan analiz sonucunda ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .26 ile .58 arasında sıralanmaktadır. Ayrıca toplam puanlara göre belirlenmiş %27lik alt ve üst grupların madde puanlarındaki farklara ilişkin t değerlerinin ise 6,78 (p< .001) ile 20,55 (p<. 001) arasında değiştiği görülmüştür. Tartışma ve Öneriler: Çalışmanın genel amacı doğrultusunda Kariyer Kararı Öz Yeterliliği Ölçeği Kısa Formunun geçerliği: Faktör analizi, ayırt edici geçerlik ve benzer ölçek geçerliği ile belirlenmiştir. Faktör analizi sonucunda ölçeğin dört boyutlu olarak uyum verdiği görülmüştür. Ayırt edici geçerlik çalışması sonucunda ölçekte yer alan 18 maddenin alt grupla üst grubu birbirinden anlamlı düzeyde ayırt ettiği gö- rülmüştür. Benzer ölçek geçerliği (ölçüt geçerliği) çalışması sonucunda ise ölçeğin geçerli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu üç geçerlik çalışmasından elde dilen sonuçlar, araştırma literatüründe önerilen ve kabul edilebilir aralıklar arasında bulunmaktadır (Büyüköztürk, 2011; Tabachnick and Fidell, 2007). Kariyer Kararı Öz Yeterliliği Ölçeği Kısa Formunun güvenirlik çalışmaları sonuçlarına bakıldığında ise Cronbach-alfa, madde toplam korelasyonu katsayıları ile test-tekrar test y