BAZI KUR’AN KISSALARININ İLMÎ VE EDEBÎ TAHLİLİ

Abstract

Kur’an bünyesinde 27’si peygamberlerle, 13’ü de diğer kişi ve topluluklara ilgili olan toplam 40 farklı kıssa bulunur. Bu kıssaların anlatıldığı ayetlerin sayısı, toplam Kur’an ayetlerinin dörtte birinden biraz fazladır. Bu miktarın üçte bir, hatta üçte iki olduğunu söyleyenler de vardır. Hz. Âdem’in yaratılışıyla başlayıp Hz. Muhammed’in doğumundan hemen önce gerçekleşen Fil Vakası’na kadarki geniş bir aralıkta, insanlık tarihine yönelik en sağlam bilgi kaynağı, Kur’an kıssalarıdır. Normal edebî metinlerden çok farklı bir anlatım üslubu bulunan bu kıssaların ortak teması, tevhid; ortak amacı da, dinleyicinin bunlardan ders almasıdır. Kıssaların, Hz. Peygamber’in peygamberliğini ispat, anlatılan güzellikleri görüp onlara rağbet etme, çirkinlikleri görüp onlardan sakınma, yaşamda tesadüfün olmadığını ve her şeyin mutlak bir iradenin meşietine göre yürüdüğünü görme, teselli olma/verme gibi yan amaçları da vardır. Tüm bu amaçların gerçekleşmesi, kıssaların ilmî ve edebî yönden tahlil edilmesine; onlardaki mesajların doğru şekilde belirlenmesine bağlıdır. Kıssaları anlatan evrenin ve dillerin Yaratıcısı olunca, onlarda çeşitli ilmî ve edebî inceliklerin olması kaçınılmazdır. Kıssalarda, her okuyucunun fark edeceği açık mesajlar olduğu gibi; Arapça, belagat, tefsir, siyer, hadis ve akaid ilimlerinin verileri ışığında yapılacak tahlil ve analizler sonucu ulaşılabilecek kısmen kapalı mesajlar da vardır. Dolayısıyla genel anlamda ilim erbabının özelde de Kur’an yorumcularının Kur’an’da böylesine büyük bir yekûn tutan kıssaları özel olarak ele alması ve güçleri yettiğince onlardaki detayları ortaya koyması gerekir. Bu çalışma, hem açık hem de kısmen kapalı olan mesajların ortaya çıkarılmasına yönelik bir denemedir. Benzer bir çalışmanın tüm Kur’an kıssalarına uygulanması durumunda örneklik yapması hedeflenmiştir.