Avrupa Yeşil Başkentlerin Yeşil Alan Politikalarının İncelenmesi

Özet

Birleşmiş Milletlerin 2018 yılı Dünya Şehirleşme Raporlarına göre dünya nüfusunun %55.3’ü kentlerde yaşamaktadır. Dünya genelinde kentlerde yaşayan nüfus oranı 1950’li yıllarda %30 civarında iken, 2030 yılına kadar % 60’a ulaşması beklenmektedir. Hızla artmakta olan kentleşme eğilimi nedeniyle, kentsel alanlarda hayati öneme sahip olan açık ve yeşil alanların varlığı, büyüklüğü ve etkin kullanımı gibi kavramlar oldukça önem kazanmıştır. Açık ve yeşil alanlar; kentsel ve kırsal alanlar arasında bağlantı kurma, rekreasyonel aktiviteler için olanak sağlama, çevre kirleticilerinin etkisini azaltma, mikroklimayı ve yüzey akışlarını düzenleme, kent estetiğini iyileştirme, bitki ve yaban hayatı türleri için uygun yaşam alanı oluşturma, insanların yaşam koşullarını iyileştirme ve daha birçok işlevi yerine getiren önemli kentsel biyotoplardır. Bu çalışma kapsamında, yeşil başkent kavramı ve Avrupa Yeşil Başkentleri üzerinden açık ve yeşil alanlara yönelik politikalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Hayatın olağan akışı içerisinde fazlaca öneme sahip olan açık ve yeşil alanlar için kentsel yaşam kalitesini vurgulayan ve çevreci yönüyle dikkat çeken “yeşil başkent” kavramı ve bu kapsamda uluslararası tanınırlığı olan “yeşil başkent ödülü” irdelenmiştir. Bu ödülü kazanan kentlerin Türkiye’de yeterince tanınmadığı ve bu konuda Türkiye’de az sayıda araştırma yapıldığı gözlemlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda, 2010-2020 yılları arasında Avrupa Yeşil Başkenti seçilen Stolkholm, Hamburg, Vitoria-Gasteiz, Nantes, Kopenhag, Bristol, Ljubljana, Essen, Nijmegen, Oslo ve Lizbon kentleri incelenmiştir. Çalışmada literatür ve belge tarama yöntemi kullanılmış olup, Yeşil Başkent ünvanına sahip olabilmek için gerekli olan 12 gösterge çerçevesinde konu değerlendirilmiştir. Hazırlanan Yeşil Başkent başvuru raporlarında bulunan “Yerel Ulaşım ve Sürdürülebilir Arazi Kullanımını İçeren Yeşil Kentsel Alanlar” başlıklı bölümler üzerinde yoğunlaşılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda Türkiyenin yeşil alanlarına ilişkin temel politikaları değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye’den yeşil başkent ödülü için aday gösterilen kentlerin açık ve yeşil alanlara yönelik uygulamaları tartışılmıştır.