OSMANLI’DA HANEDAN İÇİ KATL

Özet

Yönetimin bir ailenin üyelerine ait olduğu devletlerde, devletin dirlik ve düzenini bozacak unsurlardan birisi iktidarı ele geçirmeye çalışan veya ele geçirme ihtimali bulunan hanedan üyelerinin varlığıdır. Hanedan yönetimlerinin görüldüğü Çin, Türk, Rus, İran, Bizans, Arap tarihlerinde hükümdarlar birçok kez kendi iktidarlarına tehdit oluşturabileceğini düşündükleri veya doğrudan tehdit olan hanedan üyelerini katletme tercihinde bulunmuşlardır. Osmanlı hükümdarları da bu devletlerde olduğu gibi birçok kez aynı tedbire başvurmuş ve hanedan içi katl hâdiseleri gerçekleşmiştir. Hanedan içi katl hâdiseleri; iktidarı muhafaza veya ele geçirme arzusu, nizam-ı âlemin korunması isteği, dış mihrakların hanedan üyeleri üzerindeki etkisi, saray entrikaları, ordunun etkisi gibi sebepler sonucunda yaşanmıştır. Osmanlı saltanat veraset usulünün belli bir kaideye bağlanmaması bu sebepleri ortaya çıkaran temel etkendir. Katledilmek istenen hanedan üyeleri için hükümdarlar, birçok defa dönemin âlimlerinden fetva alma gereği duymuşlardır. Hanedan üyelerinin infazı, birkaç istisna dışında, Türk-Moğol gerçekleşmiştir. gerekçelerine bağlı olarak genellikle ihtimam gösterilmiştir. Hanedan üyelerinin öldürülmesi birçok kez başta padişah olmak üzere çeşitli kesimler tarafından üzüntüyle karşılanmış, hatta bazen bu üzüntü tepkiye dönüşmüştür. İsyan suçu işleyen hanedan üyelerinin katli şer'i hukuka istinaden gerçekleşirken, herhangi bir suçu bulunmayan hanedan üyelerinin katli örfi hukuka göre gerçekleşmiştir. Zamanla veraset usulünde meydana gelen değişiklikler ve birçok kesim nezdinde hanedan içi katlin tepkiye neden olması bu uygulamanın son bulmasını sağlamıştır