Bu ses bilgisel hadise, bölge ağızlarının Kıpçak lehçeleriyle olan irtibatına işaret etmektedir.
📌 3 Key Takeaways
🎯
Objective & Hypothesis:Bazı Anadolu ağızlarında zamirlerin yönelme, isimlerinse iyelik II. teklik şahıs yönelme ve yükleme hâllerinden sonra diğer ağızlarda bulunmayan bazı önemli ses bilgisel değişiklikler görülür: Bu ağızlarda söz konusu çekimlerde kelime sonunda bir “n” sesi/eki ortaya çıkmakta ve bu sesten önceki iyelik eki ile yönelme/yükleme hâli eki birleşerek ya ikiz ya uzun ya da normal bir ünlüye dönüşmektedir: bahan/behen/been „bana‟, evi}en/evên/even „senin evine‟; çayığın/çayı}ın „senin çayını‟.
📊
Key Findings & Data:Bu ses olaylarının olma sebebi iyelik ekindeki damak “n”sinin erimesi ve kelime sonuna /+(E)n/ kuvvetlendirme ekinin getirilmesidir.
💡
Conclusion & Impact:Bu ses bilgisel hadise, bölge ağızlarının Kıpçak lehçeleriyle olan irtibatına işaret etmektedir.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Anadolu ağızları · ses bilgisi · damak sesi
Özet
Bazı Anadolu ağızlarında zamirlerin yönelme, isimlerinse iyelik II. teklik şahıs yönelme ve yükleme hâllerinden sonra diğer ağızlarda bulunmayan bazı önemli ses bilgisel değişiklikler görülür: Bu ağızlarda söz konusu çekimlerde kelime sonunda bir “n” sesi/eki ortaya çıkmakta ve bu sesten önceki iyelik eki ile yönelme/yükleme hâli eki birleşerek ya ikiz ya uzun ya da normal bir ünlüye dönüşmektedir: bahan/behen/been „bana‟, evi}en/evên/even „senin evine‟; çayığın/çayı}ın „senin çayını‟. Bu ses olaylarının olma sebebi iyelik ekindeki damak “n”sinin erimesi ve kelime sonuna /+(E)n/ kuvvetlendirme ekinin getirilmesidir. Bu ses bilgisel hadise, bölge ağızlarının Kıpçak lehçeleriyle olan irtibatına işaret etmektedir.
DAŞDEMİR, M. (2010). ANADOLU AĞIZLARINDA ÇEKİMLİ YAPILARDA ORTAYA ÇIKAN /+(E)n/ EKİ ve BUNA BAĞLI SES DEĞİŞMELERİ. Turcology Research, Cilt: 14 Sayı: 36, 1–16. https://ajindex.com/articles/901829
ALTAYLI, Seyfettin, Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, 1. C., MEB yay., İstanbul, 1994.
ATALAY, Besim, Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, C. III, TDK yay., 3. bs., Ankara, 1992.
BANGUOĞLU, Tahsin, Türkçenin Grameri, TDK yay., 7. bs., Ankara, 2004.
BAYATLI, Hidayet Kemal, Irak Türkmen Türkçesi, TDK yay., Ankara, 1996.
BOZKURT, Fuat, Türklerin Dili, Kültür Bak. yay., 2. bs., Ankara, 2002.
BURAN, Ahmet, Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, TDK yay., Ankara, 1996.
CAFEROĞLU, Ahmet, Türk Dili Tarihi, Enderun yay., 3. bs., İstanbul, 1984, s. 3. ÇAĞATAY, Saadet, "Türkçede ñ ~ Ş Sesine Dair", TDAY (Belleten)-1954, 2. bs., TDK yay., Ankara, 1988. ______________, Türk Lehçeleri Örnekleri II, Ankara Ünv. yay., Ankara, 1972.
ÇENGEL, Hülya Kasapoğlu, Kırgız Türkçesi Grameri: Ses ve Şekil Bilgisi, Akçağ yay., Ankara, 2005.
ERCİLASUN, Ahmet B., Kars İli Ağızları: Ses Bilgisi, Gazi Ü. yay., Ankara, 1983, s. 45-46.
ERCİLASUN, Ahmet Bican v.d., Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü I, Kültür Bak. yay., Ankara, 1991.
ERTEN, Münir, Diyarbakır Ağzı: İnceleme, Metinler, Sözlük, TDK yay., Ankara, 1994.
GABAİN, A. Von, Eski Türkçenin Grameri, çev. Mehmet Akalın, TDK yay., Ankara, 1988.
GEMALMAZ, Efrasiyap, Erzurum İli Ağızları (İnceleme-Metinler-Sözlük ve Dizinler), TDK yay., I. C., Ankara, 1995.
TDK yay., Ankara, 1989, s. 85. KORKMAZ, Zeynep, “Anadolu Ağızlarının Etnik Yapı ile İlişkisi Sorunu”, TDAY (Belleten)-1971, TDK yay., 2. bs., Ankara -1989, s. 21. ________________, Türkçede Eklerin Kullanılış Şekilleri ve Ek Kalıplaşması Olayları, TDK yay., 3. bs., Ankara, 1994, s. 22. ________________, “Türçede Ek Yığılması”, TDAY (Belleten)-1960, TDK yay., 2.bs., Ankara, 1988, s. 180. ________________, “Türk Dilinde +ça Eki ve Bu Ek İle Yapılan İsim Teşkilleri Üzerine Bir Deneme”, TDAY (Belleten)-1958, TDK yay., 2.bs., Ankara, 1