SavedAdd your journal

Journals / Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 43

Etraflı (Peritekstual) Okuma Yapmanın Okuma Motivasyonuna Etkisi

Osman Aslan(AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0909-7043
Ömer Yılar(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3560-0028
Pages
34–55
Publication Date
2023-06-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Araştırma sonucunda etraflı okuma yapmanın, öğrencilerin okuma motivasyonlarını artırdığı tespit edilmiştir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Etraflı (Peritekstual) okuma, bir kitabı okumaya başlamadan önce kitapta ana metin dışında bulunan tüm yazılı ve görsel unsurların okunup, metin ile ilişkilendirilmesidir.
📊
Key Findings & Data:Bu araştırma ile etraflı okuma yapmanın ilkokul öğrencilerin okuma motivasyonlarına etkisine bakılmıştır.
💡
Conclusion & Impact:Araştırma sonucunda etraflı okuma yapmanın, öğrencilerin okuma motivasyonlarını artırdığı tespit edilmiştir.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:etraflı okuma · peritekstual ögeler · okuma motivasyonu

Özet

Etraflı (Peritekstual) okuma, bir kitabı okumaya başlamadan önce kitapta ana metin dışında bulunan tüm yazılı ve görsel unsurların okunup, metin ile ilişkilendirilmesidir. Kitaplarda ana metin dışında bulunan diğer tüm unsurlar ise o kitabın peritesktual unsurlarıdır. Kitaplarda yer alan peritekstual unsurlara; kitap/yazar adı, önsöz, teşekkür, resimler, dipnot, tablo örnek olarak verilebilir. Bu araştırma ile etraflı okuma yapmanın ilkokul öğrencilerin okuma motivasyonlarına etkisine bakılmıştır. Araştırma da nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırman verileri ise toplam 102 dördüncü sınıf öğrencilerinden elde edilmiştir. Bu öğrencilerin 52’si deney, 50’si ise kontrol grubunda yer almaktadır. Çalışma grubundan araştırma verileri Okuma Motivasyonu Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler deney ve kontrol gruplarından öntest-sontest olarak toplanmıştır. Araştırma verilerin analizinde ise, deney ve kontrol gruplarından elde edilen öntest ve sontest verilerine yönelik grup içi ve gruplar arası farklara bakılmıştır. Araştırmada etraflı okuma ile okuma motivasyonu arasında istatistiksel olarak deney grubu öğrencileri lehine anlamlı fark tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda etraflı okuma yapmanın, öğrencilerin okuma motivasyonlarını artırdığı tespit edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Aslan, O., Yılar, Ö. (2023). Etraflı (Peritekstual) Okuma Yapmanın Okuma Motivasyonuna Etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı: 43, 34–55. https://ajindex.com/articles/951297

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (59)

  1. Ahmadi, M. R. (2017). The impact of motivation on reading comprehension. International Journal of Research in English Education, 2(1), 1-7. http://ijreeonline.com/article-1-35-en.html
  2. Akbaba, S. (2006). Eğitimde motivasyon. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 343-361. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/315122
  3. Aksaçlıoğlu, A. G. & Yılmaz, B. (2007). Öğrencilerin Televizyon İzlemeleri ve Bilgisayar Kullanmalarının Okuma Alışkanlıkları Üzerine Etkisi. Türk Kütüphaneciliği, 21(1), 3-28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tk/issue/48939/624269
  4. Aktaş, E., & Çankal, A. O. (2019). Akıcı okuma stratejilerinin 4. sınıf Türkçe derslerinde okuduğunu anlama becerisine ve okuma motivasyonuna etkisi. Journal of World of Turks, 11(1), 85-114. https://www.dieweltdertuerken.org/index.php/ZfWT/article/view/10899
  5. Akten, S. (2013). Tahsin Yücel’in kurmaca yapıtlarının başlıkları [Sözlü bildiri]. 8.Ulusal Francofoni Kongresi, Tekirdağ, Türkiye.
  6. Becker, B. J., Aloe, A. M., Duvendack, M., Stanley, T. D., Valentine, J. C., Fretheim, A., & Tugwell, P. (2017). Quasi-experimental study designs series-paper 10: Synthesizing evidence for effects collected from quasi-experimental studies presents surmountable challenges. Journal of Clinical Epidemiology, 89, 84-91. https://doi.org/10.1016/j.jclinepi.2017.02.014
  7. Bong, G. J., & Ryoo, J. H. (2019). Multiple dimensions of adolescents’ reading attitudes and their relationship with reading comprehension. Reading and Writing, 32(7), 1769-1793. http://dx.doi.org/10.1007/s11145-018-9926-6
  8. Bozkurt, M., & Memiş, A. (2013). Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Üstbilişsel Okuduğunu Anlama Farkındalığı ve Okuma Motivasyonları İle Okuma Düzeyleri Arasındaki İlişki. Journal of Kirsehir Education Faculty, 14(3), 147-161. https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59470/854574
  9. Brohi, A. F. (2021). Impact of visual elements in the learning and development of children [Tam Metin Bildiri]. 8. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu, Türkiye.
  10. Büyüköztürk, Ş., Çalmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri(18.Baskı). Pegem Akademi.
  11. Ceyhan, S. (2019). Ekileşimli sesli okumanın öğrencilerin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve akıcı okumalarına etkisi (Tez No.604419) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  12. Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri.(E. Dinç, K. Kıroğlu, Çev.). Pegem Akademi.
  13. Costantini, A., De Paola, F., Ceschi, A., Sartori, R., Meneghini, A. M., & Fabio, A. D. (2017). Work engagement and psychological capital in the italian public administration: A new resource-based intervention programme. SA Journal of Industrial Psychology, 43 (1), 1-11. http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S2071-07632017000100013&script=sci_arttext&tlng=es
  14. Çalışkan, E. F. (2019). Aile katılımlı okuma etkilerinin ilkokul öğrencilerinin okuduğunu anlama berilerine, okuma motivasyonuna ve okuma tutumuna etkisi (Tez No. 598900) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  15. Çankal, A. O. (2018). Akıcı okuma stratejilerinin okuduğunu anlama becerisine ve okuma motivasyonuna etkisi (Tez No. 517359) [Yüksek lisans tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  16. Duran, T., & Bosch, E. (2011). Before and after the picturebook frame: A typology of endpapers. New Review of Children's Literature and Librarianship, 17(2), 122–143. https://doi.org/10.1080/13614541.2011.624927
  17. Fiadotau, M. (2015). Paratext and meaning-making in indie games. Journal of Comparative Research in Anthropology and Sociology; Bucharest, 6(1), 85-97. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=289528
  18. Fisher, A. O. (2011). Adapting paratextual theory to the soviet context: Publishing pratices and the readers of Il’f and Petrov’s ostap bender novels. The space of the book: print culture in the Russian social imagination. (Remnek, M., Eds.). University of Toronto Press.
  19. Gambrell, L. B. (1995). Assessing motivation to read. Instructional Resource No. 14.
  20. Gross, M., Latham, D., Underhill, J., & Bak, H. (2016). The peritext book club: Reading to foster critical thinking about STEAM texts. School Library Research, 19, 1–17.://purl.flvc.org/fsu/fd/FSU_libsubv1_scholarship_submission_1484250799
  21. Gross, M., & Latham, D. (2017). The peritextual literacy framework: Using the functions of peritext to support critical thinking. Library & Information Science Research, 39(2), 116-123. https://doi.org/10.1016/j.lisr.2017.03.006
  22. Guthrie, J. T., & Knowles, K. T. (2001). Promoting reading motivation. In Literacy and motivation (pp. 153-168). Routledge. Heckhausen, H. (1991). Motivation and action. Springer.
  23. Hussey, S. (2019). Literacy engagement through peritextual analysis, edited by S. Witte, D. Latham, and M. Gross. The Journal of Academic Librarianship,45(5), 178. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2019.07.005
  24. Higonnet, M. (1990). The playground of peritext. Children’s Literature Association Quarterly, 15, 47-49. https://muse.jhu.edu/article/249132
  25. Ismail, H. N., Ahmadi, M. R., & Gilakjani, A. P. (2012). The role of reciprocal teaching strategy as an important factor of improving reading motivation. Elixir International Journal, 53, 11836-11841. https://l24.im/rCgY
  26. Katrancı, M. (2015). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin kitap okuma motivasyonlarının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(2), 49-62. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/178885/
  27. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44-6. https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
  28. Kilic, S. (2014). Etki büyüklüğü. Journal of Mood Disorders, 4(1), 44-6. https://doi.org/10.5455/jmood.20140228012836
  29. Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). Guilford.
  30. Koca, C. (2020). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okur öz algısı, okuma motivasyonu ve okuduğunu anlama becerisi arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No.608799) [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  31. Kurnaz, H., & Yıldız, N. (2015). Ortaokul Öğrencilerinin Okuma Motivasyonlarının Çeşitli Değişkenlere Göre Değerlendirilmesi. Turkish Journal of Social Research, 3, 53-70. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/696788#page=53
  32. Latham, D., & Gross, M. (2020). " Everybody's Talkin'at Me": Using Peritext and Epitext to Support Reading Comprehension, Critical Thinking, and Creativity. Voices From the Middle, 28(2), 10-11. https://l24.im/RqYv Lucasey, B. (2002). Taking the mystery out of research: Quasi-experimental design. Orthopaedic Nursing, 21(1), 56-57. https://journals.lww.com/orthopaedicnursing/Fulltext/2002/01000/Quasi_experimental_Design.10.aspx
  33. Martinez, M., Stier, C., & Falcon, L. (2016). Judging a book by its cover: An investigation of peritextual features in Caldecott award books. Children's Literature in Education, 47(3), 225-241. https://link.springer.com/article/10.1007/s10583-016-9272-8
  34. Moje, E. B., Overby, M., Tysvaer, N., & Morris, K. (2008). The complex world of adolescent literacy: Myths, motivations, and mysteries. Harvard Educational Review, 78(1), 107–154. https://doi.org/10.17763/haer.78.1.54468j6204x24157
  35. Monteiro, V. (2013). Promoting reading motivation by reading together. Reading Psychology, 34(4), 301-335. https://doi.org/10.1080/02702711.2011.635333
  36. Miyamoto, A., Pfost, M., & Artelt, C. (2017). Reciprocal relations between intrinsic reading motivation and reading competence: A comparison between native and immigrant students in Germany. Journal of Research in Reading, 41(1), 176-196. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12113
  37. Netemeyer, R. G., Bearden, W. O., & Sharma, S. (2003). Scaling procedures: Issues and applications. Sage Publications.
  38. O’Brien, D. G., Stewart, R., & Beach, R. (2009). Profcient reading in school: Traditional paradigms and new textual landscapes. In L. Christenbury, R. Bomer, & P. Smagorinsky (Eds.), Handbook of adolescent literacy research (pp. 80–97). Guilford Press.
  39. Penner, L. R. (2017). Yavaş Kaan (Öngün, T., Çev.). TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.
  40. Sarikaya, İ. (2019). Akran destekli yazmanın yazma başarısına etkisi ve öz-düzenleme becerileri bağlamında incelenmesi (Tez No. 546766) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  41. Serafini, F. (2012). Interpreting visual ımages and design elements of contemporary picturebooks. Connecticut Reading Association Journal, 1, 3-8. https://webcapp.ccsu.edu/u/faculty/kurkjianc/CRAJvol1no1.pdf
  42. Schaffner, E. Philipp, M., & Schiefele, U. (2014). Reciprocal effects between intrinsic reading motivation and reading competence? A cross‐lagged panel model for academic track and nonacademic track students. Journal of Research in Reading, 39(1), 19-36. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12027
  43. Schiefele, U., Schaffner, E., Möller, J., & Wigfield, A. (2012). Dimensions of reading motivation and their relation to reading behavior and competence. Reading Research Quarterly, 47, 427–463. https://doi.org/10.1002/RRQ.030
  44. Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2004). A beginner's guide to structural equation modeling. Psychology Press.
  45. Schunk, D.H., Pintrich, P.R., & Meece, J.L. (2008). Motivation in education. Pearson Education.
  46. Sipe, Lawrence R. (2008). Storytime: Young children’s literary understanding in the classroom. Teachers College Press.
  47. Sivashankar, N., Jackson, S. E., & Degener, R. M. (2019). Centering the Margins: Investigating Relationships, Power, and Culture Through Critical Peritextual Analysis. Children's Literature in Education, 50(4), 1-22. https://link.springer.com/article/10.1007/s10583-019-09395-4
  48. Suhr, D. D. (2006). Exploratory or confirmatory factor analysis? SAS Institute.
  49. TURENG. (2020). Peritext" teriminin Türkçe İngilizce sözlükte anlamları. https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/peritext
  50. Yıldız, M. (2013). Adaptatıon of the motıvatıon to read profıle to Turkısh. International Journal of Academic Research, 5(4), 196-199. https://l24.im/rkhYsF
  51. Yıldız, M., & Akyol, H. (2011). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), 31(3), 793-815. https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/issue/6737/90566
  52. Watson, R. (2015). Quantitative research. Nursing standard: official newspaper of the Royal College of Nursing, 29(31), 44-48. https://doi.org/10.7748/ns.29.31.44.e8681
  53. Wigfield, A. & Guthrie, J.T. (1997). Relations of children’s motivation for reading to the amount and breadth of their reading. Journal of Educational Psychology, 89, 420–432. https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.3.420
  54. Wigfield, A., Eccles, J.S., Schiefele, U., Roeser, R.W., & Davis‐Kean, P. (2006). Development of achievement motivation. In W. Damon, R.M. Lerner (Series Eds.), & N. Eisenberg (Vol. Ed.), Social, emotional, and personality development: Vol. 3. Handbook of child psychology (6th ed., pp. 933–1002). John Wiley & Sons.
  55. Willems, M. (2003). Don’t Let the Pigeon Drive the Bus! Hyperion.
  56. Witte, S., Latham, D., & Gross, M. (2019). Literacy engagement through peritextual analysis. Ala Editions.
  57. Aksaçlıoğlu, A. G. & Yılmaz, B. (2007). Öğrencilerin Televizyon İzlemeleri ve Bilgisayar Kullanmalarının Okuma Alışkanlıkları Üzerine Etkisi. Türk Kütüphaneciliği, 21(1), 3-28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tk/issue/48939/624269
  58. Gross, M., Latham, D., Underhill, J., & Bak, H. (2016). The peritext book club: Reading to foster critical thinking about STEAM texts. School Library Research, 19, 1–17.://purl.flvc.org/fsu/fd/FSU_libsubv1_scholarship_submission_1484250799
  59. Watson, R. (2015). Quantitative research. Nursing standard: official newspaper of the Royal College of Nursing, 29(31), 44-48. https://doi.org/10.7748/ns.29.31.44.e8681