EHL-İ HADÎS VE MU’TEZİLE ARASINDA YAŞANAN POLEMİKLERİN CERH VE TA’DÎL İLMİNE DÖNEMİN TE’LİFÂTINA VE SOSYAL VE BEŞERÎ İLİŞKİLERE YANSIMASI (HİCRİ III. ASIR)
Bu itibarla kaleme aldığımız bu makale, İslam düşünce tarihinin iki büyük ekolü olan hadis taraftarları ile Mu’tezile mezhebi müntesibi olan muhaddisler arasında yaşanan ihtilaf ve cedellerin cerh ve tadil ilmine, hicri III. asırda kaleme alınan eserlere, sosyal ve beşeri ilişkilere nasıl yansıdığını ele almaktadır.
📌 3 Key Takeaways
🎯
Objective & Hypothesis:Bir kelâm ekolü olarak ortaya çıkan ve hicri III. asırda tekâmülünü tamamlayıp altın devrini yaşayan Mu‘tezile, dini hükümleri değerlendirmede ve sistematik hale getirilmesinde aklı ön planda tutan, entelektüel bilgiye sahip, İslam karşıtı fikirlerin cevaplandırılması gibi konularla meşgul olan bir mezhep olarak varlığını devam ettirmiştir.
📊
Key Findings & Data:Buna karşın Ehl-i hadis nassların zahirine önem veren, rivayetleri ön planda tutan, akıl ve kıyası devre dışı bırakan, değişime kapalı özellikleri ile tarih sahnesindeki yerini almıştır.
💡
Conclusion & Impact:Bu itibarla kaleme aldığımız bu makale, İslam düşünce tarihinin iki büyük ekolü olan hadis taraftarları ile Mu’tezile mezhebi müntesibi olan muhaddisler arasında yaşanan ihtilaf ve cedellerin cerh ve tadil ilmine, hicri III. asırda kaleme alınan eserlere, sosyal ve beşeri ilişkilere nasıl yansıdığını ele almaktadır.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Ehl-i Hadîs · Mu’tezile · Polemik
Özet
Bir kelâm ekolü olarak ortaya çıkan ve hicri III. asırda tekâmülünü tamamlayıp altın devrini yaşayan Mu‘tezile, dini hükümleri değerlendirmede ve sistematik hale getirilmesinde aklı ön planda tutan, entelektüel bilgiye sahip, İslam karşıtı fikirlerin cevaplandırılması gibi konularla meşgul olan bir mezhep olarak varlığını devam ettirmiştir. Buna karşın Ehl-i hadis nassların zahirine önem veren, rivayetleri ön planda tutan, akıl ve kıyası devre dışı bırakan, değişime kapalı özellikleri ile tarih sahnesindeki yerini almıştır. Bu itibarla kaleme aldığımız bu makale, İslam düşünce tarihinin iki büyük ekolü olan hadis taraftarları ile Mu’tezile mezhebi müntesibi olan muhaddisler arasında yaşanan ihtilaf ve cedellerin cerh ve tadil ilmine, hicri III. asırda kaleme alınan eserlere, sosyal ve beşeri ilişkilere nasıl yansıdığını ele almaktadır.
ERMAN, U. (2017). EHL-İ HADÎS VE MU’TEZİLE ARASINDA YAŞANAN POLEMİKLERİN CERH VE TA’DÎL İLMİNE DÖNEMİN TE’LİFÂTINA VE SOSYAL VE BEŞERÎ İLİŞKİLERE YANSIMASI (HİCRİ III. ASIR). Marifetname, Cilt: 4 - Sayı: 1, 83–106. https://ajindex.com/articles/688109
Abdulcabbâr, Abdullah b. Ahmed Ebu’l Hüseyn el-Kâdî, Fadlu’l-İ’tizâl ve Tabâkâtu’l-Mu’tezile, Thk., Fuad Seyyid, ( Tunus: 1393/1974 ). Agitoğlu, Nurullah, “Halku’l-Kur’ân ve Rü’yetullah Konuları Bağlamında İbnü’lMülakkın’ın Buhârî’nin Bab Başlıklarına Yaklaşımı”, Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014/2, cilt: V, sy: 10. Aydınlı, Abdullah, “Ehl-i Hadîs”, (Ankara: DİA, 1998).
Aydınlı, Osman, İslam Düşüncesinde Aklîleşme Süreci (Mu’tezile’nin Oluşumu ve Ebu Huzeyl el-Allâf ), ( Ankara: Ankara Okulu Yay., 2001 ). Bâbânî, İsmâîl b. Muhammed Emin b. Mir Selim, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’lMüellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn, ( Beyrût: Dâru’l-İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1951 ). Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdulkâhir b. Tâhir b. Muhammed et-Temîmî, el-Fark Beyne’l-Fırak, ( Beyrût: Dâru’l-Âfâki’l-Cedîde, 1977 ). Belhî, Ebu’l-Kâsım Abdullāh b. Ahmed b. Mahmûd el-Kâ‘bî, Kitâbu Kabûli’lAhbâr ve Ma’rifeti’r-Ricâl, Thk. Ebu Amr el-Hüseyni-İbn-i Ömer b. Abdirrahim, (Beyrût: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2000). Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî, Halku Ef ’âli’lİbâd, Thk. Abdurrahman Umeyre, (Riyad: Dâru’l Ma’rife, ts.). Câhız, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el-Kinânî, Kitâbu’l-Hayevân, ( Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424 ). Cârullah, Zühdî Hasan, el-Mu’tezile, (Beyrût: el-Ehliyye li’n-Neşr ve’t-Tevzi’ (Nşr.), 1974). Cevherî, Ali b. Ca’d el-Bağdâdî, Müsnedu İbn-i Ca’d, Thk., Amir Ahmed Haydar, (Beyrût: Müessesetu Nâdir, 1410/1990 ). Çalışkan, İsmail, Siyasal Tefsirin Oluşum Süreci, (Ankara: Ankara Okulu Yay., 2012).
Çelebi, Evliya, Keşfu’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn, ( Bağdat: Mektebetu’l Müsennâ, 1941). Dârimî, Ebu Said Osman b. Said b. Halid b. Said es-Sicistânî, Nakdu’l-İmâm Ebî Said Osman b. Saîd ale’l-Merîsiyyi’l-Cehmiyyi’l Anîd fi Mâ İfterâ ale’llahi Azze ve Celle mine’t-Tevhîd, Thk. Reşid b. Hasan el-Elmaî, ( Riyâd: Mektebetu’r-Rüşd, 1418/1998).
Gürler, Kadir, Ehl-i Hadis’in Düşünce Yapısı, ( Bursa: Emin Yay., 2007 ). Ğâmidî, Said b. Nâsır, Hakîkatu’l-Bid’a ve Ahkâmuha, (Riyâd: Mektebetu’r-Rüşd, ts). Hallâl, Abdullah b. Ahmed, es-Sünne, I, 101; Ebubekr Ahmed b. Muhammed b. Harun b. Yezid el-Bağdâdî el-Hanbeli, es-Sünne, Thk. Atiyye Zehrânî, ( Riyâd: Dâru’r-Râye, 1410/1989 ). Hansu, Hüseyin, Mu’tezile ve Hadis, (Ankara: Otto Yay., 2012). Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Alî b. Sâbit, Şerefu Ashâbi’l-Hadîs, Thk. Muhammed Said Hatiboğlu, (Ankara: Dâru İhyâi’s-Sünneti’n-Nebeviyye, ts.). Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Alî b. Sâbit, T