TÜRKİYE TÜRKÇESİ ATASÖZLERİNDE SAYILAR: “İKİ” ÖRNEĞİ

Özet

Eskiden “sav” adıyla bilinen atasözü, atalarımızın uzun denemelere dayanan yargılarını genel kural, bilgece düşünce ya da öğüt olarak düsturlaştıran ve kalıplaşmış şekilleri bulunan kamuca benimsenmiş özlü sözler olarak tanımlanmaktadır. Atasözleri, bir fikri savunmada, bir olayı, bir davranışı yorumlamada, yermede kullanılan az sözle söylenen etkili bir dil aracıdır. Halkın beğenip benimsediği bu kültür taşıyıcısında “sayılar”ın da önemli bir yeri vardır. Dilimizin temel sözcükleri arasında yer alan sayıların sözlü ve yazılı kültürümüzün bir parçası olan atasözlerinde kullanılması gayet tabiidir. Bu çalışmada Türkiye Türkçesi atasözlerinde kullanılan sayılar hususuna değinilecek, çalışmanın kapsamı “iki” sayısı ile kurulanlarla sınırlandırılacaktır. Türk halk inanışında “üç”, “dört”, “beş”, “yedi”, “dokuz”, “kırk” gibi kutlu olarak tanımlanan özel sayılar bilinmektedir. “iki”, “bir” sayısının ardışığıdır, çokluğu ifade eder. Evrendeki ikilik “iki” ile sembolize edilir. “iki”nin atasözlerimizde diğer sayılara göre daha fazla kullanılmasında mutlaklığı işaret eden “bir”in elbette etkisi vardır. Çalışmada “iki”nin ana başlık ve alt başlıklarla isim, sıfat, zamir, zarf olarak nasıl kullanıldığı, daha çok hangi sözcüklerle kalıplaştığı işlenecek, tespitlerde bulunulacaktır. Ayrıca “iki” ile kurulan atasözlerinin “bir” ile, zıtlık da ifade edecek şekilde, “iki…bir / bir…iki” kalıbında “iki eğriden bir doğru çıkmaz”, “iki dinle bir söyle”, “bir koltuğa iki karpuz sığmaz”, “bir buldu, iki ister; akçe buldu, çıkın ister” örneklerindeki gibi eş dizimli kullanımlarına da yer verilecektir.