İBN SÎNÂ’NIN MUATTILA TENKİDİNİN TEHÂFÜTÜ’L-FELÂSİFE EKSENİNDE FİLOZOF TUTARSIZLIĞINA DÖNÜŞMESİ

AN ANALYSIS ON THE TRANSFORMATION OF IBN SĪNĀ’S EHL TA’TĪL CRITQUE INTO INCOMPATIBILITY IN THE TAHĀFUT AL-FALĀSIFA

Özet

Gazzâlî, Tehâfüt’ün birinci delilinin ikinci meselesinde genelde filozofları, özelde ise İbn Sînâ’yı âlemin kıdemi ana başlığı çerçevesinde tenkit etmiştir. Özellikle bu bölümün konu bağlamında, İbn Sînâ ile Tanrı’nın kudretini ve etki alanını sorgulayan bazı fırka, grup ve görüşlerin arasındaki tartışmaları filozofların dilinden aktarmıştır. O, bu tartışmalarda, bahsi geçen fırka ve görüşler hakkında herhangi bir isim belirtmemiş ve bir îmâda bulunmamış olsa da bizdeki kanaat; Tehâfüt’ün bu bölümündeki tartışmanın, İbn Sînâ ile Ehl-i Ta’tîl ismiyle tanınmış, Allah’ın kudretini sorgulayan Muattıla arasında cereyan ettiği yönündedir. Çünkü İbn Sînâ’nın ilgili eserlerindeki ifadeleri ile Gazzâlî’nin Tehâfüt’teki iddialarının birbirlerinin benzeri ya da tamamlayıcısı olduğu görülecektir. İşte bu makale bu konudaki Gazzâlî eleştirisinin ne kadar tutarlı olduğunu tartışmaktadır.

Abstract

al-Ghazālī criticized the philosophers in general, especially Ibn Sīnā in the second chapter of the first proof of Tahāfut al-falāsifa (Incoherence of the Philosophers), in the context of the time without beginning of the Universe. Particularly in the context of this chapter, Ibn Sīnā and the arguments between some groups and opinions questioning the power and the domain of God are conveyed from the language of philosophers. Although he did not mention any names in these discussions about the squares and opinions that we have in mind, It is said that the debate in this chapter of Tahāfut was made between Ibn Sīnā and the detainee, who was known by the name of Ehl Taʿṭīl, questioning the might of Allah. Because it will be seen that the expressions of Ibn Sīnā's works and the allegations of al-Ghazālī in Tahāfut are similar or complementary to each other. This article discusses how consistent the al-Ghazālī criticism is in this context.