YÜZÜNCÜ YILINDA MEŞRUTİYET’İN İLANI VE GAYRİMÜSLİM CEMAATLER

Özet

II. Meşrutiyet’in ilanı sürecinde gayrimüslim unsurların önemli bir kısmı Abdülhamityönetimine karşı İttihat ve Terakki Cemiyeti ile ittifak hâlinde çalışmışlardır. Meşrutiyet’inilanı, Osmanlı tarihinde eşine pek rastlanmayan biçimde ortak kutlamalara sahne olmuş ve bukutlamalara bütün unsurların iştirak ettikleri görülmüştür.Ancak Bulgaristan’ın resmen bağımsızlığını ilanı, Bosna Hersek’in, Avusturya Macaristanve Girit’in Yunanistan tarafından ilhakı bu pembe tabloyu bozmuş, peş peşe gelentoprak kayıpları ülkenin geleceği ve ittihad-ı anasır noktasında beklenen mucizenin ne denli zorolduğunu göstermiş ve büyük hayal kırıklığı yaratmıştır.Meşrutiyet ile birlikte sağlanmak istenen “ittihad-ı anasır”ın, gayrimüslimler içinzorunlu askerlik öngören yasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi, onu takiben yapılan seçimler veAdana olayları ile ne denli zor olduğu gözler önüne serilmiştir. Bu bağlamda özellikle zorunluaskerlik bir turnusol kâğıdı işlevi görmüş ve gayrimüslim unsurların Osmanlı Devleti’ne pamukipliği ile bağlı oldukları ve bir aidiyet duymadıkları gerçeğini ortaya koymuştur.Söz konusu dönemde yaşanan bunca acı tecrübeye rağmen, İttihat ve Terakki yöneticikadrosu, son ana değin gayrimüslim ve Müslim unsurları bir arada tutmaya çalışmış, gerekyasama organında ve gerekse yürütme organında onlara yer vermiştir.Çalışmamızda söz konusu dönemde yaşanan olaylar gayrimüslim Osmanlı cemaatleribağlamında incelenmiştir.