Journals / İnsan ve Toplum / 2025 / Cilt: 15 Sayı: 4

The Social Significance of Sheikh Visitations: A Field Study in Şanlıurfa

Şeyh Ziyaretlerinin Toplumsal Anlamı: Şanlıurfa’da Bir Alan Araştırması

Ruken Macit(HARRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9622-2630
Pages
30–58
Publication Date
2025-12-04
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In this regard, the filling-the-gap function of the tampon institution also helps to explain the emergence of fake sheikhs.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The phenomenon of sheikdom dates back to the 11th century with the emergence of Sufism and its institutionalized form, the tariqahs, in the Islamic world.
📊
Key Findings & Data:With the dissolution of the principalities and emirates in the Southeastern Anatolia Region in the 19th century, sheikhs became a significant power in the region.
💡
Conclusion & Impact:In this regard, the filling-the-gap function of the tampon institution also helps to explain the emergence of fake sheikhs.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Sosyoloji · Din · Şeyhlik

Abstract

The phenomenon of sheikdom dates back to the 11th century with the emergence of Sufism and its institutionalized form, the tariqahs, in the Islamic world. With the dissolution of the principalities and emirates in the Southeastern Anatolia Region in the 19th century, sheikhs became a significant power in the region. The aim of this study is to analyze the factors that have allowed the phenomenon of sheikhdom in Şanlıurfa to exist through the historical process and continue to this day, using Pierre Bourdieu’s sociological approach. This study discusses what sheikhdom means for individuals, why they visit the sheikh, and the factors that bring forth fake sheikhs. In this context, using qualitative research methods, semi-structured interviews were conducted with 27 participants, including the Sheik and his family (7) and visitors who come to seek solutions (20) at a sheikhdom house that has been established in Şanlıurfa for many years. The findings suggest that the phenomenon of sheikhdom serves as a sort of buffer institution between the people and the state in the region. Among the reasons individuals visit the sheikh, factors such as pregnancy, physical/psychological problems, sorcery, drug addiction, tribal conflicts and sexual harassment, are particularly notable. In this regard, the filling-the-gap function of the tampon institution also helps to explain the emergence of fake sheikhs.

Özet

Şeyhlik olgusu, İslam dünyasında tasavvuf ve onun kurumsallaşmış hali olan tarikatların ortaya çıkışı ile birlikte 11. yüzyıla dayanmaktadır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde beyliklerin/mirliklerin 19. yüzyılda ortadan kalkmasıyla şeyhler, bölgede önemli bir güç haline gelmişlerdir. Bu bağlamda araştırmanın amacı, Şanlıurfa’da şeyhlik olgusunun günümüzde varlığını sürdüren dinamiklerini Pierre Bourdieu’nün sosyolojik yaklaşımıyla incelemektir. Bu çalışmada, bireyler için şeyhliğin ne ifade ettiği, insanların neden şeyhe gittikleri ve sahte şeyhleri ortaya çıkaran etkenler tartışılmaktadır. Bu çerçevede nitel araştırma yöntemi ile Şanlıurfa’da uzun yıllardır bulunan bir şeyhlik makamında şeyh ile ailesi (7) ve oraya çözüm amacıyla gelen ziyaretçiler (20) olmak üzere 27 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgularda, şeyhlik olgusunun bölgede halk ile devlet arasında bir tampon kurum olarak yer aldığı görülmektedir. Bireylerin şeyhe gitme nedenleri arasında gebelik, fiziksel/psikolojik sorunlar, büyü, uyuşturucu madde bağımlılığı, aşiret kavgaları ve cinsel taciz gibi nedenler dikkat çekmektedir. Bu yönüyle de tampon kurumun boşluk doldurma işlevi, sahte şeyhliklerin ortaya çıkışını da açıklamaya yardımcı olmaktadır.

🔖

Cite This Article

Macit, R. (2025). The Social Significance of Sheikh Visitations: A Field Study in Şanlıurfa. İnsan ve Toplum, Cilt: 15 Sayı: 4, 30–58. https://doi.org/10.12658/M0777

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (54)

  1. Ak, M. (2018). Türk halk dindarlığı ve evliya inancı: Sosyolojik bir yaklaşım. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırmaları Dergisi, 86, ss. 95-110. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tkhcbva/issue/71939/1157406.
  2. Aktaş, A. (2020). Şeyhlik kurumunun sosyal ve dini pratikler üzerindeki etkileri (Siirt örneği). [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi].
  3. Becker, H. S. (2013). Hariciler (Outsiders): Bir sapkınlık sosyolojisi çalışması. Ş. Geniş, L. Ünsaldı (Çev.), Heretik Yayınevi.
  4. Berger, P. L. (2005). Kutsal şemsiye- dinin sosyolojik teorisinin ana unsurları. Rağbet Yayınevi.
  5. Berger, P. & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality. A treatise in the sociology of knowledge. Anchor Books.
  6. Berke, J. & Hernton, C. C. (1977). The cannabis experience: An interpretative study of the effects of marijuana and hashish. Quartet Books.
  7. Bourdieu, P. (1983). The field of cultural production, or the economic world reversed. Columbia University Press.
  8. Bourdieu, P. (1989). The corporatism of the universal: The role of intellectuals in the modern world. Telos, (81), pp. 99-110.
  9. Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford University Press.
  10. Bourdieu, P. (2006). Sanatın kuralları: Yazınsal alanın oluşumu ve yapısı. İletişim Yayınları.
  11. Bourdieu, P. & Wacquant, L. (2003). Düşünümsel bir antropoloji için cevaplar. İletişim Yayınları.
  12. Bruinessen, M. V. (2003). Ağa, şeyh, devlet. İletişim Yayınları.
  13. Durkheim E. (2011). Dini hayatın ilkel biçimleri. Eskiyeni Yayınevi.
  14. Efe, A. (2017). Kolektif dindarlık türü olarak tarikat/cemaat dindarlığı. Journal of Islamic Research, 28(3), 290-301. https: //isamveri.org/pdfdrg/D00064/2017_3/2017_3_EFEA.pdf.
  15. Eisenstadt, S. N. (1965). Transformation of social political, and cultural orders in modernization. American Sociological Review, 659-673.
  16. Erkan, R. (2005). Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin sosyal yapısı ve değişim eğilimleri. Kalan Yayınevi.
  17. Frankl, V. E. (1994). Duyulmayan anlam çığlığı. S. Budak (Çev.), Öteki Yayınevi.
  18. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. Ş. Geniş, L. Ünsaldı, S. N. Ağırnaslı (Çev.), Heretik Yayınevi.
  19. Goffman, E. (1989). On fieldwork. Journal of contemporary ethnography, 18(2), pp. 123-132.
  20. Godelier, M. (2022). İnsan toplumlarının temelinde: Antropolojinin bize öğrettikleri. Heretik Yayınevi.
  21. Göker, E. (2007). Ekonomik indirgemeci mi dediniz?. G. Çeğin, E. Göker, A. Arlı, Ü. Tatlıcan (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu derlemesi İçinde (ss. 277-302). İletişim Yayınları.
  22. Güleç, M. M. & Bilgin, V. (2018). Halk dindarlığının gündelik hayattaki görünümü ile ilgili sosyolojik çözümleme. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27, ss. 73-108. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/547169.
  23. Günay, Ü. (2003). Türk halk dindarlığının önemli çekim merkezleri olarak dini ziyaret yerleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, ss. 5-36. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erusosbilder/issue/23748/253013.
  24. Hava, Z. Y. (2017). Rabıta as a technology of the self and a self-care practice in sufizm: The case of the İskenderpaşa community [Yüksek lisans tezi, İstanbul Şehir Üniversitesi].
  25. Hücvîrî, A. B. U. (2011). Keşfu’l-Mahcûb. S. Uludağ (Çev.), İnsan Yayınları.
  26. İlyas, A. (2017). Bir siyasal kimlik olarak şeyhlerin siyasal gücü. K. Ataman, İ. Güler ve V. Bilgin (Ed.), Dini gruplar, siyaset ve bürokrasi içinde (ss. 197-214), Birlik Vakfı.
  27. Jourdain, A. & Naulin, S. (2016). Pierre Bourdieu’nün Kuramı ve Sosyolojik Kullanımları. İletişim Yayınları.
  28. Karasu, M. A. (2017). Kentsel mekânda suç korkusu-Şanlıurfa örneği. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 20(1), 41-76. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/297015.
  29. Kartarı, A. (2017). Nitel düşünce ve etnografi: Etnografik yönteme düşünsel bir yaklaşım. Moment Dergi, 4(1), ss. 207-220. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/451173.
  30. Keskin, Y. M. (1995). Geleneksel ve modernlik ilişkisi bağlamında Türkiye’de ziyaret olgusuna sosyolojik bir bakış (Keçeci Baba örneği). Dini Araştırmalar, 6(16), ss. 89-101. https://dergipark.org.tr/tr/pub/da/issue/4455/61374.
  31. Klenke, K. (2016). Qualitative research in the study of leadership. Emerald Group Publishing Limited.
  32. Koytak, E. (2024). İsim, büro, reklam: Avukatlıkta simgesel sermaye biçimleri. İnsan ve Toplum, 14(4), 80-111.
  33. Kuşeyrî, A. B. İ. (2007). Kuşeyrî risalesi. H. Kâmil Yılmaz (Çev.), İz Yayıncılık.
  34. Lane, R. E. (1959). Fathers and sons: Foundation of political belief. American Sociological Review, (24), pp. 502-511.
  35. Leezenberg, M. (2023). History, culture and politics of the Kurds: A short overview. Kulturní studia, 11(20), pp. 115-127.
  36. Malinowski, B. (2000). Büyü, bilim ve din. Kabalcı Yayınevi.
  37. Mardin, Ş. (1983). Din ve ideoloji. İletişim Yayınları.
  38. Mardin, Ş. (1991). Türk modernleşmesi (Vol. 4). İletişim Yayınları
  39. Mardin, Ş. (1992). Bediüzzaman Said Nursi olayı. İletişim Yayınları.
  40. Mardin, Ş. (2015). Türkiye, İslam ve sekülarizm (4. baskı). İletişim Yayınları
  41. Marshall, G. (2005). Sosyoloji sözlüğü. O. Akınhay ve D. Kömürcü (Çev.), Bilim ve Sanat Yayınevi.
  42. Ocak, A. Y. (1997). İslâm tasavvuf ve tarikatlar. Türkiye Günlüğü, (45), ss. 5-10.
  43. Ökten, Ş. (2010). İktidarın sosyolojik kimliği: Aşiretlerde iktidarın biçimi ve kaynakları. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 13(2), ss. 182-215. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosars/issue/11402/136137.
  44. Özyağlı, Z. F. (2018). Examining the formation of women’s identity in a Naqshi community: The case of İsmailağa. [Yüksek lisans tezi, İstanbul Şehir Üniversitesi].
  45. Saran, N. (1989). Antropoloji. İnkılap Yayınevi.
  46. Swartz, D. (2011). Kültür ve iktidar, Pierre Bourdieu’nün sosyolojisi. E. Gen (Çev.), İletişim Yayınları.
  47. Soleimani, K. (2016). Sheikh Ubeydullah and Islamic revivalism. The Kurdish Studies Journal, 4(1), pp. 5-24.
  48. Silverstein, B. (2011). Islam and modernity in Turkey. Palgrave Macmillan.
  49. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK, 2023). Doğum İstatistikleri. Haber Bülteni. TÜİK Kurumsal (tuik.gov.tr)
  50. Ülgener, S. F. (1981). Zihniyet ve din. İslâm, tasavvuf ve çözülme devri iktisat ahlâkı. Der Yayınevi.
  51. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
  52. Wallace, R. A. & Wolf, A. (2004). Çağdaş sosyoloji kuramları. Leyla Elburuz & Rami Ayas, (Çev.), Punto Yayınevi.
  53. Wanke, M., Macit, R. & Gülerce, H. (2022). The stigmatization of drug addiction in South-East Turkey the case of drug abuse prevention programme for youth project in Turkey. Addicta-The Turkish Journal on Addictions, 9(2), ss. 137-141. https://www.addicta.com.tr/Content/files/sayilar/33/137-141(1).pdf.
  54. World Health Organization (WHO,2003). Guidelines for medico-legal care for victims of sexual violence, Geneva: WHO. http://whqlibdoc.who.int/publications/2004/924154628X.pdf.