Journals / ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2025 / Cilt: 6 Sayı: 1
IMAM BIRGIVI’S THEOLOGICAL VIEWS ON ATTRIBUTES AND FAITH
- Pages
- 43–65
- Publication Date
- 2025-04-29
Abstract
Imam Birgivî lived during the reign of Sultan Suleiman the Magnificent in the 16th century, a period considered the peak of the Ottoman Empire in political, economic, and military aspects. He was a distinguished scholar who contributed significantly to the intellectual and scholarly landscape of his time through his works in various fields of Islamic sciences. Known for his asceticism, piety, and steadfast adherence to the Ahl al-Sunnah creed, Birgivî was particularly concerned with theological matters. In addition to writing independent works on creed and kalam, he also addressed these issues in his tafsir, fiqh, and Sufi writings. Birgivî dealt extensively with the fundamental theological discussions on divine attributes, strictly adhering to the Sunni tradition, particularly in line with the Hanafi-Māturīdī school. He meticulously examined Allah’s essential and affirmative attributes, firmly rejecting any form of anthropomorphism. While he interpreted the allegorical (ḥabari) attributes metaphorically, he refrained from offering a specific interpretation of the concept of istiwā (divine establishment). He also placed significant emphasis on the attribute of creation (takwīn), treating it as an independent attribute. Regarding faith, Birgivî defined it as consisting of belief and verbal affirmation, excluding deeds as a component of faith. He refuted the views of the Kharijites and the Mu‘tazila by asserting that committing major sins does not expel a person from Islam. While acknowledging the validity of imitative (taqlīdī) faith, he emphasized the necessity of acquiring a firm, investigative (taḥqīqī) belief through reasoned understanding. Birgivî’s theological views provide crucial insights into the Ottoman Māturīdī tradition, making this study a valuable contribution to the understanding of Islamic theological discourse in the Ottoman scholarly tradition.
Özet
İmam Birgivî Osmanlı Devleti'nin siyasi, iktisadi, askerî ve diğer birçok alanda en parlak dönemi sayılan 16. asırda Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşamış, İslâmî ilimlerin hemen her alanında eserler vermiş, özellikle itikadî konulara büyük önem atfetmiştir. Zühd ve takvası, ilmi ve Ehl-i sünnet akidesine bağlılığı ile meşhur olmuş, yazdığı kitaplar, yaptığı ilmi tartışmalar ve bidatlere karşı sert tutumunun yanı sıra görüş ve düşünceleriyle yaşadığı dönemin, ilmi ve fikri yapısına önemli katkılarda bulunmuş çok değerli bir âlimdir. Birgivî, kelamî tercih ve görüşlerine müstakil kelam ve akaid kitaplarında yer verdiği gibi tefsir, fıkıh ve tasavvufla ilgili yazdığı eserlerde de bu konulara değinmiştir. Kelam ilminin aslü’l usûlü olarak kabul edilen ulûhiyet bahisleriyle yakından ilgilenen Birgivî, Sünni geleneğe uygun bilhassa Hanefi-Mâtüridî ekolüyle örtüşen değerlendirmelerde bulunmuştur. Birgivî, eserlerinde Allah’ın zatî ve sübûtî sıfatlarını ayrıntılı bir şekilde ele almış, O’nu her türlü teşbih ve tecsimden uzak tutarak ulûhiyet anlayışını net bir şekilde ortaya koymuştur. Haberî sıfatları tevil ederek yorumlayan Birgivî, istivâ sıfatını ise yorumsuz kabul etmiştir. Ayrıca, fiilî sıfatları ele alırken Allah’ın yaratma sıfatına özel bir vurgu yapmış ve tekvin sıfatını müstakil olarak ele almıştır. İman konusuna geldiğinde Birgivî, imanı yalnızca tasdik ve ikrardan ibaret görmüş, ameli imanın bir parçası saymamış, büyük günah işleyenin ebedî cehennemde kalmayacağını savunarak Haricî ve Mutezile görüşlerini eleştirmiştir. Taklidî imanı sahih kabul etmekle birlikte, imanın tahkikî hale getirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Birgivî'nin itikâdî konulardaki görüşlerinin bilinmesi Osmanlı Mâtürîdî geleneğinin anlaşılmasına ışık tutacaktır. Bu makale böyle bir düşüncenin ürünü olarak ortaya konulmuştur.
Cite This Article
References (31)
- Arslan, A. T. (1992). İmam Birgivî, Hayatı, Eserleri ve Arapça Tedrisatındaki Yeri. İstanbul: Seha Neşriyat.
- Arslan, A. T. (2009). İmam Birgivî’ye Nispet Edilen Bazı Eserler, I. Ulusal İslâm Elyazmaları Sempozyumu 13-14 Nisan 2007 Bildiriler Kitabı içinde (175-182). İstanbul: Türbeler, Çeşmeler, Taşınır Taşınmaz Kültür Varlıklarını Koruma ve Yaşatma Derneği.
- Bağdâdî, A. (1981). Usûlu’d-din. Beyrut: y.y.
- Birgivî, M. (1325). el-Avâmil. İstanbul: Ahmed Sâki Matbaası.
- Birgivî, M. (1992). Birgivî Vasiyetnâmesi. A. Ersin Yüksel (Haz.). İstanbul: Bedir Yayınları.
- Birgivî, M. (2010). Dâmiğatü’l-mübtedîn ve kâşifetü butlâni’l-mülhidîn. Abdurrahim Sâyih-Tevfik Ali Vehbe (Thk.). Kahire: Daru’l -Afak el Arabiyye.
- Birgivî, M. (1999). İnkâzu’l-Hâlikîn. Hamdi Abdülmecid Selefî (Thk.). Riyad: Daru's - Sümeyyi.
- Birgivî, M. (t.y.) Kitâbu’l-İrşâd. Süleymâniye Kütüphanesi. Mehmed Ârif-Mehmed Murad, (no. 174).
- Birgivî, M. (2004). Mukaddimetu’l-müfessirîn. Abdurrahmân b. Sâlih ed-Dehş (Thk.), England: Silsiletü Isdârâti’l-Hikme.
- Birgivî, M. (t.y.) Risâle fi’l-Musâfaha. Süleymâniye Kütüphanesi. Şehid Ali Paşa, (no. 2728).
- Birgivî, M. (t.y.) er-Risâletü’l-İ’tikâdiyye. Süleymâniye Kütüphanesi. Hasan Hüsnü Paşa, (no. 1182).
- Birgivî, M. (t.y.) Risâletü-Tevhid. Süleymaniye Kütüphanesi. Bağdatlı Vehbi Efendi, (no. 2165).
- Birgivî, M. (1379). et-Târikatü’l-Muhammediyye ve’s-Sîratül-Ahmediyye. Kâhire: y.y.
- Birinci, A. (1996). Birgivî Risâlesi, İlk Dini Kitap, Niçin ve Nasıl Basıldı?. Türk Yurdu, 112, 13-14.
- Çelebi, İ. (1994). Sıfat. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (Cilt 37, 100-106). İstanbul: TDV Yayınları.
- Ebû Hanîfe, N. (1992). el-Fıkhu’l-ekber. Mustafa Öz (Çev.), İmam-ı Azam’ın Beş Eseri içinde (55-63). İstanbul: İFAV.
- Ebû Hanîfe, N. (1992). el-Vasiyye. Mustafa Öz (Çev.), İmam-ı Azam’ın Beş Eseri içinde (73-87). İstanbul: İFAV.
- Eşârî, A. (1990). Makâlâtu’l-İslâmiyyîn. M. Muhiddin Abdülhamid (Neşr), Beyrut: y.y.
- Gölpınarlı, A. (1953). Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
- Kadızâde A. (2009). Birgivî Vasiyetnâmesi Kadızâde Şerhi. Faruk Meyan (Sad.), İstanbul: Bedir Yayınları.
- Karadeniz, O. (1994). Tarikat-ı Muhammediyye. Mehmed Şeker (Haz.), İmam Birgivî içinde (115-123). Ankara: TDV Yayınları.
- Mâtürîdî, M. (1979). Kitâbü’t-Tevhid. Fethullah Huleyf (Neşr.). İstanbul: el-Mektebetü’l -İslamiyye.
- Ocak, A. Y. (1979-1983). 17. Yüzyıldan Osmanlı İmparatorluğunda Dinde Tasfiye (Püritanizm) Teşebbüslerine Bir Bakış, Türk Kültürü Araştırmaları, 17-21(1-2), 208-225.
- Pezdevî, M. (1963). Usûliddîn. H. P. Lins (Neşr.), Kâhire: y.y.
- Sancaklı, S. (2001). el-İmamu’l-Birgivî ve Cuhûdûhu fî Mukâvemeti’l-Bid’a fî Türkiyâ (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ümmü’l-Kura Üniversitesi, Mekke-i Mükerreme.
- Taftazânî, S. (2015). Şerhu’l-Akâidi’n-Nesefiyye, Abdüsselâm Şennar (Ta’lik), Dımaşk : Mektebetü Daru’d-Dekkak.
- Tarikatçı, E. M. (t.y.) Ferâidu’l-Akâidi’l-Behiyye fî halli. Nûr-u Osmâniye Kütüphanesi, (no. 2318).
- Unan, F. (1990). Dinde Tasfiyecilik Yahut Osmanlı Sünniliğine Sünni Muhalefet: Birgivi Mehmet Efendi. Türk Yurdu, 10(36), 33-42.
- Yıldırım, C. (1990). Tarîkat-ı Muhammediyye Tercümesi (4. Baskı). İstanbul: Demir Kitabevi.
- Yüksel, E. (2011). Mehmed Birgivî’nin Dînî ve Siyasî Görüşleri. Ankara: TDV Yayınları.
- Yüksel, E. (1994). Müslüman Türk Âlimi Olarak İmam Birgivî’nin Osmanlı Döneminde ve Günümüz Türkiye’sindeki Yeri. Mehmed Şeker (Haz.), İmam Birgivî içinde (32-37). Ankara: TDV Yayınları.