SavedAdd your journal

Journals / Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi / 2019 / Cilt: 8 - Sayı: 3

TARAMA SÖZLÜĞÜ’NDE TÜRKÇE DİNÎ TERİMLER

Fecri YAVİ
Pages
1402–1436
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmanın yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar bulunmasına dair yapılacak art zamanlı incelemelere katkı sağlayacağı düşüncesindeyiz.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Yeni benimsenmiş dinlerin Türkçede yol açtığı değişiklikler önemli bir yer tutmaktadır.
📊
Key Findings & Data:Böylelikle Türkçe bazı kelimeler inancın etkisiyle ölü kelimeler tanımına dâhil edilir.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmanın yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar bulunmasına dair yapılacak art zamanlı incelemelere katkı sağlayacağı düşüncesindeyiz.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Dinî terimler · Tarama Sözlüğü · Türkçe karşılık

Özet

Yeni benimsenmiş dinlerin Türkçede yol açtığı değişiklikler önemli bir yer tutmaktadır. Bunlar, yeni kelime ve terimleri Türkçeye dâhil ederken dilin bünyesinde bulunan bazı kelimelerin de önce kullanım sahasının daralmasına daha sonra da kullanımdan düşmesine neden olur. Böylelikle Türkçe bazı kelimeler inancın etkisiyle ölü kelimeler tanımına dâhil edilir. Önce yeni inanca ait kelimelere Türkçe karşılıklar bulunur. Zamanla yeni benimsenen dinin sunduğu kelime ve tanımlar ağır basar. Dinî terimlere Türkçe kelimeler bulmak Uygur ve Karahanlı Dönemlerinde daha yoğunken sonraki dönemlerde bu durum etkisini kaybetmiştir. Dinî terminoloji sonraki yüzyıllarda dile olan hâkimiyetini hissettirse de Eski Oğuz Türkçesi ve Osmanlı Türkçesinde Türkçe dinî terimler kullanılmaya devam etmiştir. Çalışmamızda kaynak aldığımız Tarama Sözlüğü, 13-19. yüzyılları arasında yazılmış eserlerin taranmasıyla oluşturulmuştur. Sözlükteki tanıklarda dinî terimlerin Türkçe karşılıklarının çokluğu dikkat çekecek ölçüdedir. Dinî kelime ve terimlerin Türkçe karşılıkları belirlenip örnekleriyle birlikte çalışmamıza alındı. Çalışmanın yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar bulunmasına dair yapılacak art zamanlı incelemelere katkı sağlayacağı düşüncesindeyiz.

🔖

Cite This Article

YAVİ, F. (2019). TARAMA SÖZLÜĞÜ’NDE TÜRKÇE DİNÎ TERİMLER. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, Cilt: 8 - Sayı: 3, 1402–1436. https://ajindex.com/articles/318633

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (15)

  1. Aksan, D. (1968). Kelimelerin ölümü olayı ve Türk yazı dilindeki örneklerinde Arapça ve Farsça unsurların etkisi üzerine notlar. Necati Lügal Armağanı. Ankara.
  2. Altuğ, M. (1999). Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü esasında eski Anadolu Türkçesinde isimden isim yapma ekleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ay Akyıldız D. (2017). Tarama sözlüğü: sözlükbilimi ilkeleri çerçevesinde betimsel ve eleştirel bir değerlendirme. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, LVI. Çağatay, S. (1968). Türkçede dinî tabirler. Necati Lügal Armağanı. Ankara: Türk Dil Kurumu, 191-198.
  3. Çağatay, S. (1972). Divânü Lügâti’t-Türk’te inançla ilgili sözler. Türk Dil Kurumu: Türk Dil Kurultayı, Bilimsel Bildiriler. 385-391.
  4. Çatak, A. (2012). Mu’inü’l- Mürîd’de Allah tasavvuru ve Kur’an’dan temelleri. Gümüşhane Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 219-224.
  5. Dilçin, C. (1983). Yeni tarama sözlüğü. Ankara:
  6. Tük Dil Kurumu Yayınları.
  7. Eker, S. (2006). Kutadgu Bilig’de (teñri azze ve celle ögdisin ayur) Türkçe İslami terimlerin kaynakları üzerine. Bilig, 38, 103-122.
  8. Erdem, S. (2011). Derleme ve tarama sözlüklerindeki ortak maddelerin karşılaştırılması (fiil). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erdoğan, İ. (2016). Divânu Lugâti’t- Türk’te yer alan bazı dinî kavramlar. Jourmal of İslamic Research, 164-172.
  9. İsi, H. (2017). Türkiye Türkçesindeki bazı dinî terimlere tarihi metinlerle karşılaştırılmalı bakış. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(13), 476-522.
  10. Karahan, A. (2017). Karahanlı dönemi Türkçe Kur’an çevirilerinde allah’ın ad ve sıfatları hakkında. Türklük Bilimi Araştırmaları XLI/ 2017, 127-156.
  11. Memmedova, A. (2017). Mukaddimetü’l- Edeb’de Türkçe İslami terimler. Marmara Türkiyat Araştırmaları (MUTAD), 2017; IV (II), 449-462.
  12. Ölmez, M. (2005). Türkçede dinî tabirler. Türk Dilleri Araştırmaları, 15, 213-218.
  13. Önler, Z. (2009). Karahanlı dönemi metinlerinde inançla ilgili terimler. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(16), 187-197.
  14. Özavşar, R. (2013). Tarama sözlüğü ve Türkçe sözlük’e göre anlam değişmeleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Diyarbakır: Dicle Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Özçelik, S. (2017). Süheyl ü nevbahâr ve tarama sözlüğü’nde boyla- fiili üzerine düzeltmeler. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(4), 2114-2121.
  15. Özönder, Barutçu F. S. (2003). Erken orta Türkçede Buddhist ve İslamî ter