GAGAUZCANIN SÖZ VARLIĞINDA BAYRAM VE YORTUKELİMELERİ

Özet

Asırlarca dillerini sözlü edebiyat ile yaşatan Gagauzlar, kendi kimliklerini yaşatmak için nesilden nesle dillerini, âdetlerini, gelenek ve göreneklerini, tarihlerini, kültürlerini korumaya çalışırlar. Bütün bu sorunlara rağmen Gagauzlar oturdukları toprakları ve ana dillerini yaşatmayı başarmış, kendi kimliklerini yıllar boyunca korumuş ve bugün de büyük bir azimle korumaya, yaşatmaya devam etmektedirler.Gagauz dili, diğer diller gibi sürekli hareket halindedir. Gagauz dilinin söz varlığı bir taraftan yeni sözcüklerin türetilmesiyle zenginleşirken, diğer taraftan bazı sözcükler çeşitli nedenlerle zaman içinde kademeli olarak unutulmaya yüz tutmuştur. Bunlardan bazıları az kullanılırken bazıları tamamen unutulmuştur. Bir dilde sözcüklerin yitirilmesinin en önemli nedeni; sözcüğün gösterdiği nesnenin, kavramın toplumun yaşamında artık yerlerinin kalmaması, tanınmaz olmasıdır. Bugün çağdaş Türk yazı dillerinde eskiden beri kullanılagelen sözcüklerin bazıları, Gagauz yazı dilinde ya az kullanılmakta ya yerini eşanlamlı sözcüklere bırakıp ağızlarda korunmaya devam etmekte ya da tamamen unutulmuş durumdadır. Bu bağlamda ele aldığımız ‘bayram’ anlamında bayram ve yortu kelimeleri bunun en ilgi çekici örneklerinden biridir.Gagauz yazı dilinde artık kullanılmayan bayramsözü ile yaygın olarak kullanılan yortusözü, tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde ve ağızlarında kullanım biçimleri, tarihi, yaygınlığı, kökeni ve anlamları ayrıntılı verilmiş, ardından Gagauz yazı dilindeki kullanımları, ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir. Aynı zamanda bütün Türk yazı dillerinde kullanılan bayramsözünün Gagauz yazı dilinde arkaik duruma düşme nedeni de açıklanmaya çalışılmıştır.