SavedAdd your journal

Journals / Türk Dünyası Araştırmaları / 2022 / Cilt: 130 - Sayı: 257

KONYA/ YUNAK/ BEŞIŞIK KÖYÜ YÖRÜKLERİNİN AĞZINDA FONO-SEMANTİK BAŞKALAŞMAYA UĞRAYAN BİR KELİME: BÖLE

Döndü Nur TEMİZ
Pages
343–356
Publication Date
2022-04-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Ana Türkçeden günümüze ulaşan bu kelimenin geçirdiği ses ve anlam değişiklikleri Altayistik kuramı çerçevesindeki ses denklikleri dâhilinde tespit edilirken tarihî metinlerindeki yeri ve günümüzdeki kullanılışı da belirlenmeye çalışılmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerine ve ağızlarına dair çok fazla fonetik, morfolojik, etimolojik, sentaks ve semantik çalışmalar yapılsa da fono-semantik çalışmalara pek fazla ağırlık verilmemiştir.
📊
Key Findings & Data:Yani fono-semantik başkalaşma, aynı kökten gelen iki veya daha fazla kelimede görülen ses ve anlam farklılaşmasıdır.
💡
Conclusion & Impact:Ana Türkçeden günümüze ulaşan bu kelimenin geçirdiği ses ve anlam değişiklikleri Altayistik kuramı çerçevesindeki ses denklikleri dâhilinde tespit edilirken tarihî metinlerindeki yeri ve günümüzdeki kullanılışı da belirlenmeye çalışılmıştır.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:fono-semantik başkalaşma · diyakronik fonoloji · böle kelimesi

Özet

Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerine ve ağızlarına dair çok fazla fonetik, morfolojik, etimolojik, sentaks ve semantik çalışmalar yapılsa da fono-semantik çalışmalara pek fazla ağırlık verilmemiştir. Fono-semantik çalışmalarda aynı kelimede ortaya çıkan ses ve anlam değişmelerinden hangisinin daha önceki devirde oluştuğunun tespit edilip edilememesinden ziyade kelimelerde meydana gelen ses olayları ile kelimelerin anlamlarının da değişmesi hususu üzerinde durulmuştur. Bu ses ve anlam değişmesi ile ortaya çıkan yeni kelimeye fono-semantik başkalaşmaya uğramış kelime denmektedir. Yani fono-semantik başkalaşma, aynı kökten gelen iki veya daha fazla kelimede görülen ses ve anlam farklılaşmasıdır. Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlüğü’nde, Derleme Sözlüğü’nde farklı anlamlarda yer alan böle kelimesi, Konya/ Yunak/ Beşışık Köyü yörüklerinin ağzında daha farklı bir anlamda yaşamaktadır. Güncel Türkçe Sözlüğü’nde böle kelimesinin “teyze kızı, amca-dayı-hala çocuğu” gibi anlamları vardır. Fakat Konya/ Yunak/ Beşışık Köyü yörüklerinin ağzında böle kelimesinin anlamı sadece “teyze oğlu”dur. Böle “teyze oğlu” kelimesinin kökeninin nereden geldiğini bulma gayreti bu çalışmanın ana temelini oluşturmaktadır. Ana Türkçeden günümüze ulaşan bu kelimenin geçirdiği ses ve anlam değişiklikleri Altayistik kuramı çerçevesindeki ses denklikleri dâhilinde tespit edilirken tarihî metinlerindeki yeri ve günümüzdeki kullanılışı da belirlenmeye çalışılmıştır.

🔖

Cite This Article

TEMİZ, D. N. (2022). KONYA/ YUNAK/ BEŞIŞIK KÖYÜ YÖRÜKLERİNİN AĞZINDA FONO-SEMANTİK BAŞKALAŞMAYA UĞRAYAN BİR KELİME: BÖLE. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt: 130 - Sayı: 257, 343–356. https://ajindex.com/articles/401204

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (30)

  1. Akar, Ali (2006). Türk Dili Tarihi. İstanbul:
  2. Ötüken Yayınları.
  3. Akalın, Şükrü Haluk vd (2011). Türkçe Sözlük. Ankara:
  4. TDK Yayınları.
  5. Atalay, Besim (1986). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Ankara:
  6. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Caferoğlu, Ahmet (1984). Türk Dili Tarihi. İstanbul:
  8. Enderun Kitapevi. Choi, Han-Woo (2010).
  9. Türkçe, Korece, Moğolca ve Mançu- Tunguzcanın Karşılaştırmalı Ses ve Biçim Bilgisi. Ankara:
  10. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. Clauson, Sir Gerard, (1972). An Etymological Dictionary of Pre-ThirteenthCentury Turkish. Oxford: Oxford University Press.
  12. Çağbayır, Yaşar (2007). Ötüken Türkçe Sözlük. 5, İstanbul:
  13. Ötüken Yayınları.
  14. Dankoff, Robert – James Kelly (1985). Maḥmūd al-Kāšγarī: Compendium of the Turkic Dialects (Dīwān Luγāt at-Turk), I-III: Cambridge 1982-1985. Sources of Oriental Languages and Literatures 7, Türkish Sources VII. Demir, Nurettin- Emine Yılmaz (2016). Türk Dili El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
  15. Derleme sözlüğü II (2019). Ankara:
  16. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  17. Doerfer, Gerhard (1984). “The Problem of Rhotacism/Zetacism”, Central Asiatic Journal, S. 28, Harrassowitz Verlag, s. 36-42.
  18. Efendioğlu, Süleyman- Albina Kıran (2020). “Çuvaş Türkçesi İle Türkiye Türkçesinde Ortak Kelimeler.” Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, S. 64, s. 441-467.
  19. Ercilasun, Ahmet B.(2004). Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. Ankara:
  20. Akçağ Yayınları.
  21. Erdal, Marcel (2004). A Grammar of Old Turkic. Leiden-Boston: Brill. Erdem, Mehmet Dursun- Ümit Özgür Demirci (2019). Köktürkçe. Ankara:
  22. Pruva Yayınları.
  23. Eren, Hasan (1999a). “Rotasizm ve Lambdasizm mi, Yoksa Zetasizm ve Sigmatizm mi?”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten. S. 42, s. 79-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/belleten/issue/45111/563711
  24. Eren, Hasan (1999b). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara:
  25. Bizim Büro Basım Evi. Gemalmaz, Efrasiyap (1999). “Türkiye Türkçesinde Ses Olayları”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 13, s. 1-27.
  26. Gülensoy, Tuncer (2000). “Altayistic, Mongolistic and Anatolian Dialects.” Hasan Eren Armağanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, s.190-195.
  27. Gülensoy, Tuncer (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü I-II, Ankara:
  28. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  29. Hazar, Mehmet (2006). “Türk Dilinde Çocuk ve Genç.” 2. Ulusal Çocuk Ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, 04-06 Ekim 2006.
  30. Hazar, Mehmet (2015). “Türkçede Fono-Semantik ve Morfo-Fonolojik Yolla Sözcük Türetme”, In