SavedAdd your journal

Journals / Türk Dünyası Araştırmaları / 2014 / Cilt: 106 - Sayı: 208

Etymology of Sırderya and its historical names oreksartes, danu ~ Tanais, Yaksartes, Silis, Yinçu Uguz, Oguz, Seyhun, Ceyhun, Seyhan, Ceyhan, Sit and Sirab

Sırderya ve Sırderya'nın tarihî adları olan oreksartes, danu ~ Tanais, Yaksartes, silis, Yinçü Ügüz, Ögüz, seyhun ile Ceyhun, Seyhan, Ceyhan; Sıt, Sirab nehir adlarının etimolojisi

Yusuf GEDİKLİ
Pages
81–100
Publication Date
2022-11-05
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Also I indicated and emphasized that the other names of Sırderya (Jaxartes) and Amuderya (Oxus) which are Seyhun and Ceyhun, and rivers names Seyhan and Ceyhan in Anatolia originated from Bible (Torah), but their origins and meanings can be solved by those skilled in the field of Semitic languages.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:In this paper, I examined several names of river Sırderya, which is one of the two major rivers in Turkestan and from B.C. 4th century its names appeared in documents.
📊
Key Findings & Data:Amongst these names the silis appeared in documents of 1st and 3rd centuries is Turkish and means stream, river.Again, for the first time noted in the 13th century the present name of Sırderya in documents and first part of it, Sir, is also Turkish and meansstream, river , as silis. Śirma in Chuvash language and ırmak in general Turkish are related with each other.
💡
Conclusion & Impact:Also I indicated and emphasized that the other names of Sırderya (Jaxartes) and Amuderya (Oxus) which are Seyhun and Ceyhun, and rivers names Seyhan and Ceyhan in Anatolia originated from Bible (Torah), but their origins and meanings can be solved by those skilled in the field of Semitic languages.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Domain Parameters

Abstract

In this paper, I examined several names of river Sırderya, which is one of the two major rivers in Turkestan and from B.C. 4th century its names appeared in documents. Amongst these names the silis appeared in documents of 1st and 3rd centuries is Turkish and means stream, river.Again, for the first time noted in the 13th century the present name of Sırderya in documents and first part of it, Sir, is also Turkish and meansstream, river , as silis. Śirma in Chuvash language and ırmak in general Turkish are related with each other. In general Turkish, the first letter of ırmak *d>y>ø exchanged by time. Also I explained that in 7th century Sıt (Yarkend river) noted by Hsuan - Tzang also related to Sır. Also I indicated and emphasized that the other names of Sırderya (Jaxartes) and Amuderya (Oxus) which are Seyhun and Ceyhun, and rivers names Seyhan and Ceyhan in Anatolia originated from Bible (Torah), but their origins and meanings can be solved by those skilled in the field of Semitic languages.

Özet

Makalede Türkistanın iki büyük nehrinden biri olan Sırderyanın M.Ö. 4. yüzyıldan itibaren kayıtlarda yer alan adları incelenmiş, bunlardan 1. ve 3. yüzyıllarda kayda geçen Silis adının Türkçe olduğu ve akarsu, ırmak, nehir anlamına geldiği açıklanmıştır. Yine ilk kez 13. asırda kaydolunan ve ırmağın bugünkü adı olan Sır adının da Türkçe olduğu ve Silis gibi akarsu, ırmak, nehir manasına geldiği belirtilmiştir. Çuvaşça śırma ırmak ve Genel Türkçedeki ırmak sözleri Sır sözüyle ilintilidir. Genel Türkçe ırmak sözünde başta *d > y > ø değişimi yaşanmıştır. Ayrıca 7. yüzyılda Hsüan - Tzang tarafından kayda alınan SıtYarkend çayı sözünün Sır ile alakalı olduğu izah edilmiştir. Makalenin devamında Sırderya ve Amuderyanın öteki adları olan Seyhun ve Ceyhun ile Anadoludaki Seyhan ve Ceyhan ırmak adlarının Kutsal Kitap (Tevrat)tan kaynaklandığı belirtilmiş, fakat bunların köken ve anlamlarının ancak Sami dilleri sahasında uzman kişilerce çözülebileceği vurgulanmıştır.

🔖

Cite This Article

GEDİKLİ, Y. (2022). Etymology of Sırderya and its historical names oreksartes, danu ~ Tanais, Yaksartes, Silis, Yinçu Uguz, Oguz, Seyhun, Ceyhun, Seyhan, Ceyhan, Sit and Sirab. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt: 106 - Sayı: 208, 81–100. https://ajindex.com/articles/622790

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (22)

  1. Alpargu, Mehmet, “XVI. Yüzyılın Ortasında Nogay Türkleri ve Ordaları”, Emel, Sayı: 215, Temmuz-Ağustos 1996.
  2. Arrian, Flavius, İskender’in Seferleri, Çev: Meriç Mete, İdea Yay., İstanbul 2005.
  3. Artamonov, Mihail İllarionoviç, Hazar Tarihi, Selenge Yay., İstanbul 2004.
  4. Azerbaycan Dilinin İzahlı Lügati, Cilt: 4, Bakü 1987.
  5. Azerbaycan Sovyet Ansiklopedisi, Cilt: 8, “Sırderya” Maddesi. Bala, Mirza, “Issık Köl”, İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 2. Bartold, W., “Sır-Derya”, İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 10. Çağatay, Saadet, Türk Lehçeleri Örnekleri, AÜDTCF Yay., Cilt: 1, Ankara 1972.
  6. Çeneli, İlhan, “Türkmen Türkçesi Sözlüğü”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1982-1983.
  7. Çulha, Tülay, Karaycanın Kısa Sözvarlığı, Kebikeç K., İstanbul 2006.
  8. Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, “Seyhân” Maddesi, 6. Baskı,
  9. Aydın K., Ankara 1984.
  10. Deguignes, Joseph, Büyük Türk Tarihi, Çev: Hüseyin Cahid (Yalçın), Haz: Selahaddin Alpay, 1. Baskı,
  11. Türk Kültür Yay., Cilt: 2, İstanbul 1976.
  12. Eckmann, Janos, “Kitaplar Arasında”, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi II, Türkoloji Özel Sayısı, Bişkek 2004. Et Tuhfet’üz Zekiyye fil-Lügat’it Türkiye (Türk Dilinde Temiz Armağan), Çev: Besim Atalay, TDK, İstanbul 1945.
  13. Gedikli, Yusuf, “Ögüz ~ Oksus ve Amu Derya Nehir İsimlerinin Etimolojisi”, 1. Ceyhan Sempozyumu 29 Mart - 1 Nisan 2006 - Ceyhun’dan Ceyhan’a Bildiriler, Ceyhan Belediyesi Kültür Yay., No: 8, s. 141-146, Ceyhan 2008.
  14. Gedikli, Yusuf, “Ögüz ~ Oksus ve Amu Derya Nehir İsimlerinin Etimolojisi”, Yom, Sayı: 3, s. 36-51, 2006.
  15. Gedikli, Yusuf, “Seyhun, Ceyhun; Seyhan, Ceyhan Nehirlerinin Adları”, Yesevi, Sayı: 179, s. 26-27, Kasım 2008.
  16. Gedikli, Yusuf, “Hun Türkçesi Üzerine Araştırma ve İncelemeler - 20: Wei-li ~ İ-lieh, Silis, Daik-s (Δαίξ) Nehir Adlarının Etimolojisi”, Yom, Sayı: 27, s. 5-16, Yaz 2013.
  17. Hacıyev, Tofik, Mikayıl Baştu’nun Şan Kızı Destanı ve Poetikası, Tahsil Yay., Bakü 2005.
  18. Haussig, H. W., “Eski Türk Boylarının Taksimi”, Türk Kültürü El Kitabı - Türk Kültür Tarihinin Erken Çağları, Seri II, Cilt: 1/6. Hudûd al-’Alam, translated and explained by V. Minorsky, London 1937. Hududül Âlem, Çev: Abdullah Duman - Murat Ağarı, Kitabevi, İstanbul 2008.
  19. İnan, Abdülkadir, “Sagay Türkleri (Abakanlılar)”, Bozkurt, 2. Yıl, Sayı: 7, Birinci Teşrin (Ekim) 1940.
  20. Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati’t-Türk Dizini, TDK, Ankara 1972.
  21. Kaşgarlı Mahmud, Divanü Lügati’t-Türk, Çev: Seçkin Erdi-Serap Tuğba Yurteser, Kabalcı Yay., İstanbul 2005.
  22. Kitapçı, Zekeriya, Türkistan’da Müslüman