ANTALYA’DA GELENEKSEL GARDIÇ BIÇAKÇILIĞI VE YAŞAYAN SON USTALARI

Özet

Bıçak, tutmaya yarayan bir sap ile kesmeye ve saplamaya yarayan namlu kısmından meydana gelen kesici bir alettir. Paleolitik dönemden itibaren karşılaştığımız bıçak, gündelik eşya ve silah olarak kullanılmış olan bir maddi kültür unsurudur. Bıçakçılık genellikle ayrı bir meslek dalı olarak görülmekle birlikte demircilikle iç içe yürüyen bir mahiyete sahiptir. Bunun en önemli nedeni her iki mesleğin de aynı teknik bilgi ve gelenek üzerinden yürütülmesidir. Ayrıca birçok bıçak ustası bıçağın yanı sıra diğer demir ürünlerin üretimini ve tamiratını da gerçekleştirmiştir. Bıçakçıları, bıçak yapımı konusunda uzmanlaşmış demirci ustaları olarak nitelemek doğru olacaktır. Oldukça köklü ve kadim sanatlarımızdan birisi olan bıçakçılık ülkemizde birkaç merkezde devam ettirilmektedir. Bu merkezlerden bazıları da Antalya ilinde bulunmaktadır. Yörede Serik, Elmalı ve Kumluca ilçelerinde bıçak üretimi bulunmakla birlikte bunlardan Kumluca ilçesinde karşılaştığımız bıçakçılık, üretim sürecinin orijinal yapısını tümüyle korumuş olması nedeniyle dikkat çekmektedir. Kumluca ve çevresinde Gardıç bıçağı olarak tanınan bıçaklar Kumluca İlçesi Kuzca Köyü’nde üretilmiştir. Gardıç bıçağı boynuz saplı bir bıçaktır. Demir ve çeliğin bir arada kullanılmış olması nedeniyle kırılmaya karşı son derece dayanıklı bir bıçak türüdür. Kuzca Köyü’nde yarım yüzyıl kadar önce, demirciliğin yanı sıra Gardıç bıçağı üretimi ile uğraşan yaklaşık elliyi aşkın usta varken, günümüzde çalışan usta sayısı iki kişiye kadar düşmüştür. Bu ustalar da ancak hatır için ya da siparişle çalışmaktadır. Gardıç bıçakçılığının yapım süreci teknolojik gelişmelerden hiçbir şekilde etkilenmeden, orijinalitesi ve “iptidai” yapısını olduğu gibi koruyarak günümüze gelmiştir. Üretim sürecinde hiçbir elektrikli alet kullanılmaz. Bıçak yapmak amacıyla kullanılan metal geçmişte Karabük’ten temin edilirken bugün bu amaçla inşaat demiri kullanılmaktadır. Üretimin gerçekleştirildiği mekân “körük damı”, bıçakçı tezgâhı ise “körük sofrası” olarak adlandırılır. Makale çalışması, Kuzca köyünde halkbilimsel bir bakış açısı ile gerçekleştirilen saha araştırmasında elde edilen bilgiler ışığında hazırlanmış olup Antalya yöresi somut olmayan kültürel mirası açısından büyük önem taşıyan bu unsurun kültürel ve geleneksel boyutlarıyla analizi ve günümüzdeki durumunu ihtiva etmektedir. Ayrıca bu unsurların yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması konusu da ele alınmıştır.