SARI UYGURCA ÜZERİNE ETİMOLOJİK DENEMELER: O-Ö MADDELERİ

Özet

Bu çalışmanın amacı, ileride tarafımdan tamamlanması düşünülen Sarı Uygurca etimolojik sözlüğün “O-Ö” maddelerine katkı sağlamaktır. Bu amaçla, 1957 yılında Sergey Yefimoviç Malov’un yayımladığı Yazık jyoltıh uygurov: Slovar' i grammatikave 1976 yılında E. Rahimoviç Tenişev’in yayımladığı Stroy sarıg-yugurskogo yazıkaadlı çalışmalarının “O-Ö” maddeleri incelenmiştir. Söz konusu çalışmaların sözlük bölümlerindeki maddeler ve madde içerisindeki cümle örnekleri Türkiye Türkçesine çevrilmiş, çeviri yapıldıktan sonra sözcüklerle ilgili etimolojiler verilmiştir. Sözcükler, hem tarihî hem de modern Türk dilleri ile karşılaştırılmıştır.“O-Ö” maddelerinde özel isim ve yer isimleri hariç toplam 135 sözcük tespit edilmiştir. Sarı Uygurca sözlüklerin “O-Ö” maddeleri çerçevesinde diğer Türk dilleri ile yapılan karşılaştırma sonucunda ortaya çıkan veriler ise şöyledir: Sarı Uygurca ile Kuzey ve Güney Sibirya Türk dillerinde 23 ortak sözcük tespit edilmiştir. Tespit edilen bu temel eylemler ve isimler şöyledir: oğır, oğul, oğur, ok, ol, olur-, on, oŋurka, or, orın, orta, ot I, ot II, ot-, otağ, ottuk, otur, oya, oyna-, ozı-, öl-, örek, örle-. Sarı Uygurca söz varlığının 53’ü Hakasçada, 53’ü Altaycada, 45’i Tuvacada, 33’ü de Yakutçada saptanmıştır. Ortaya çıkan bu veri yaklaşık değerleri içermekle birlikte Sarı Uygurcanın Güney Sibiryadilleri ile yakından ilgili olduğunu teyit etmektedir. Ayrıca, “O-Ö” maddelerinin söz varlığı doğrultusunda bütün modern dillerde ya da dil gruplarında kimi ses değişikleri ile görülen 32 ortak sözcük de belirlenmiştir. Bunlar; oca, oglan, ogul, ogur, ogırla-, oin, ok, ol, olag, olur-, on I, onII, oŋ, oŋurka, op, or- , orgak, orın, orta, otI, ot II, otıs, otun, oy, oy-, oya, oynas,ozak,ozı-, öl-, öxkpe, örekolarak sıralanabilir.