Tiyatro Estetiği Bağlamında Sophokles’in Antigone’u ile Anton Çehov’un Kısa Oyunları Üzerine Bir Değerlendirme

Özet

Kültür ögesi olarak ele alınabilecek “oyun” kavramı, farklı bağlamlarda pek çok anlamı bünyesinde barındırır. Oyuna ilişkin geçmişten bugüne farklı retorik yaklaşımlar sunulmaktadır. Oyun eğlence, yarışma, hile gibi anlamlarda kullanılabildiği gibi dramatik bir öge olarak da ele alınabilir ve sahnede oynanmak üzere hazırlanmış eserleri tanımlarken kullanılır. Bu makalede ise oyun, Roger Caillois’in oyun sınıflandırmasında belirttiği ‘ludus’ (kural yapıları daha net olan oyunlar) ögesine bağlı olarak tiyatro oyunları anlamında ele alınmıştır. Seyirlik oyunlar da diğer sanat eserleri gibi estetik bir düzen içerisinde sanatseverlere sunulur. Güzele ulaşma ereğinin bir sonucu olarak oyun metinlerinde estetik dengenin sağlanmasına ilişkin görüşler, tiyatronun gelişim seyrine paralel olarak değişip dönüşmektedir. Antik Yunan yazarlarından Sophokles’in Antigone’undan ve 19. yüzyıl yazarlarından Anton Çehov’un Ayı, Düğün, Evlenme Teklifi, Tütünün Zararları, Yazlıkçının Yaşamı, Tatyana Repina, Anayolda, Kuğunun Şarkısı, Yıldönümü Kutlaması, Duruşmadan Önceki Gece başlıklarıyla bilinen kısa oyunlarından hareketle farklı toplumsal yapılarda, değişik oyun metinlerinde, süreç içerisinde estetik dengeye yönelik bakış açılarının hangi aşamalardan geçtiğinin ve nasıl farklılaştığının sorgulanması bu makalenin temel çıkış noktasını oluşturur. Oyunlardaki başlangıç durumları, olay dizileri, kişileştirme teknikleri ve konuşma örgüleri bu çerçevede irdelenir. Ortaya çıkan bulgular oyun kuramları ile ilişkilendirilir. Gerek Yunan gerekse Rus oyun yazarlarını estetik denge bağlamında birleştiren evrensel bakış açıları bulunmaktadır.