THE UDE REGION OF AHISKA SANCAK1 OF CHILDIR PROVINCE IN THE XVI CENTURY

Abstract

After the collapse of the Soviet Union, a great attention was given to the study of the history, ethnography, language and culture of the deported nations within the scope of United Nations. After the end of the World War II on November 14, 1944, the deported Muslim nations known as Ahiska or Meskhetian Turks were exiled to the central Asia and Kazakhstan by the brutal Soviet Union regime from the SamtskheJavakheti region of Georgia and they got attention within the scope of United Nations. The name of Ahiska nation was not even mentioned until the collapse of the Soviet Union and there are so many articles written about them, but there isn’t any article based on Ottoman’s State Recordings. In this article we analysed and evaluated the socioeconomic structure and onomastics of Ahiska Sanjak of Ude region according the Ottoman State Recordings dated 1595 that was named “Defter-i Mufassal Vilayet-i Gürcistan’’. After giving information about the administration division of Ahiska Sanjak based on the State Recordings “Defter-i Mufassal Vilayeti Gürcistan” dated 1595, we gave short information about the city of Ude. We translated the part of the State Recordings concerning the region of Ude into modern Turkish and the onomastics, socio-economic situation of the region was analyzed and evaluated. The history of Ude that was the centre of the region goes back to B.C. and its first name was ’’Udivel’’. After Ahiska, Ude was the second most important cultural centre in Ahiska Sanjak. Ude is located between 41° 34' 26 north and 43° 15' 22 east meridian. Ude and its surroundings was one of the region given to Russia as reparations according to the Edirne Treaty after Russian-Turkish war result in 1828-1829 and today it is situated inside the Adigeni municipality of Samtskhe-Javakheti region of the republic of Georgia

Özet

Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Birleşmiş Milletler kapsamında sürgün olunmuş halkların tarihi, etnografyası, dili ve kültürlerinin öğrenilmesine önem verilmiştir. II. Dünya Savaşı sonlarında, 14 Kasım 1944 tarihinde amansız ve gaddar Sovyet rejimi tarafından Gürcistan'ın Samtskhe-Javakheti Bölgesi'nden Orta Asya ve Kazakistan'a sürgün olunan Ahıska veya Meskheti Türkleri olarak bilinen Müslüman halk da Birleşmiş Milletler kapsamında önem verilenler içerisinde yer almaktadır. Sovyetler dağılana kadar isimleri bile anılmayan Ahıskalılar hakkında çok sayıda makaleler yazılsa da Osmanlı tahrir defterlerine dayanan hiçbir yazıya rastlanmamaktadır. Bu makalede, Osmanlı'nın düzenlediği 1595 tarihli "Defter-i Mufassal Vilâyet-i Gürcistan" Tahrir Defteri'ndeki kayıtlardan yaralanarak Ahıska Sancağı Ude Nahiyesi'nin sosyal-ekonomik yapısının ve nahiye onomastiğinin tahlili yapılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmamızda 1595 Tarihli "Defter-i Mufassal Vilâyet-i Gürcistan" Tahrir Defteri kayıtlarına dayanarak Ahıska Sancağı'nın İdari Taksimatı verildikten sonra Ude Şehri hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Tahrir Defteri'ndeki Ude Nahiyesi ile ilgili kısmı günümüz Türkçesine çevrilmiş ve nahiye onomastiği, sosyal ve ekonomik durumunun tahlil ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Nahiye merkezi Ude'nin tarihi milat öncesine dayanmakta olup ilk adı "Udiveli" olmuştur. Ude, Ahıska Sancağı'nda Ahıska'dan sonra en önemli kültür merkezlerinden idi. Ude 41° 34' 26'' Kuzey 43° 15' 22'' Doğu meridiyenleri arasında yer almaktadır. Ude ve çevresi, 1828-1829 Rus-Türk Savaşı sonucu Edirne Antlaşması'na göre Ruslara tazminat olarak verilen bölgelerden olup, günümüzde Gürcistan Cumhuriyeti Samtskhe-Javakheti bulunmaktadır. Bölgesi'nin Adigün Belediyesi'ne bağlı Ude Nahiyesi'nde ekonomi, tarım ve hayvancılık ağırlıklı idi. Bölgede meyvecilik, bostancılık olduğu gibi küçük işletmeler de vardı. Ude Nahiyesi'nde 1595 yılında bir Kale Rabat, 55 köy, beş mezra, dört çayır, yedi mahalle, bir çiftlik ve bir yayla vardı. Tahrir defterinde Tlil Yaylası ve Hasiye Çayırı coğrafi birim olarak ayrıca vergilendirilmiş ve kaydedilmiştir. XVI. yüzyıl Osmanlı Devleti'nin taşrasını oluşturan yerleşim birimlerinden biri olan Ahıska Sancağı Ude Nahiyesi gibi araştırılmalar Osmanlı taşra idaresini çeşitli yönleri ile aydınlatacaktır