KÜÇÜK BUZUL ÇAĞI, KURAKLIK ve DİĞER COĞRAFİ OLAYLARIN CELALİ İSYANLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Özet

Bu çalışmada Osmanlı İmparatorluğu’nu yaklaşık yüz yıl boyunca etkileyen, Anadolu’nun hemen her yöresine yayılan, büyük toplumsal, idari, ekonomik sonuçlara ve değişimlere yol açan Celali İsyanları’nın ortaya çıkmasında etkili olan coğrafi nedenler ele alınmıştır. Çalışmada, şimdiye kadar daha çok tarihi ve sosyal yönleriyle ele alınan Celali İsyanları’nın hem ortaya çıkış sürecinde, hem de devam ettiği dönemlerde coğrafi etmenlerin ve olayların bu isyanlar üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğu vurgulanmıştır. Bu coğrafi olaylar ve etmenler, Küçük Buzul Çağı olarak adlandırılan sert hava koşullarıyla, kuraklıklar, kıtlıklar ve iaşe (tedarik) problemleridir. 16. Yüzyılın sonlarında başladığı bilinen bu ayaklanma hareketleri, aktivite ve etkileri zaman içerisinde azalmış olsa da, genel anlamda sırasıyla, III. Murad, III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa, Genç Osman, IV. Murad dönemlerinde etkili olmuştur. Bu ayaklanmaların adı, farklı bir nedene dayansa da 1519’da Yozgat yöresinde ayaklanan Bozoklu Şeyh Celâl’den gelir. O dönemden itibaren özellikle 16. ve 17. Yüzyıllarda meydana gelen hemen hemen her ayaklanma hareketi Celali ismiyle anılır olmuştur