SavedAdd your journal

Journals / Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 1

Ottoman Pulpits Located in the District Centers of Hatay

HATAY İLİNE BAĞLI İLÇE MERKEZLERİNDE YER ALAN OSMANLI DÖNEMİ MİNBERLERİ

Mustafa Kaya

Pages
373–438
Publication Date
2026-07-22
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

While pulpit was a simple walking stick that the Prophet Muhammad leaned on when giving sermons in the early Islamic period, From the Umayyad period onwards, it became has become both a symbolic element of the mosque and a symbol of sultanate. This liturgical element has subsequently undergone a transformation in Turkish-Islamic mosques, depending on the design, aesthetics and style of the period and region to which they belong. The subject of the research is Traditional Ottoman Pulpits in Hatay Districts. The research is limited to traditional mosque pulpits in Hatay districts. In this content, 12 Ottoman period pulpits, located in the district centres of Hatay Province, are discussed in terms of their plan, architecture, decoration and material-technical features within the framework of art history discipline. The pulpits, although there are no inscriptions of the masters and builders, belong to mosques dating back to the 16th-20th centuries. Among the works, the largest pulpit, approximately 0.88 x 3.81 x 5.93 m belongs to the Sheikh Ali Mosque, the smallest sized pulpit, with a height of 70 x 2.79 x3.91 m belongs to the Yayladağı Kasım Bey Mosque. Of the 12 pulpits, 5 were made of stone, 6 were made of marble, and 1 was made of wood. Except for a few examples, the pulpits are quite plain in terms of decoration. Southern-influenced pulpits reflect the local style in terms of workmanship and the Ottoman pulpit style in terms of decoration and typology. The pulpits are stylistically similar to the Ottoman pulpits from the neighbouring artistic circles of Adana, Kilis, Gaziantep and Syria. In addition, due to the 02.06.2023 Hatay earthquake, all of the cultural assets in Antakya, the central district of Hatay, were destroyed. Thus, the article also documented the old and post-earthquake conditions of the pulpits.

Özet

Minber, Erken İslam devrinde Hz. Muhammed’in hutbe verirken yaslandığı basit asa ve Müslümanların ona hediye ettiği üç basamaklı kürsü iken, Emevi dönemi ile birlikte caminin hem simgesel hem de saltanat alametlerinden bir öğesi olmuştur. Bu litürjik eleman, sonraki süreçlerde Türk-İslam camilerinde ait oldukları döneminin ve bölgelerin; tasarım, estetik ve üsluplarına bağlı dönüşüm izlemiştir. Araştırmanın konusu, Hatay İlçelerinde Geleneksel Osmanlı Minberleri’dir. Araştırma, Hatay ilçelerinde bulunan geleneksel cami minberleri ile sınırlıdır. İçerikte, sanat tarihi disiplini çerçevesinde Hatay İli’ne bağlı ilçe merkezlerinde, Osmanlı dönemine ait 12 minber; plan, mimari, süsleme ve malzeme-teknik özellikleri açısından ele alınmıştır. Minberler, ekseri usta ve inşa kitabesi olmamakla birlikte, 16.-20. yüzyıl arasına tarihlenen camilere aittir. Eserler arasında, en büyük boyutlu minber yaklaşık 0.88 x 3.81 x 5.93 m ile Şeyh Ali Camii’ne ait iken, en küçük boyutlu minber de, 0.70 x 2.79 x3.91 m ile Yayladağı Kasım Bey Camii’ne aittir. 12 minberden; 5’inde taş, 6’sında mermer ve 1’inde ahşap malzeme kullanılmıştır. Minberler, birkaç örnek dışında süsleme açısından oldukça sadedir. Güney etkisindeki minberler işçilik bakımından yerel, süsleme ve tipolojik açıdan Osmanlı minber üslubunu yansıtmaktadır. Minberler, üslup açısından komşu sanat çevresinden; Adana, Kilis, Gaziantep ve Suriye’deki Osmanlı minberleri ile yakın benzerlik göstermektedir. Bunun ile birlikte, 02.06.2023 Hatay depremi nedeniyle Hatay merkez ilçesi Antakya’daki kültür varlıklarının bütünü yıkılmıştır. Böylelikle, makalede ayrıca cami minberlerinin eski ve deprem sonrası durumları da belgelenmiştir.

Keywords
🔖

Cite This Article

Kaya, M. (2026). Ottoman Pulpits Located in the District Centers of Hatay. Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 1, 373–438. https://doi.org/10.30517/cihannuma.1792454

📄 Full Text PDF Viewer

References (81)

  1. Apa, Gülay, Osmanlı Dönemi Selâtin Cami Minberleri, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Konya 2007.
  2. Apa, Gülay, “Erken Dönem Osmanlı Selâtin Cami Minberleri”, İstem Dergisi, 11, 2008, s.249-277.
  3. Arı, Bülent, “Hatay Velilerinden Şeyh Ahmet Kuseyri”, Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.8, Sayı 16, Hatay, 2011, 375-386.
  4. Aslanapa, Oktay, Osmanlı Devri Mimarisi, İstanbul, 1986.
  5. Aytekin Osman- Kaya Mustafa, “Hatay’daki Osmanlı Mihraplarında Öne Çıkan Özellikler”, Arkeoloji ve Sanat Tarihi Araştırmaları, (Edit. Güler Yılmaz- Rafet Çavuşoğlu- Mehmet Kulaz, Hiper Yayınevi, İstanbul 2019, s.239-276.
  6. Baltacı, Cahid, “İslâm Medeniyetinde Câmi”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1985, 225-241.
  7. Baş, Gülsen, Diyarbakır’daki İslam Dönemi Mimari Yapılarında Süsleme, Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara, 2013.
  8. Başkan, Seyfi, “Ortaçağ Anadolu Türk Mimarisinde Renkli Taş İşçiliği”, Kültür ve Sanat, 2/8, İstanbul, 1990, s.50-60.
  9. Bayrakal, Sedat, “İzmir Minberleri”, Sanat Tarihi Dergisi, 2004, 13, 2, s.19-49.
  10. Bayrakal, Sedat, Erken Osmanlı Dönemi Minberleri (1300-1500), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir, 2007.
  11. Bayrakal, Sedat, Erken Dönem Osmanlı Minberleri, Gökkubbe Yayınları, Ankara, 2000.
  12. Bozkurt, Nebi, “Ravza-i Mutahhara”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 34, İstanbul 2007, s.475.
  13. Bozer, Rüstem, Ortaçağ Anadolu Türk Ahşap Sanatında Kündekari Tekniği, Türkler Ansiklopedisi, 7, s.911-916.
  14. Bulut, Mustafa, “Osmanlı Ahşap Kapı ve Pencere Kanatlarındaki Kompozisyonlar ve Altın Üçgenler”, Sanat Tarihi Yıllığı, 2020, 29, s.45-62.
  15. Buhârî, Fadlı Salati Mescidi Mekke, 5; Müslim, Hac, 92; Müsned, 2/36, 236, 450, 534; 4/41).
  16. Burak, Başak, “Adana Yağ Camii, Ulu Camii ve Hasanağa Camii Minberlerinde Üslup Özellikleri”, Sanat ve İnsan Dergisi, 7, 2023, s.23-30.
  17. Can, Yılmaz, “Minberin Cami Mimarisine Katılımı”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2008, 8/2, s.9-30.
  18. Can, Mesut, “Tarihte Minbere Yüklenen Sembolik ve Terminolojik Anlamlar Üzerine Bazı Tespitler”, Bilimname, 39, 2019, s.413-445.
  19. Can, Mustafa, “Hatay’ın İşgali ve Kurtuluşu”, Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923 (Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Kilis, Gaziantep, Hatay, Mersin, Osmaniye, Adana), (Editör: Mustafa Göleç, vd.,) Cilt 4, 2024, s.1-38.
  20. Çakar, Enver, “16. Yüzyılda Antakya Vakıfları (1550 Tarihli Evkaf Defterine Göre)”, Vakıflar Dergisi, 2015, s.67-96.
  21. Çam, Nusret, İslamda Sanat Sanatta İslam, Akçağ Yayınları, 6. Baskı, Ankara, 2016.
  22. Çam, Nusret, “Ramazanoğluları Beyliği Mimari Eserlerinden Adana Ulu Câmii”, Atatürk Üniversitesi İlâhiyât Fakültesi Dergisi, 1982, s.129-157.
  23. Çaycı, Ahmet, İslam Mimarisinde Anlam ve Sembol, Konya: Palet Yayınları, 2017, s.23-72.
  24. Çelik, Mehmet Yusuf, Memlûkler Döneminde Antakya (1268-1516). Kömen Yayınları, Konya, 2021.
  25. Detseli, Naciye, “Selçuklu dönemi ahşap minberlerine bir örnek: Konya Alâeddin Camii Minberi”, İstem, 2019, c.33, s.213-239.
  26. Dedeoğlu, Murat, Hatay Cami ve Mescitlerinde Taş Süsleme, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2018.
  27. Demiriz, Yıldız, “XIV. Yüzyılda Ağaç İşleri”, Yüzyıllar Boyunca Türk Sanatı (14. Yüzyıl), (Haz: Oktay Aslanapa), MEB, Ankara 1977, s.61-71.
  28. Demir, Ataman, Çağlar İçinde Antakya, Akbank Yayınları, İstanbul, 1996.
  29. Doğan, Tuncer, Gaziantep Türk İslam Dönemi Mimari Süslemeleri, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Basılmamış Doktora Tezi, Van, 2013.
  30. Downey, Glanville, A History of Antioch İn Syria, from Seleucus to the Arap Conquest, Priceton Üniv., New Jersey, Priceton, 1961.
  31. Dündar, Abdülkadir, Kilis’teki Osmanlı Devri Mimari Eserleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1999.
  32. Erdoğan, Muzaffer, “Osmanlı Devrinde Anadolu Camilerinde Restorasyon Faaliyetleri”, Vakıflar Dergisi, 1968, 7, s.149-205.
  33. Ersoy, Ayla, XV. Yüzyıl Osmanlı Ağaç İşçiliği, Marmara Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1993.
  34. Eser, Erdal, “Anadolu Suriye Sanat İlişkileri”, Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi Uygarlığı 2, (Edit. Ocak Ahmet Yaşar ve Kenan Bilici), Kültür Bakanlığı Yayını, Ankara, 2006, s.67-73.
  35. Gündüz, Ahmet, XVI. Yüzyılda Antakya Kazası (1550-1584) Antakya, Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları, Hatay, 2009.
  36. Kahraman, Ali Seyit,- Dağlı, Yücel, Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: Konya- Kayseri- Antakya- Şam- Urfa- Maraş- Sivas- Gazze- Sofya- Edirne, Cilt 3, Kitap 1, YKY, İstanbul 2006, s.60-63.
  37. Kara, Adem, 19. Yüzyılda Bir Osmanlı Şehri Antakya, Kültür ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2005.
  38. Kaya, Mustafa, Hatay Mihrapları, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Van, 2018.
  39. Kerametli, Can, “Osmanlı Devri Ağaç İşleri Tahta Oyma Sedef Bağ ve Fildişi Kakmalar”, Türk Etnografya Dergisi, 1961, s.5-13.
  40. Korkmaz, Hüseyin,vd., “Hatay Coğrafyası”, T.C. Hatay Valiliği Yayını, (Editör: Yakup Bulut), Hatay, 2011, s. 2-38.
  41. Kuban, Doğan, “Rokoko Bezeme ve Barok”, Osmanlı Mimarisi, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 2016.
  42. Kuran, Aptullah Mimar Sinan, İstanbul, 1986.
  43. Kurtişoğlu, Gülay Apa, Anadolu Selçuklu Dönemi Ahşap Minberleri, Selçuklu Belediyesi Yayını Konya, 2015.
  44. Kühn, Miriam, “The Epigraphical Program of Mamluk Minbars: Religious and Quranic Inscriptions Emphasizing Minbars as a Site for Preaching”, Journal of Material Cultures in the Muslim World, 2023, 4/1, 35-77.
  45. Kühn, Miriam, Mamlukische Minbare: Islamische Predigtkanzeln in Ägypten, Syrien, Libanon, Israel und den Palästinensischen Autonomiegebieten zwischen 1250 und 1517, V&R Unipress 2019, s.35-77.
  46. Manaz, Abdullah, Suriye’nin Başkenti Şam’da Türk Dönemi Eserleri, Kültür Bakanlığı Yayını, Ankara, 1992, s.1-150.
  47. Müderrisoğlu, Fatih, “Bir Osmanlı-Türk Şehri Olarak Belen”, Vakıflar Dergisi, 1994, s.237-272.
  48. Müderrisoğlu, Fatih, 16. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda İnşa Edilen Menzil Külliyeleri, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara 1993.
  49. Müderrisoğlu, Fatih, “Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğu Akdeniz'deki İskelesi Payas ve Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyesi”, Dokuzuncu Milletlerarası Türk Sanatları Kongresi (23-27 Eylül 1991), Bildiriler, C.2, Ankara 1995, s.513-524.
  50. Mülayim, Selçuk, “Selçuklu Palmet Motiflerinin Tipolojisi”. Anadolu, 1976, s.141-153.
  51. Mülayim, Selçuk, Anadolu Türk Mimarisi’nde Geometrik Süslemeler, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1. Baskı, Ankara, 1982.
  52. Jasser, Lamia, Salem Khalaf, Abbas Sabbağ, ve Adnan Mamo, Halep'te Adım Adım Osmanlı'nın İzinde-Halep'te Osmanlı Döneminde İnşa ve Tadil Edilen Mimari Eserlerin Envanteri, (Düzenleyen: Ahmet Özpay ve İbrahim Yakar), Gaziantep Üniversitesi, Ankara-Gaziantep, 2010, s.1-691.
  53. Sahillioğlu, Halil, “Antakya”, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt:3, İstanbul 1991, s.228-232.
  54. Şancı, Fuat, Hatay İli’nde Türk Mimarisi I, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2006.
  55. Şancı, Fuat, Hatay İlinde Türk İslam Mimarisi, Merdiven Yayınevi, Ankara 2019, 724.
  56. Tekin, Mehmet, “Hatay’da Osmanlı Dönemi Eserlerine Bir Bakış”, Ortadoğu’da Osmanlı Dönemi Kültür İzleri Uluslar Arası Bilgi Şöleni Bildirileri, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, C:1, Ankara, 2001,s.553-556.
  57. Temiz, Fehime, Mine, “Habibi-i Neccar Külliyesi ve Özellikleri”, Habib en-Neccar Hazretleri Tanıtım Dergisi, 1, Antakya 2013, s.33-35.
  58. Temiz, Fehime Mine, “Osmanlı Döneminde Antakya’nın Kentsel Gelişim Sürecine Bir Bakış”, IX. Ortaçağ-Türk Dönemi Kazı Sonuçları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, 21-23 Nisan, Erzurum 2005, s.425-438.
  59. Temiz, Fehime Mine, “Antakya Ulu Camii ve Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2019, Ankara s.622-623.
  60. Temiz, Fehime Mine, “Payas Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi”, Vakıflar Dergisi, 1, 2004, s.13-17.
  61. Temiz, Fehime, Mine, “Şenköy Şeyh Ahmet Kuseyri Külliyesi”, Uluslararası Katılımlı XV. Ortaçağ -Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, Sivas Türkiye, 18-20 Ekim 2012, c.2, s.733-747.
  62. Temiz Fehime, Mine, “Antakya Ulu Cami Külliyesi”, Uluslararası Katılımlı XV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, Anadolu Üniversitesi, (19-21 Ekim), C.2, Eskişehir, 2011, s.771-778.
  63. Fehime Mine Temiz, New architectural formations on the Mandate-Era Kurtuluş street in Antakya. Chronos-Revue d’histoire de l’Université de Balamand, Numéro spécial, Antioche, Temps et Sociétés, 2006, 13: 181-230.
  64. Fehime Mine Temiz; Emre Kolay, “Fransız İşgali Altındaki Antakya’nın Değişen Mimari Çehresine Bir Örnek: Saray Caddesi Kuseyri Binası”. Hatay (Anavatana Katılışının 80. Yıl Armağanı), 2019, s.284-313.
  65. Top, Mehmet ve Erkan Koç, “Diyarbakır’daki Osmanlı Dönemi Öncesi Cami ve Mescitleri”, (Edt. İrfan Yıldız), Diyarbakır Valiliği Yayını, Diyarbakır, 2011, s.227-256.
  66. Türkmen, Ahmet Faik, Mufassal Hatay (Tarih-Coğrafya--Edebiyat-İçtimai Durum- Lengüistik Durum-Folklor-Etnografya ve Hatay Davasını İhtiva Eden 4 Cilt), Cumhuriyet Matbaası, İstanbul, 1937, s.1-264.
  67. İnci, Nuran, “18. Yüzyılda İstanbul Camilerine Batı Etkisiyle Gelen Yenilikler”, Vakıflar Dergisi, 19, s.223-236.
  68. Oral, Zeki, “Anadolu’da Sanat Değeri Olan Ahşap Minberler, Kitabeleri ve Tarihçeleri”, Vakıflar Dergisi, 5, Ankara 1962, s.23-77
  69. Oral, Mehmet, Zeki, “Anadolu’da Sanat Değeri Olan Ahşap Minberler, Kitabeleri ve Tarihçeleri”, Vakıflar Dergisi, V, Ankara 1962, s.23-77.
  70. Ödekan Ayla, “Mukarnas Bezeme”, Mimarbaşı Koca Sinan: Yaşadığı Çağ ve Eserleri 1, 1988, s.475-478.
  71. Ödekan, Ayla, “Minber”, Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Cilt 2, İstanbul 1997, s. 1259-1260.
  72. Öney, Gönül, “Anadolu Selçuklu ve Beylikler Devri Ahşap Teknikleri”, Sanat Tarihi Yıllığı, 3, İstanbul 1970, s.135-150.
  73. Özbay, Ender, “Hatay-Aşağı Asi Havzası Kırsal Mimarisinde Yapı Ustaları, Gelenekleri ve Terminolojisi Üzerine Bir Araştırma”, Sanat Tarihi Yıllığı, 2023, 32: 389-429.
  74. Özbek, Yıldıray, Osmanlı Beyliği Mimarisinde Taş Süsleme (1300-1453), T.C Kültür Bakanlığı Yayını, Ankara, 2002.
  75. Özdemir, Rıfat, Antakya Esnaf Teşkilâtı (1709-1860), Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları, Antakya, 2002.
  76. Özkeçeci, İlhan, VII.-XIII. Yüzyıllarda İslam Sanatı, Doğu Işığı, 2006, İstanbul, s.56.
  77. Özkan, Servet, “Batılılaşma Dönemi Osmanlı Mimarlık Akımları”, Osmanlı Sanatı ve Mimarisi, (Edit. Emre Kolay-Ahmet Yavuzyılmaz), Ankara, 2024, s.349-374.
  78. Ramazanoğlu, Gözde, “Tarsus’un Kalbinde: Tarihi Tarsus Camilerine Bakış”, Türk İslam Kültür ve Medeniyetinde Tarsus, Mersin 2010, s.318-342.
  79. Yaman Bahattin ve Önkol Ertunç, Çiğdem “XIII. Yüzyıl Anadolu Taçkapıları’nda Kullanılan Madalyon ve Kabaralar”, İstem, 17/33, 2019, s.127-148.
  80. Yastı, Nalan -vd., Hatay Kültür Envanteri, Hatay Valiliği Yayınları, C.I, Ankara, 2011.
  81. Yıldız, Şenay Özgür, “Gaziantep Camilerinde Görülen Bazı Güneyli Etkiler”, Sanat Tarihi Dergisi, 2016, 25/1, s.85-110.