Journals / Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları / 2026 / Cilt: 0 Sayı: 53
Conceptions of Human Beings, Morality, and Social Order in Aşk Ahlakı
- Pages
- 13–47
- DOI
- —
Abstract
The collapse of the Ottoman Empire and the processes through which the state rose again and was reconstituted constitute one of the greatest historical trials experienced by us as a society. Hilmi Ziya Ülken’s book Aşk Ahlakı (1931) not only explains the causes of our social decline within the framework of morality, politics, and “magicians” (the ulema, intellectuals, and thinkers), but also presents a powerful framework for reconstructing society on solid moral foundations. Aşk Ahlakı is the first and only work that philosophically constructs both the reasons for social collapse and the means of achieving collective aims. According to Ülken, who argues that tribes and societies constituting humanity have successively lived through the ages of excitement-enthusiasm, imagination, will, and passion, the highest stage—corresponding to the age of passion—is the realization of a just society, the supreme level of morality. Tribes and societies are distributed across these stages according to their capacities, and only a few have reached the age of passion. In the 1920s, Turkey was experiencing the age of will and striving to reach the stage of passion. Drawing a parallel between the historical stages of humanity and the emotional states of the individual, Ülken maintains that a person becomes moral to the extent that they can grasp humanity and humankind by fully experiencing their emotional states—especially their passions—and thereby attaining the ethics of love. The moral goals that individuals must realize are listed as unity, self-sufficiency, tranquility, hierarchical stages, and justice. The hierarchical layers applicable to both the individual and society are identified as the people, the citizen, the patriot, and humanitarian patriotism. In his work, Ülken develops a new model of social order and succeeds in establishing politics and morality as philosophical problems.
Özet
Osmanlı Devleti’nin çöküşü ve yeniden ayağa kalkarak devletin yeniden kuruluş süreçleri toplum olarak geçirdiğimiz en büyük tarihsel sınavlardan biridir. Hilmi Ziya Ülken’in Aşk Ahlakı (1931) adlı kitabı toplumsal çöküş nedenlerimizi ahlak, siyaset ve büyücüler (ulema, aydınlar, düşünürler) bağlamında açıkladığı gibi, toplumu ahlaki temelde sağlam bir şekilde kurabilmenin güçlü kurgusunu da içerir. Aşk Ahlakı toplumsal çöküşün gerekçelerini de toplumsal amaçlara varmanın yollarını da felsefi temelde kurgulayan ilk ve tek kitaptır. İnsanlığı oluşturan kabile ile toplumların sırasıyla heyecan-coşku, hayalgücü, irade ve tutku devirlerinde yaşadıklarını belirten Ülken’e göre varılması gereken tutku devrinde ahlakın en üst mertebesi olan adaletli toplum olma durumu gerçekleşir. Kabile ile toplumlar becerilerine bağlı olarak devrelere dağılmış ve toplumların çok azı tutku çağına ulaşmıştır. 1920’lerde Türkiye irade dönemini yaşar ve tutkuya ulaşmaya çalışır. İnsanlığın yaşadığı devirler ile kişinin duygu durumları arasında paralellik kuran Ülken’e göre kişi duygu durumlarını, özellikle de tutkularını yaşayarak aşk ahlakına ulaşabildiğinde insanı ve insanlığı kavrayabildiği ölçüde ahlaklı olabilmektedir. Kişilerin gerçekleştirmesi gereken ahlakın hedefleri birlik, kendine yetme, sükun, mertebeler ve adalet şeklinde sıralanmıştır. Kişi ile toplum için geçerli olan hiyerarşik mertebelerin katmanları halk, vatandaş, vatansever ve insani vatanseverliktir. Ülken çalışmasında yeni bir toplumsal düzen modeli geliştirmiş ve siyaset ile ahlakı felsefe problemi olarak kurabilmiştir.