SavedAdd your journal

Journals / IIB International Refereed Academic Social Sciences Journal / 2015 / Cilt: 6 - Sayı: 17

TÜRKİYE’DE YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARININ ENERJİ SEKTÖRÜNDEKİ YERİ: SWOT ANALİZİ

THE PLACE OF RENEWABLE ENERGY SOURCES IN ENERGY SECTOR IN TURKEY: SWOT ANALYSIS

Nilhun DOĞAN

Pages
118–142
DOI
—

Abstract

İstanbul University I.I.B.F. İstanbul / Turkey Abstract: The process in which energy is of great importance and fossil fuel reserves reduce is gradually increasing the interest in the renewable energy sources. Accordingly, studies directed to increasing the share of renewable energy sources in energy production have gained speed. This study analyzing the place of renewable energy sources in Turkey in energy sector with their strengths-weaknesses and opportunities-threats indicates that transition to renewable energy sources which constitutes the biggest natural energy potential in Turkey has great strategic importance in terms of reducing foreign-source dependence, controlling environmental problems and having an environment of high quality, its prioritization for stable and sustainable economic growth and national security, determination of near targets and placing the production of renewable technologies especially on the focus of energy policies.In recent years, the legal amendments aiming to get maximum benefit from renewable energy by putting private sector investments into effect and to reduce red tapes have formed a significant infrastructure in this sense.

Özet

Sürekli devam eden tabii süreçlerde mevcut olan enerji akışından elde edilen enerji olarak tanımlanan yenilenebilir enerji [hidrolik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyoyakıt (biyoetanol, biyokü- tle, biyogaz), deniz enerjileri (deniz dalga, boğaz akıntıları, gel-git) gibi fosil olmayan enerji], artan enerji talebinin karşılanabilmesi, enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve çevre dostu üretime geçiş için özellikle Türkiye gibi gelişen ekonomiler açısından oldukça önem taşımaktadır. Fosil yakıtlara alternatif olarak vazgeçilmez bir enerji kaynağı olarak değerlendirilen yenilenebilir enerji, gelecek için ümit verici bir görüntü arz etmekte olup, en büyük doğal enerji potansiyeli ile Türkiye’nin enerji ihtiyacını karşılamada çok önemli bir rol oynayacaktır. Amaç: Fosil yakıt rezervlerinin giderek azalması ve ortaya çıkan çevre problemleri gibi sorunların çözüm yolu olarak yenilenebilir enerjinin Türkiye’deki yerinin ve öneminin ortaya konması amaçlanmıştır. Kapsam: Bu çalışmayla, Türkiye’de yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji sektöründeki yeri ele alınarak, SWOT analizi yoluyla yenilenebilir enerjinin Türkiye açısından güçlü-zayıf yönleri ile fırsatlar-tehditler ortaya konulmuş ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Yöntem: Türkiye açısından yenilenebilir enerji kaynakları kullanımında çevresel faktörlerin etkileri, enerji sektörünün geleceği açısından fırsatların saptanması, tehdit unsuru olarak görülebilecek faktörlerin önceden belirlenip önlem alınması ve enerji sektörünün güçlü yönlerinin ön plana çıkarılması amacıyla SWOT analizinden faydalanılmıştır. Araştırma Problemi: Türkiye’de elektrik enerjisi talebi, ağırlıklı olarak termik ve hidrolik kaynaklardan karşılanmaktadır. Yerli hidrolik kaynakların yerini, diğer enerji kaynaklarına göre daha pahalı bir kaynak olan ithal doğal gazın alması sonucunda, Türkiye’deki enerji kaynakları diğer ülkelere göre daha pahalı hale gelmektedir. Bu durum, Türkiye’nin diğer ülkelerle olan rekabetini olumsuz yönde etkilemektedir. Jeotermal ve rüzgâr enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının üretimdeki payı, henüz oldukça düşüktür. Oysaki Türkiye’nin enerji kaynaklarına bakıldığında, en büyük doğal enerji potansiyelini yenilenebilir enerji kaynaklarının oluşturduğu görülmektedir. Uzun dönemde daha sürdürülebilir enerji sağlamada kullanılabilecek çok farklı türlerde yenilenebilir enerji kaynakları bulunmaktadır. Temel yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji formu ve olası ticari kullanım zamanlarına göre, yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji formunun çoğunlukla elektrik olması ve özellikle dalga ile ısıl güneş enerjisinin orta ve uzun vadede kullanılabilirliği dikkati çekmektedir. Başta fosil yakıt kullanımı olmak üzere, sanayileşme, enerji üretimi, ormanların yok olması ve diğer insan aktiviteleri sonucunda ortaya çıkan “küresel ısınma ve iklim değişikliği”, dünyayı tehdit eden çevre sorunlarının başında gelmektedir. Ekonomik, ekolojik ve sosyolojik problemleri de beraberinde getirecek olan bu sorunun nihai çözü- münde rüzgâr, güneş, hidroelektrik başta olmak üzere yenilenebilir enerji kaynakları önemli rol oynayacaktır. Enerji üretiminde kullanılan kaynakların üretim süresi boyunca ortaya çıkan çevresel etkileri incelendiğinde, fosil yakıtların olumsuz etkileri açıkça ortadadır. Günümüzde, çevreye saygılı yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesinin yanında, kullanımı çok daha yaygın olan fosil yakıtların daha temiz yakılmasını sağlayacak teknolojilerin geliştirilmesine de çalışılmaktadır. Enerji politikalarındaki bu değişiklikler, sadece iklim ve çevre üzerinde değil, sosyal ve ekonomik yapı üzerinde de etkili olacaktır. Yeni enerji kaynakları ile ilgili pek çok araştırmayla birlikte, bu alanda yeni bir endüstri ortaya çıkacaktır. Bununla bağlantılı olarak yeni iş ve yatırım imkânları da yaratılacaktır. Avrupa Birliği Komisyonu, yenilenebilir enerji kaynakları ve daha düşük karbon emisyonuna sahip enerji kaynaklarına ağırlık verilmesinin yalnızca çevre için değil, Avrupa ekonomisinin gelişimi için de etkili olacağını düşünmektedir. Avrupa ülkelerinin yeni enerji kaynakları teknolojilerinde öncü rolü oynamaları, gelecek için bu ülkelere rekabet avantajı sağlayacaktır. Türkiye’de yenilenebilir enerjinin kaynaklarına yönelik SWOT analizi incelendiğinde; hızla aratan enerji talebi karşısında yenilenebilir enerji kaynaklarının, temiz enerji üretimi için önemli bir potansiyel taşıması, yeni yatırımlar ve yeni istihdam fırsatları doğurması gibi güçlü yönlerine rağmen, potansiyel yararlarının tam olarak anlaşılmaması, politika ve piyasa araçlarının yetersizliği, özel kesimin katılımının yetersizliği, bürokratik engeller ve finansman yetersizliği gibi zayıf yönleri mevcuttur. Türkiye’de, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının özel sektör yatırımlarının da devreye sokulmasıyla yaygınlaştırılmasının yanı sıra güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşitliliğinin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, atıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliştirilmesi amacı doğrultusunda, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak elektrik üreten gerçek ve tüzel kişilere belirli bir dönem için alım ve fiyat garantisi verilmesinin yanı sıra yatırım dönemine ve araştırma-geliştirmeye ilişkin teşvikler sağlayan 5346 sayılı “Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun” 10.05.2005’de kabul edilmiştir. Sonuç: Türkiye’de en büyük doğal enerji potansiyelini yenilenebilir enerjiler oluşturmaktadır. Bu bakımdan Türkiye, dışa bağımlılığı azaltma, çevresel problemleri kontrol etme ve kaliteli bir çevreye sahip olma, istikrarlı ve sürdürülebilir ekonomik büyüme ve ulusal güvenlik için, yenilenemez fosil yakıtlarından yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişin hızlandırılmasına öncelik vermeli ve yenilenebilir enerji konusunda daha yakın hedefler belir