EDİMBİLİM VE SÖZDİZİMİ ARASINDAKİ KARŞILIKLI BAĞLANTI

Özet

Dil kullanım bilimi olarak tanımlayabileceğimiz edimbilim, söylem ve bağlam ilişkisi açısından sözün oluşması, konuşucular, konuşmanın dinleyici üzerinde yarattığı etkiyi, dil ve kullanıcılarına göre nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışan bir dilbilim alanıdır.Kim, neden, kiminle, nasıl, ne zaman konuşuyor düşünceleri sosyal ve dilsel bir olay olarak incelenerek konuşan ve konuşulan kişi veya konu arasındaki bağlantılar ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır. Genel olarak insanların ikna, istek ve niyetleri doğrultusunda konuşma durumlarının ifade edilerek diğer kişilere bu ikna, istek ve niyetlerin aktarılması sırasında hali hazırda oluşturulan yapıların hem düz anlamlarıyla hem de bağlama göre yan anlamlarıyla ilgilidir. Zaman, mekân, konuşmacı ve dinleyicinin yanı sıra konuşmacının niyeti, katılımcıların geçmiş bilgisi ve birbirleriyle olan ilişkileri ön plana çıkmaktadır. İfadelerin, tümce, sözcük ve konuşma bağlamına göre incelenmesi bu açıdan önem kazanarak konuşma esnasındaki ifadelerin anlamı, bir anlatımın içeriğine ve gönderime ilişkin yorumlamayla anlam kazanmakta ve iletişim sırasındaki anlam, büyük ölçüde edimbilimin ilgi alanına girmektedir. Sözdizimi ise tümceyi oluşturan sözcük türleri arasındaki ilişkiyi inceleyerek sınıflandırmalar yapan bir alandır. Son zamanlarda dilbilimsel olarak ilgi odağında olan edimbilim çalışmalarında sözdizimi önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle edimbilim ve sözdizimi arasındaki ilişkilerin araştırılması ve bazı sözdizimsel yapıları uygun bir şekilde kullanabilmek için bağlamsal koşulların yerine getirilmesinin nasıl olduğunun yanı sıra belirli sözdizimsel yapıların kullanımı yoluyla hangi edimsel etkilere ulaşılabileceği sorusu sıkça dilbilimsel çalışmalarda dikkat çekmektedir. Biz de çalışmamızda bu düşüncelerden yola çıkarak bu iki alanı örnekler yoluyla karşılaştırarak aralarındaki ilgi ve önemi açığa çıkarmayı çalışacağız.