Journals / Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi / 2023 / Sayı: 56
Lexical Distance between the Khalaj Dialects and the Qom (Couzeh) Dialect of South Azerbaijani Turkic: An Amalgam of Levenshtein and Dijkstra Algorithms
- Issue
- 2023 · Sayı: 56
- Pages
- 71–100
- DOI
- —
Abstract
This study explores the lexical distance of two Turkic language varieties, namely Khalaj and South Azerbaijani Turkic, spoken in the Markazī and Qom provinces, based on the Leipzig-Jakarta core vocabulary list (Tadmor and Haspelmath, 2009). To this end, all Khalaj dialects spoken in Markazī and Qom provinces, as classified by Doerfer (1998), and the Couzeh variety of South Azerbaijani were compared in the present study. Levenshtein Distance Algorithm (LDA), frequently utilized in the relevant literature among quantitative dialectal measurement as a quantitative method, was used to determine the distance between the mentioned varieties. Using the emergent values, the minimum path between the Couzeh variety and Khalaj dialects was measured, using the Dijkstra Algorithm. The study also investigates whether there is any impact of geographical proximity (areal convergence) between Khalaj (Doerfer, 1971, 1987, 1988; Tekin, 1989) and South Azerbaijani. The data used in the study during the fieldwork carried out between July and September, 2021 were compiled from all Khalaj-speaking settlements in Markazī and Qom provinces in Iran, and from the village of Couzeh, where South Azerbaijani is spoken in the province of Qom. Within the scope of this study, the lexical distance of two Turkic varieties spoken in the same language habitat was measured in an algorithmic framework, and the ratios of the phonological distances of the lexical items were measured. The findings revealed that the lexical distance between Khalaj and Southern Azerbaijani is relatively significant despite the shared common language ecology.
Özet
Bu çalışma, İran’ın Merkezī ve Kum vilayetlerinde konuşulmakta olan iki Türk dili değişkesinin Halaç Türkçesi ve Güney Azerbaycan Türkçesi- sözlüksel uzaklığını Leipzig-Jakarta çekirdek sözcük listesindeki maddeler temelinde saptamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Halaç Türkçesinin Merkezī ve Kum vilayetlerinde konuşulan, Doerfer’in tasnif etmiş olduğu tüm ağız bölgeleri ile Güney Azerbaycan Türkçesinin Kum’da konuşulduğu tanıklanmış olan Couzeh değişkesi, çalışmada karşılaştırmalı olarak incelenecektir. Yöntem olarak nicel lehçe/ağız ölçüm yöntemleri arasında ilgili uluslararası alan yazında sıklıkla yararlanılan Levenshtein uzaklık algoritması (LUA) söz konusu değişkeler arasındaki uzaklığı saptamak amacıyla kullanılacak, sonrasında ortaya çıkan değerler ışığında Güney Azerbaycan Türkçesinin (GAT) Couzeh değişkesi ile Halaç türkçesi ağızları arasında Dijkstra algoritması ile minimum yol sorgulanacaktır. Dijkstra algoritmasının uygulanmasında ağızlar birer köşe ve ağızlar arası LUA ile ölçülen değerler köşeler arası kenar değerleri olarak alınacaktır. Çalışmada ayrıca eskicil özellikleri ile tanınan ve Türk dilinin sui generis bir dalını teşkil ettiği belirtilen Halaç Türkçesi (Tekin, 1989) ile bir Oğuz değişkesi olan GAT arasında coğrafi yakınlığın sözlüksel etkisinin olup olmadığı da (alansal yakınsama) incelenmiştir. Çalışmada kullanılan veriler 2021 yılında Temmuz ve Eylül ayları arasında gerçekleştirilmiş olan alan araştırması sırasında İran’da Merkezī ve Kum vilayetlerinin Halaç Türkçesikonuşulan tüm yerleşim birimlerinden ve Kum vilayetinde Azerbaycan Türkçesi konuşulan ancak Halaç Türkçesi yerleşimlerle çevrili Couzeh köyünden derlenmiştir. Bu çalışma kapsamında aynı dil ekolojisi içerisinde konuşulmakta olan iki Türk dili değişkesinin sözlüksel uzaklığı algoritmik çerçevede ölçülerek sözcüklerin ses bilgisel uzaklıklarının söz konusu dil ekolojisi dâhilindeki oranları saptanmıştır. Elde edilmiş olan bulgular, Halaç Türkçesi ile GAT arasındaki sözlüksel uzaklığın paylaşılan ortak dil ekolojisine rağmen göreceli olarak anlamlı olduğuna işaret etmektedir.