Bu çalışmada Türkistan’ın güneye açılan boğazlarından biri olan Hayber Geçidi’nin kısa tarihi, içinde Sefid Kûh’un da bulunduğu fiziki coğrafyası ve önemli yerleri, tarihi coğrafya metoduyla verilmeye çalışılmıştır.
📌 3 Key Takeaways
🎯
Objective & Hypothesis:Türkistan ve Hint Alt Kıtası’nı birbirine bağlayan ve Sefid Kûh (Sepin Gar) sıradağlarında yer alan Hayber Geçidi; askeri, ticari ve kültürel açılardan stratejik bir öneme sahiptir.
📊
Key Findings & Data:Türk tarihi açısından da ayrı bir ehemmiyete sahip olan Hayber Geçidi, XIX. yüzyılda İngiliz Hindistanı ile Afganlar arasında sınır olmuş ve bu sebeple İngilizler, bölgeye dair yaptığı araştırmalarda zengin bilgiler vermişlerdir.
💡
Conclusion & Impact:Bu çalışmada Türkistan’ın güneye açılan boğazlarından biri olan Hayber Geçidi’nin kısa tarihi, içinde Sefid Kûh’un da bulunduğu fiziki coğrafyası ve önemli yerleri, tarihi coğrafya metoduyla verilmeye çalışılmıştır.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Hayber Geçidi · Sefid Kûh (Sepin Gar) · Hindistan
Özet
Türkistan ve Hint Alt Kıtası’nı birbirine bağlayan ve Sefid Kûh (Sepin Gar) sıradağlarında yer alan Hayber Geçidi; askeri, ticari ve kültürel açılardan stratejik bir öneme sahiptir. Türk tarihi açısından da ayrı bir ehemmiyete sahip olan Hayber Geçidi, XIX. yüzyılda İngiliz Hindistanı ile Afganlar arasında sınır olmuş ve bu sebeple İngilizler, bölgeye dair yaptığı araştırmalarda zengin bilgiler vermişlerdir. Bu çalışmada Türkistan’ın güneye açılan boğazlarından biri olan Hayber Geçidi’nin kısa tarihi, içinde Sefid Kûh’un da bulunduğu fiziki coğrafyası ve önemli yerleri, tarihi coğrafya metoduyla verilmeye çalışılmıştır.
ALLEN, Isaac Nicholson: Diary Of A March Through Sinde And Afghanistan, J. Harchard And Son, London 1843. ANJUM, Muhammed Naveed: “Rock Aggregate Potential of the Limestone Units in the Khyber Formation, Khyber Ranges, Pakistan”, International Journal of Economic and Environmental Geology 9.4 (2018).
ARAT, Reşit Rahmeti: Babürnâme: Babür’ün Hâtıratı, C. II-III, Millî Eğitim Bakanlığı Basımevi, İstanbul 1970.
ATKİNSON, James: The Expedition Into Afghanistan 1839-1840, Wm. H. Allen&Co., London 1842. BARR, William: Journal Of a MarchFrom Delhi To Peshâwur and from Thence To Câbul, James Madden&Co., London 1844. BARTHOLD, Vasilij Vladimiroviç: Moğol İstilasına Kadar Türkistan, Haz. Hakkı Dursun Yıldız, Kronik Kitap, İstanbul 2019.
BAYUR, Yusuf Hikmet: Hindistan Tarihi, C. II-III, TTK Yayınları, Ankara 1987.
BIYIKTAY, Halis: Timurlular Zamanında Hindistan Türk İmparatorluğu, TTK Basımevi, Ankara 1991.
BOSWORTH, Clifford Edmund: The Ghaznavids: Their Empire In Afghanistan And Eastern Iran 994-1040.
Munshiram Monoharlal Publishers, New Delhi 1992.:
The Later Ghaznavids, Edinburg University Press, New York 1977.
CAMPBELL, John: The Afghan Frontier, Edward Stanford, London 1879. CHAVANNES, Edouard: Çin Kaynaklarına Göre Batı Türkleri, çev. Mustafa Koç, Selenge Yayınları, İstanbul 2007.
CHO, Yong-Seong: Wu-Ko’ng Seyahatnamesi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1993.
CLAVİJO, Ruy Gonzales de: Anadolu, Orta Asya ve Timur, Ses Yayınları, İstanbul 1993.
CÜVEYNİ, Alaaddin Ata Melik: Tarih-i Cihan Güşâ, çev. Mursel Öztürk, TTK Yayınları, İstanbul 2013. CÜZCANİ: Tabakat-ı Nasiri, çev. Mustafa Uyar, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2016.
DANI, Ahmed Hasan: Peshawar, Khyber Mail Press, Peshawar 1969.
DOCHERTY, Paddy: The Khyber Pass: a history of empire and invasion. Faber & Faber Limited, London 2014.
DUPREE, Louis: Afghanistan, Princeton University Press, New Jersey 1980.
EKREM, Erkin: Hsüan-Tsang Seyahatnamesi’ne Göre Türkistan, (Doktora Tezi), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2003. EL-HAMEVÎ, Yâkūt b. Abd