İran’ın Modernleşme Sürecinde Aḵtar Gazetesinin Rolü

Özet

İran’ın 19. yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarında geçirdiği modernleşmesürecinde yazılı basının etkin bir rolü olmuştur. Her ne kadar 19. yüzyılınsonlarında İran’da yayımlanan gazete ve dergi benzeri yazılı basın organlarınınsayısı artmışsa da bunlar her daim İran hükûmeti tarafından uygulanansansürlere maruz kalmışlardır. Bu nedenle İran’dan gelip İstanbul veya Kahiregibi şehirlerde yaşayan diaspora toplulukları tarafından hazırlanıp yayımlanansiyasi içerikli gazeteler tüm dünyadan derlenen haber, bilgi ve gelişmelerinİran’a aktarılmasında önemli bir rol oynamıştır. Gerek İran’da gerekse İrandışında yaşayan İranlıların büyük bir çoğunluğuna hitap eden bu gazeteler,aktardıkları haber içerikleriyle İran halkının, ülkelerinin modernleşme sürecinegirmesine yönelik duydukları ilgi ve arzuyu desteklemiş ve anayasal değişikliğinalt yapısını hazırlamıştır. Özellikle İstanbul’da yerleşik İran diasporası birçokşair, reform yanlısı, muhalif, diplomat, sürgün ve üniversite öğrencisi içingüvenli bir sığınma yeri olmuştur. Kendi ülkelerinde siyasi ve sosyal gidişattanhoşnut olmayan bu gruplar geldikleri İstanbul’da yazılı basın yoluyla Avrupa veOsmanlı Devleti ile ilgili haber, fikriyat ve yenilikleri İran halkına ulaştırmıştır.Bu amaçla İstanbul’da yaşayan bir grup İranlı tarafından 1876 yılında kurulanve Farsça yayımlanan Aḵtar isimli gazete daha sonra İran dışında yayımlananbirçok Farsça gazete için örnek teşkil etmiştir.