MUSTAFA İSÂMEDDÎN’İN “ET-TANSÎSÜ’L-MUNTAZAR FÎ ŞERHİ EBYÂTİ’T-TELHÎS VE’L-MUHTASAR”ININ TELHÎS VE MUHTASAR ŞERHLERİ ARASINDAKİ ÖNEMİ*

Özet

et-Tansîsü’l-Muntazar fî Şerhi Ebyâti’t-Telhîs ve’l-Muhtasar, XVIII. yüzyılın önemli şârihlerinden birisi olan Mustafa İsâmeddîn Efendi’nin belâgatle alakalı şerhlerindendir. İsâmeddîn bu eserinde Kazvînî’nin Telhîsü’l-Miftâh ve Taftazânî’nin Muhtasar adlı eserinde bulunan ve belâgat ilminde konulara şahit gösterilen beyitleri şerh etmiştir. Ayrıca bu eser, belâgat ilmini öğrenme, Telhîsve Muhtasar’daki beyitleri doğru anlama ve yorumlama bakımından son derece önemlidir. Eser bu yönüyle, şu anki bilgilerimize göre, yazıldığı dönemden sonra Osmanlı medreselerinde belâgat alanında okutulan başucu kitaplarından biri olmuştur. Bununla birlikte bu eser Arapça sarf ve nahiv yönünden de zengin bilgiler içermektedir. Bütün bunlar dikkate alındığında bu eserin şerh literatürümüzün önemli eserleri arasında bulunduğu söylenebilir. Bizim çalışmamızda et-Tansîsü’l-Muntazar fî Şerhi Ebyâti’t-Telhîs ve’l-Muhtasar adlı eserin Telhîs şerhleri içerisindeki yeri incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. “Giriş” bölümünden sonra Mustafa İsâmeddîn’in hayatı ve eserleri tanıtılmıştır daha sonra Telhîs ve Muhtasar’ın belâgat ilmindeki yeri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Bu kısımda Telhîs’te geçen şahit beyitlerin şerhinden meydana gelen diğer eserlere de değinilmiştir. Çalışmamızın ana konusu İsâmeddîn’in eserinin incelenmesinin yapıldığı kısımlardır. Birinci kısımda, Mustafa İsâmeddîn’in bu eserinin nüshaları, muhtevâsı ve teknik özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci kısımda Mustafa İsâmeddîn’in eserde takip ettiği şerh metodu belirlenmeye ve örneklerle ifade edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü kısımda et-Tansîsü’l-Muntazar fî Şerhi Ebyâti’t-Telhîs ve’l-Muhtasar’ın belâgat, Telhîs şerhleri içerisindeki yeri açısından değerine işaret edilmiştir.