SavedAdd your journal

Journals / Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Evaluation Of Urban Publıc Transportatıon Servıce Provısıon Methods From The Perspectıve Of Transaction Cost Theory: The Case Of Ankara Metropolitan Municipality

Kent İçi Toplu Ulaşım Hizmeti Sunma Usullerinin İşlem Maliyeti Kuramı Perspektifinden Değerlendirilmesi: Ankara Büyükşehir Belediyesi Örneği

Vildan Armağan

Pages
563–594
Publication Date
2026-08-07
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗

Abstract

In this study, where the theoretical and organizational reasons for a public institution to provide a public service with different mechanisms and methods are explained, it is aimed to examine the processes that express the practical counterpart of the theory; starting from the right of metropolitan municipalities to make economic initiatives in order to produce more effective and efficient services; a theoretical interpretation of the processes carried out through contracts between hierarchy and market in urban public transportation was made. In this study, where the comparative analysis method was used, Transaction Cost Theory and the methods of municipalities' operations were explained by conducting a literature review. As an example, the information of the organization examined was conducted through literature review, legislation review and document review with information obtained from official web sources. In this context, organizations that are heavily public and bureaucratic despite being municipal affiliates, tend towards hierarchy when they have to make a choice between hierarchy and market in the development phase of public services. It has not been discussed before whether Transaction Cost Theory can be an example for the public transportation production process. It is important to consider the processes that occur in the service methods of public organizations from a theoretical perspective.

Özet

Bu çalışmada büyükşehir belediyelerinin toplu ulaşım hizmeti sunma usulleri, İşlem Maliyeti Kuramı perspektifinden değerlendirilmiştir. Bir kamu kurumunun sunacağı kamu hizmetini farklı mekanizma ve usullerle yerine getirmesinin kuramsal ve örgütsel sebeplerinin açıklandığı bu çalışmada, kuramın pratik yaşamda karşılığını ifade eden süreçleri incelemek amaçlanmakta; büyükşehir belediyelerinin daha etkin ve verimli hizmet üretmek için iktisadi teşebbüslerde bulunma hakkından yola çıkarak; kent içi toplu ulaşımda hiyerarşi ve piyasa arasında sözleşmeler yoluyla yürütülen süreçlerin kuramsal yorumu yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemi, karşılaştırmalı analizden yararlanılan bu çalışmada, İşlem Maliyeti Kuramı ve belediyelerin iş görme usulleri literatür taraması yapılarak anlatılmıştır. Örnek olarak incelenen örgütün bilgileri literatür taraması, mevzuat inceleme ve resmi web kaynaklarından elde edilen bilgilerle doküman incelemesi yapılmıştır. Şehirlerde değişen ihtiyaçlar ve gelişen teknoloji kamu hizmetlerinin üretim aşamalarının buna uygun gelişmesini gerektirir. Bu bağlamda, belediye iştiraki olan ve kamusal ve bürokratik yönü ağır basan örgütlerin kamu hizmetlerinin geliştirilmesi aşamasında, hiyerarşi ve piyasa arasında bir seçim yapması gerektiğinde hiyerarşiye yönelmektedir. Eğer kamu hizmetinin hiyerarşi içinde yerine getirilmesi teknik ve uzmanlık bakımından daha maliyetli olacaksa o zaman piyasaya yönelmektedir. Daha önce İşlem Maliyet Kuramının toplu taşıma üretim sürecine örnek olup olmayacağı tartışılmamıştır. Kamu örgütlerinin hizmet usullerinde gerçekleşen süreçleri kuramsal perspektifle ele almak, örgütsel gelişimi anlamak adına önemlidir.

Keywords
🔖

Cite This Article

Armağan, V. (2026). Evaluation Of Urban Publıc Transportatıon Servıce Provısıon Methods From The Perspectıve Of Transaction Cost Theory: The Case Of Ankara Metropolitan Municipality. Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 563–594. https://doi.org/10.31679/adamakademi.1617276

📄 Full Text PDF Viewer

↗New Tab

Loading PDF document...

References (56)

  1. Acar, İ. (1997). Türkiye’de katma bütçe uygulaması. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, Güz (2), 357- 376. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/20855/223703
  2. Acartürk, E. (2001). Yerel yönetimlerin hizmet sunumunda alternatif yöntemler. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(6), 46-60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baunsobed/issue/50350/652112
  3. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ankara Elektrik Havagazı ve Otobüs İşletme Müessesesi (Ego Genel Müdürlüğü) Kuruluş Görev ve Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik (2008). T.C. Resmî Gazete, 26972, (19.08. 2024).
  4. Ankara Büyükşehir Belediyesi (2023). 2022 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/EOQNRM8QP2-ankara-buyuksehir-belediyesi (09.08.2024).
  5. Ankara Büyükşehir Belediyesi (tarihsiz). EGO Genel Müdürlüğü 2020-2024 Stratejik Plan. https://www.ego.gov.tr/dosya/indir/18705.pdf (09.08.2024).
  6. Ankara Büyükşehir Belediyesi (tarihsiz). Ankara Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Görev, Çalışma Esas ve Usullerine Dair Yönetmelik, https://s.ankara.bel.tr/files/2023/07/19/6d063b559cf8e73701a27c91557d71aa.pdf (01.12.2024).
  7. Akman, G. & Alkan, A. (2016). İzmit kent içi ulaşımda alternatif toplu taşıma sistemlerinin aksiyomlarla tasarım yöntemi ile değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 22 (1), 54-63. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/191718
  8. Alp, S. (2023). Sağlık sektöründe İşlem Maliyeti Teorisi: Bir sistematik derleme çalışması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 30(2), 343-363. https://doi.org/10.18657/yonveek.1199986 Atay, E. E. (2018). İdare hukuku. Seçkin Yayınevi.
  9. Barut, H. B. (2012). Türkiye’de Kent İçi Toplu Taşıma Sistemlerinde Hizmet Düzeyinin Belirlenmesi İçin Bir Yöntem Geliştirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
  10. Belediye Kanunu (2005). T.C. Resmi Gazete, 25874, 03.07.2005.
  11. Büyükşehir Belediyesi Kanunu (2004). T.C. Resmi Gazete, 25531, 23.07.2004.
  12. BUGSAŞ 2022 Yılı Faaliyet Raporu (tarihsiz). https://www.bugsas.com.tr/files/2022-Faaliyet-Raporu.pdf (10.12.2024).
  13. Cem, C. (1976). Türk kamu kesiminde üst düzey yöneticileri. TODAİE Yayınları, No:153
  14. Coase, R. H. (1937). The nature of firm. Economica, 4(16), 386-405. https://doi.org/10.1111/j.1468-0335.1937.tb00002.x
  15. Çağlayan, R. (2016). Hukukumuzda kamu tüzel kişiliği kavramı ve kıstasları. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (7). https://dergipark.org.tr/tr/pub/mdergi/issue/24952/263391
  16. Çağlayan, R. (2018). İdare hukuku dersler. Adalet Yayınevi.
  17. Demirel, A. (2015). Kocaeli İlinde Ana Toplu Taşıma Sisteminin Seçimi İçin Alternatiflerin Karşılaştırmalı Analizi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli.
  18. Demirtaş, T.; Çetinkaya, Ö.; Güneş, V. & Bektaş, N. B. (2017). Yeni kamu işletmeciliği bakış açısıyla Türkiye’de belediyelerin şirketler yoluyla hizmet sunma modelinin değerlendirilmesi, Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(30), 145-175. https://dergipark.org.tr/tr/pub/comuybd/issue/36994/534468
  19. Denizli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım A.Ş. (2022). 2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/24obnVOo6O-denizli-buyuksehir-belediyesi-ulasim-as (12.12.2024).
  20. Doğan, F. (2014). Kent içi toplu taşıma sistemleri ve malatya örneği (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Bahçeşehir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  21. EGO Genel Müdürlüğü (2020). Ankara'da Kent İçi Ulaşımının Karbonsuzlaştırılması Ve Motorsuz Ulaşım Türleri Projesi Kapsamında Öncelikli Bisiklet Ağı Etüdü. https://bisiklet.ego.gov.tr/wp-content/themes/bisiklet/img/bisiklet-agi-etudu.pdf (13.09.2024).
  22. EGO Genel Müdürlüğü (tarihsiz). Hakkında. https://www.ego.gov.tr/tr/sayfa/4/ego-hakkinda (13.09.2024).
  23. Erdoğan, D. (2019). Sözleşme süresinin belirlenmesi: İşlem Maliyeti Teorisi bakışıyla yer hizmeti sözleşmeleri üzerine ampirik bir araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 18(2), 623-637. https://doi.org/10.21547/jss.439257
  24. Eryılmaz, B. (2014). Kamu yönetimi. Umuttepe Yayınları.
  25. Geyskens, I.; Steenkamp, J.-B. E. M. & Kumar, N. (2006). Make, buy, or ally: A Transaction Cost Theory meta-analysis, Academy of Management Journal, 49(3), 519–543.https://doi.org/10.5465/amj.2006.21794670
  26. Gözler, K. & Kaplan, G. (2015). İdare hukuku dersleri. Ekin Basın Yayın Dağıtım.
  27. Gözübüyük, A. Ş. (2008). Yönetim hukuku. Turhan Kitabevi.
  28. Heper, M. (1983). Bürokrasi. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, (s. 290-297), İletişim Yayınları.
  29. Hill, C. (1990). Cooperation, opportunizm and the ınvisible hand: ımplications for Transaction Cost Theory. The Academy of Management Journal, 15(3), 500-514. https://doi.org/10.2307/258020
  30. Kahya, M. (2022). Dış kaynak kullanımının jandarma komando birliklerinde uygulanabilirliği: İşlem maliyetleri, kaynak bağımlılığı ve güvenlik bağlamında bir değerlendirme. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 11(1), 1-26. https://doi.org/10.28956/gbd.1109701
  31. Kalemci, R. A. (2012). İşlem maliyetleri kuramı. (Ed. H. Sözen, ve N. Basım), Örgüt kuramları (s. 117-140). Beta Yayınları.
  32. Kalemci, R. A. (2013). İşlem Maliyeti Kuramının davranışsal varsayımlarında güvenin yeri tatrışması, İş Ahlakı Dergisi, 6(2), 55-83. http://isahlakidergisi.com/sayilar/6-cilt-2-sayi/m0061
  33. Kamu İhale Kanunu (2002). T.C. Resmi Gazete, 24648, 22.01.2002
  34. Kavruk, H. (2021). Yerel ve bölgesel yönetimler. Nobel Yayınevi.
  35. Keleş, R. & Mengi, A (2021). Kent hukuku. İmge Yayınevi.
  36. Kılıçarslan, A., & Sucu, M. Ç. (2023). Ticaret borsası ve ürün ihtisas borsasında işlem maliyetleri: karşılaştırmalı bir uygulama. Sakarya İktisat Dergisi, 12(4), 607-624. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sid/issue/64860/944056 Levy, D. T. (1985). The transactions cost approach to vertical ıntegration: an empirical examination. The Review of Economics and Statistics, 67(3), 438-445. https://doi.org/10.2307/1925972
  37. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği (2016). T.C. Resmi Gazete, 29724, 27.05.2016.
  38. Meydan, C. H. (2010). Kaynak Bağımlılığı, İşlem Maliyetleri, Örgütsel Ağ ve Yeni-Kurumsal Kuram ile örgütlerin ittifak oluşturma sebepleri üzerine bir inceleme. Savunma Bilimleri Dergisi, 9(2), 17-40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/khosbd/issue/19227/204317
  39. Meydan, C.H. (2012). Kaynak bağımlılığı kuramı (Ed. H. Sözen & N. Basım), Örgüt kuramları (s. 163-189). Beta Yayınları.
  40. North, D. C. (2010). Kurumlar, kurumsal değişim ve ekonomik performans (Çev. G. Ç. Güven), Sabancı Üniversitesi Yayınları.
  41. Oğuz, F. (2010). Örgüt iktisadi: ekonomi, hukuk ve örgüt ilişkileri (Ed. A. S. Sargut, & Ş. Özen), Örgüt Kuramları (s. 193-237), İmge Yayınevi.
  42. Ortaylı, İ. (2004). Türkiye teşkilat ve idare tarihi. Cedit Neşriyat.
  43. Özgen, H. (2002). İşlem Maliyetleri Teorisi: sağlık hizmetleri sunumunda sözleşme mi? yoksa örgüt içi yapılanma mı? Amme İdaresi Dergisi, 35 (2), 49-59.
  44. Özdemir, G. (2008). Belediye iktisadi teşebbüslerinin özelleştirilmesi. Sayıştay Dergisi, 71, 41-74. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sayistay/issue/61527/918973
  45. Öztaş, N.(2014). Örgüt. Otorite Yayınları.
  46. Pfeffer, J.& Salancik, G. R. (1977). Who gets power- and how they hold on to ıt: a strategic- contingency model of power, organizational dynamics. AMACOM, Kış, 3-21.
  47. Pfeffer, J.& Salancik, G.R. (2003). The external control of organizations a resource dependence perspective, california: Stanford Business Books.
  48. Pirler, O. (1992). Yerel yönetimlerde emanet yönteminin uygulanması. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 1(5), 37-47.
  49. Saatçioğlu, C. ve Yaşarlar, Y. (2012). Kentiçi ulaşımda toplu taşımacılık sistemleri: İstandul örneği. Kafkas Üniversitesi İİBF Dergisi, 3(3), 117-144. https://web.p.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?vid=0&sid=5618c64d-5200-4698-a213-
  50. Silverman, B. (2002). Organizational economics. (Ed. J.A.C. Baum), The Blackwell Companion To Organizations (s.467-493), Blackwell Publishing.
  51. Türkiye Belediyeler Birliği (2021). Bağlı idare, https://www.tbb.gov.tr/Tr/icerik_bagli-dareler_ (13.08.2024).
  52. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2020), Kamu İşletmeleri Raporu 2020, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2021/11/Kamu-Isletmeleri-Raporu-2020.pdf (14.08.2024).
  53. Üsdiken, B. (2010). Çevresel baskı ve talepler karşısında örgütler: kaynak bağımlılığı yaklaşımı, (Ed. A.S. Sargut ve Ş. Özen), Örgüt Kuramları, (s. 77-133), İmge Kitabevi.
  54. Zoroğlu, B. (2012). İşlem Maliyeti Yaklaşımı (Transaction Cost Approach). https://bariszoroglu.wordpress.com/2012/05/03/11/ (15.08.2024).
  55. Williamson, O. E. (1981). The economics of organization: the transaction cost approach. American Journal of Sociology, 87(3), 548-577. https://www.jstor.org/stable/2778934
  56. Wilson, J. Q. (1996). Bürokrasi, kamu kuruluşları neyi niçin yaparlar? (Çev. S. Yalçındağ & D. Canman & Y. Ertekin), TODAİE Yayınları.