Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle türetilmiş sözcüklerin ve ses olayları, ses özdeşlikleri, eksilti, örnekseme gibi türlü etkenlerin eş adlılığa kaynaklık ettiği belirlenmiştir.
📌 3 Key Takeaways
🎯
Objective & Hypothesis:Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki eş adlı sözcüklerin, eş adlılığı doğuran etkenlerin belirlenmesi; bu ögelere yönelik tercihleri, türlü kavramları karşılama açısından dilde var olan üretim olanaklarını ve yazılı metinlerin bu kapsamdaki söz varlığını ortaya çıkaracaktır.
📊
Key Findings & Data:Bu çalışmada Harezm Türkçesi dönemi metin yayınları taranarak ilgili eserlerin sözlük ya da dizin bölümlerinde eş adlı gösterilen Türkçe ve yabancı kökenli kimi madde başları, farklı metinlerdeki kullanımlarıyla bu türde sayılabilecek sözcükler belirlenmiş; eş adlılığa etken olan ses, yapı, anlam, kullanım özellikleri çıkarılmıştır.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle türetilmiş sözcüklerin ve ses olayları, ses özdeşlikleri, eksilti, örnekseme gibi türlü etkenlerin eş adlılığa kaynaklık ettiği belirlenmiştir.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Tarihî Türk yazı dilleri · Harezm Türkçesi · eş adlılık
Özet
Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki eş adlı sözcüklerin, eş adlılığı doğuran etkenlerin belirlenmesi; bu ögelere yönelik tercihleri, türlü kavramları karşılama açısından dilde var olan üretim olanaklarını ve yazılı metinlerin bu kapsamdaki söz varlığını ortaya çıkaracaktır. Bu çalışmada Harezm Türkçesi dönemi metin yayınları taranarak ilgili eserlerin sözlük ya da dizin bölümlerinde eş adlı gösterilen Türkçe ve yabancı kökenli kimi madde başları, farklı metinlerdeki kullanımlarıyla bu türde sayılabilecek sözcükler belirlenmiş; eş adlılığa etken olan ses, yapı, anlam, kullanım özellikleri çıkarılmıştır. Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle türetilmiş sözcüklerin ve ses olayları, ses özdeşlikleri, eksilti, örnekseme gibi türlü etkenlerin eş adlılığa kaynaklık ettiği belirlenmiştir.
ERGENE, O. (2017). HAREZM TÜRKÇESİ METİNLERİNDE EŞ ADLILIK. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, Cilt: 6 - Sayı: 2, 577–610. https://ajindex.com/articles/321054
References (12)
AKSAN, D. (1978). Anlambilimi ve Türk Anlambilimi (Ana çizgileriyle). Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları: 217. AKSAN, D. (2006). Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara:
Engin Yayın Evi. ATA, A. (1997). NÀãırü’d-dìn bin BurhÀnü’d-dìn Rabàÿzì Úıãaãü’l-EnbiyÀ, I. Cilt: Giriş-Metin-Tıpkıbasım, II. Cilt: Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 681: 1-2.
ATA, A. (1998). Nehcü’l-FerÀdìs III (Dizin-Sözlük). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 518. ATMACA, E. (2013). Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik. Dil Araştırmaları, 12, 117-138.
BAALBAKI, R. (1995). Al Mawrid A Modern Arabic-English Dictionary. Beirut: Dar El-İlm Lilmalayin. CLAUSON, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford University Press, London: Ely House. COURTEILLE, M. P. (1870). Dictionnaire Turk-Oriental. Paris: A L’imprimerie İmpériale. ECKMANN, J. (2004). Nehcü’l-FerÀdìs, UştmaòlarnıÆ Açuq Yolı (Cennetlerin Açık Yolu) I (Metin)-II (Tıpkıbasım) (Yay. Semih Tezcan, Hamza Zülfikar). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 518. ERCİLASUN, A. B. ve AKKOYUNLU, Z. (2014). Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları: 1120. ERKAN, A. (2006). El-Beyan Arapça-Türkçe Büyük Sözlük 1-2. İstanbul:
Yasin. GÜNAY, V. D. (2007). Sözcükbilime Giriş. İstanbul:
Multilingual. KARAAĞAÇ, G. (2009).
Eş Yazılılık, Eş Seslilik ve Çok Anlamlılık. Dil Tarih ve İnsan, İstanbul: Kesit Yayınları, 61-86.
LYONS, J. (1977). Semantics 2. Cambridge: Cambridge University Press.
PALMER, F. R. (2001).
Semantik, Yeni Bir Anlambilim Projesi (çev. Ramazan Ertürk). Ankara: Kitâbiyât. RIEMER, N. (2010).
Introducing Semantics, Cambridge: Cambridge University Press.
SAĞOL, G. (1993). Old Turkish and Persian İnter-linear Qur’an Translations I: An İnter-linear Translation of the Qur’an into Khwarazm Turkish, İntroduction, Text, Glossary and Facsimile (Part I: İntroduction and Text). Sources of Oriental Languages & Literatures 21, Turkish Sources XIX, The Department of Near Eastern Languages & Civilizations, Harvard University. SAĞOL, G. (1995). Old Turkish and Persian İnter-linear Qur’an Translations III: An İnter-linear Translation of the Qur’an into Khwarazm Turkish, İntroduction, Text, Glossary and Facsimile (Part II: Glossary). Sources of Oriental Languages & Literatures 26, Turkish Sources XXIII, The Department of Near Eastern Languages & Civilizations, Harvard University.