Journals / Motif Akademi Halkbilimi Dergisi / 2022 / Cilt: 15 - Sayı: 39

DÜSTÛRNÂME-İ ENVERÎ İLE DEDE KORKUT TÜRKİSTAN/TÜRKMEN SAHRA/GÜNBET YAZMASINDA YER ALAN EJDER MOTİFİNİN İŞLEVİ ÜZERİNE

Pages
708–725
Publication Date
2022-11-06
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Ejderha motifinin metinler içerisindeki işlevleri tartışılmış ve ejderha motifinin, kaynağı ya da kökeni her ne olursa olsun, halk muhayyilesinde canlılığını koruduğu ve etki alanın geniş olması neticesinde bu metinlerde de yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Düstûrnâme-i Enverî, 15. yüzyılının ikinci yarısında (1465) Fatih Sultan Mehmed’in hükümranlığı sırasında yazılmış 118 yapraktan oluşan Osmanlı döneminin en eski tarih kitaplarından biridir.
📊
Key Findings & Data:Eski Anadolu Türkçesi ile mesnevî biçiminde yazılmış olan Düstûrnâme, 3730 beyitten oluşmaktadır.
💡
Conclusion & Impact:Ejderha motifinin metinler içerisindeki işlevleri tartışılmış ve ejderha motifinin, kaynağı ya da kökeni her ne olursa olsun, halk muhayyilesinde canlılığını koruduğu ve etki alanın geniş olması neticesinde bu metinlerde de yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.
🔬Design:Lab & Field Experiment
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Düstûrnâme-i Enverî · Dede Korkut Türkistan/Türkmen Sahra/Günbet Yazması · Sözel dokuma

Özet

Düstûrnâme-i Enverî, 15. yüzyılının ikinci yarısında (1465) Fatih Sultan Mehmed’in hükümranlığı sırasında yazılmış 118 yapraktan oluşan Osmanlı döneminin en eski tarih kitaplarından biridir. Eski Anadolu Türkçesi ile mesnevî biçiminde yazılmış olan Düstûrnâme, 3730 beyitten oluşmaktadır. Eserin Osmanlı tarihi ile ilgili olan bölümünde Şeh Melik ve oğulları Gündüz ile Gök Alp’in ejderhayla mücadelesinin anlatıldığı metin bulunmaktadır. Metinde, ejderhanın başını almak için çıkan beylerin yaşadıkları durumlar ve sonrasında gelişen olaylar anlatılmaktadır. Dede Korkut Türkistan/Türkmen Sahra/Günbet Yazması, tarihinin henüz tahmin edilemediği ancak 17.-18. yüzyıl aralığında yazıya alınmış olabileceği söylenen 31 varaktan oluşan bir eserdir. Yazma içerinde Salur Kazan’ın ejderhayı öldürmesi ile ilgili olan anlatı yer almaktadır. Çalışmada, Oğuz-nâme özelliği gösteren bu metinlerde geçen ejderha ile mücadelenin anlatıldığı kısımlar işlevleri yönünden incelenmiştir. Sözlü yaratıcılık ortamının, yazılı yaratıcılık ortamına etkileri metinler nezdinde değerlendirilmiştir. Ejderha motifinin metinler içerisindeki işlevleri tartışılmış ve ejderha motifinin, kaynağı ya da kökeni her ne olursa olsun, halk muhayyilesinde canlılığını koruduğu ve etki alanın geniş olması neticesinde bu metinlerde de yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.

🔖

Cite This Article

SAVCI, E. B. (2022). DÜSTÛRNÂME-İ ENVERÎ İLE DEDE KORKUT TÜRKİSTAN/TÜRKMEN SAHRA/GÜNBET YAZMASINDA YER ALAN EJDER MOTİFİNİN İŞLEVİ ÜZERİNE. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 15 - Sayı: 39, 708–725. https://ajindex.com/articles/653282

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (24)

  1. . Düstûrnâme-i Enveri. (nşr. Mükrimin Halil [Yınanç]). İstanbul. (1929). Düstûrnâme-i Enverî, medhal. (nşr. Mükrimin Halil [Yınanç]). İstanbul:
  2. Evkaf Matbaası. Akın, H. (1968), Aydınoğulları tarihi hakkında bir araştırma, Ankara Altun, I. (2013). Karacaoğlan’ın şiirlerinde dağ algısı. Turkish Studies, 8(4), 67-80.
  3. And, M. (2008). Minyatürlerle Osmanlı-İslâm mitologyası. İstanbul:
  4. YKY Yayınları.
  5. Azmun, Y. (2019). Dede Korkut’un üçüncü el yazması soylamalar ve iki yeni boy ile Türkmen Sahra Nüshası. İstanbul:
  6. Kutlu Yayınevi.
  7. Campbell, J. (2010) Kahramanın sonsuz yolculuğu. (çev.: Sabri Gürses). İstanbul:
  8. Kabalcı Yayınları.
  9. Çetin, İ. (1997). Türk edebiyatında Hz. Alî cenknâmeleri. Ankara:
  10. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  11. Çoruhlu, Y. (2019). Türk sanatında hayvan sembolizmi I-II. İstanbul: Ötüken Neşriyat Dâstan-ı Ejderha Bibliotheque Nationale Mazarin/Regius Turc 396 Demir, N. (2001). “Yılkı” kelimesi üzerine. Türk Dili, 593, 538-541.
  12. Demir, N. - Erdem, M. D. (2006). Battal Gazi destanı. Ankara:
  13. Hece Yayınları.
  14. Duymaz, A. (1998). Dede Korkut Kitabı’nda alplığa geçiş ve topluma katılma törenleri üzerine bir değerlendirme. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 46 (1), 1-39-50.
  15. Duymaz, A. (1999). Kanturalı Boyundaki Bazı Motif ve Unsurlar Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi. 8, Eylül 1999, 360-386.
  16. Eberhard, W. (1996). Çin’in şimal komşuları. (çev.: Nimet Uluğtuğ). Ankara: Türk Tarih Kurumu. Ebû’l Hayr-i Rûmî (1988). Saltuk-nâme I. (haz. Şükrü Hâluk Akalın), Ankara:
  17. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Ekici, M. (2019). Dede Korkut Kitabı Türkistan/ Türkmen Sahra Nüshası soylamalar ve 13. boy Salur Kazan’ın yedi başlı ejderhayı öldürmesi. İstanbul:
  18. Ötüken. Eliade, M. (2015). Doğuş ve yeniden doğuş insan kültlerinde erginlenmenin dini anlamları. (çev. Fuat Aydın). İstanbul:
  19. Kabalcı Yayınları.
  20. Eliot, A. (1990). The universal myths: heroes, godsi tricksters and others. (Cont. J. Campell and M. Eliade). New York; London: Meridian Books. Ercilasun, A. B. (2019). Dede Korkut Kı̇tabı’nın yenı̇ nüshası ve üzerı̇ndekı̇ yayınlar. Millî Folklor, 123: 5-22.
  21. Ergin, M. (1997). Dede Korkut Kitabı I. giriş-metin-faksimile. Ankara:
  22. Türk Dil Kurumu. Esen, A. Ş. (2018). Anadolu Âşıkları-I Karacaoğlan (haz. İsmail Görkem).2. baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  23. Esen, A. Ş. (2020). Anadolu Âşıkları-II Dadaloğlu (haz. İsmail Görkem). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  24. Esin, E. (1970). Büke the cosmic significance of the dragon in early Turkish icono