AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn the conclusion of his trial, the committee decided to sentence Ibrahim Edhem Efendi with one-year imprisonment according to the 66th article of Turkish Criminal Law and they resolved him as "He misled the people with using the venerable guise for which people have great respect." (January 7th, 1923) In notification this trial will be discussed deeply with the documents of archive of TBMM and also using other sources.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The attitude of Istanbul press, not promoting attitudes towards reforms of republic, during foundation phase of Turkey Republic annoyed the administration of TBMM (Grand National Assembly of Turkey) in every single reform, there were always many publications against the reform and there were some supporter publications also. After that some newspapers in Istanbul had published the letter written by Emir Ali and Ağa Han and sent to Prime minister İsmet Pasha, TBMM decided that they should have charged an Independence Tribunal in Istanbul. A case in which a young preacher was sentenced due to his speeches and works is in the cases handled by this Independence Tribunal. Ibrahim Edhem, from Ankara and son of Hacı Dedezade Hasan, was brought into Independence Tribunal due to "endamaging the internal affairs of government and encouraging people to violate the laws". One of his works, "Morality in Islam and Dressing for Women", and his speeches in Aghia Sophia and Fatih Mosques caused charges. In these speeches, he talked about the dressing way of women and consuming liquors. He claimed that rumors about getting pregnant of some girls in "Inas Schools", which had been established in order to enhance women in society, misled the public. He criticized the women being in community with the dressing way of actresses. In the conclusion of his trial, the committee decided to sentence Ibrahim Edhem Efendi with one-year imprisonment according to the 66th article of Turkish Criminal Law and they resolved him as "He misled the people with using the venerable guise for which people have great respect." (January 7th, 1923) In notification this trial will be discussed deeply with the documents of archive of TBMM and also using other sources.
Özet
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş aşamasında İstanbul basınının bir kısmının takındığı, yeniliklere tam destek vermeme şeklindeki tavır TBMM Hükümetini rahatsız etmiştir. İnkılap niteliğindeki her önemli olayda, İstanbul basınında destekleyen yayınlar olduğu gibi aleyhte tutum takınanlar da olmaktaydı. Hilafet tartışmaları esnasında Emir Ali ve Ağa Han'ın Başvekil İsmet Paşa'ya gönderdikleri mektubun İstanbul'da bazı gazetelerde yayınlanması sonrasında TBMM İstanbul'a bir İstiklâl Mahkemesi görevlendirme gereğini duymuştur. Bu mahkemenin baktığı davalar içerisinde genç bir vaizin konuşma ve eserinin içeriği dolayısıyla hapis cezasına çarptırılması da bulunmaktadır. Ankaralı Hacı Dedezade Hasan oğlu İbrahim Edhem "Devletin emniyet-i dahiliyesini ihlal ile kavanîn ve nizâmât-ı devlete halkı adem-i itâ'ata sevk" cürmünden dolayı İstanbul İstiklâl Mahkemesi'ne sevk edilmiştir. Suçlamalara sebep olan "İslâmiyette Ahlâk ve Kadınlarda Tesettür" isimli bir risale yazması ve Ayasofya ve Fatih Camilerinde konuşmalar yapmasıdır. Bu vaazlarda; kadınların örtünmeleri ve içki konularından bahseden İbrahim Edhem Efendi, kadınların yükseltilmesi için açılan İnas Mekteplerinde bazı kız çocuklarının hamile kaldıkları şeklinde ifadelerle halkın zihnini bulandırdığı iddia edilmiştir. Kadınların tiyatro sanatçılarının giyim tarzlarıyla dışarıda gezmelerini eleştirmiştir. Yargılama sonucunda; "milletin hürmet ettiği muhterem kisvenin bahşettiği manevi nüfuz ve kudreti sui istimal ile halkı yanlış yollara sevk eden" İbrahim Edhem Efendi'nin suça uyan Ceza Kanunu'nun 66. maddesi gereğince bir yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir (7 Ocak 1923). Bu cezasının affedilmesinden sonra Şeyh Sait İsyanı dolayısıyla Şark İstiklâl Mahkemesi'nde de yargılanmış ve idam cezası ile cezalandırılmıştır (7 Temmuz 1925). Makalede TBMM Arşivinde yer alan belgeler ve diğer kaynaklardan da yararlanılarak bu dava ayrıntılı bir şekilde ele alınıp değerlendirilecektir.