Religious Compound Verbs in the Lexicon of Mubayyan Dar Fıqh and Their Functional Syntactic Profile

Abstract

Mubayyan dar Fiqh, a versified work on fiqh, is a religious didactic text penned by Zahir-ud-Din Muhammad Babur. In this work, Babur sought to impart the tenets of Hanafi jurisprudence to the broader Islamic world in a versified format. Comprising five chapters, the text presents Islamic legal rulings concerning religious practices—such as prayer, fasting, pilgrimage, and almsgiving—as well as permissible and prohibited acts. In addition to its religious content, the work is significant for reflecting the standard Turkish of its period. Owing to its didactic nature, it exhibits a high concentration of religious terms and concepts. Many terms of Arabic and Persian origin combine with Turkish auxiliary and main verbs, becoming lexicalized as functional compound verbs that express religious practices. This article identifies and analyzes such religious compound verbs in Mubayyan dar Fiqh from a syntactic perspective. After introducing the work and discussing the concept of compound verbs, the study classifies the identified structures into the categories of noun + verb, noun phrase + verb, adjective phrase + verb, conjunction group + verb, and participial phrase + verb. Finally, through a quantitative analysis of these syntactic patterns, the article aims to contribute to lexical studies in historical Turkish.

Özet

Bir fıkıh manzumesi olan Mübeyyen Der Fıḳh, Zahîrüddîn Muhammed Babur’un kaleme aldığı dinî-didaktik nitelik taşıyan bir eseridir. Eserde Babur, Hanefi fıkhının kaidelerini manzum olarak tüm müslüman alemine aktarmayı amaçlamıştır. Beş bölümden oluşan Mübeyyen Der Fıkh’ta; namazın kılınışı, orucun tutuluşu, haccın edası, zekâtın verilme şartları gibi dinî pratikler ile haram veya helal olan fiillere dair şerî hükümler yer almaktadır. Dinî içeriğiyle öne çıkan bu metin, dönemin ölçünlü Türkçesini yansıtması bakımından da dikkate değerdir. Öğreticiliğin ön planda tutulduğu bu yapısıyla, eserin söz varlığında dinî terim ve kavramların yoğunluğu dikkati çekmektedir. Eserde yer alan pek çok Arapça ve Farsça menşeli dinî terim, Türkçe yardımcı ve esas fiillerle birleşip kalıplaşarak dinî pratikleri ifade eden işlevsel birleşik fiiller oluşturmuştur. Bu çalışmada “Mübeyyen Der Fıḳh” adlı eserde dinle ilgili birleşik fiiller tespit edilmiş olup, söz dizimi açısından incelenmiştir. Öncelikle söz konusu eser tanıtılarak, birleşik fiil bahsine değinilmiş, ardından tespit edilen birleşik fiiller, isim + fiil, isim tamlaması + fiil, sıfat tamlaması + fiil, bağlama grubu + fiil, sıfat-fiil grubu + fiil başlıkları içerisinde değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise eserde tespit edilip söz dizimi açısından ayrıntılı olarak incelenen dinî birleşik fiillerin sayısal analizine yer verilerek tarihî Türk dili alanındaki söz varlığı çalışmalarına katkı sunulması amaçlanmıştır.