Journals / İnsan ve Toplum / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

The Impact of Forced Migration on Religious Life: A Phenomenological Study on Iraqi Refugees in Ordu, Turkey

Zorunlu Göçün Dini Hayata Etkileri: Ordu’daki Iraklı Mülteciler Üzerine Fenomenolojik Bir Araştırma

Mesut Zavalsız(Ordu Büyükşehir Belediyesi)0000-0003-3966-9839
Pages
1–35
Publication Date
2026-09-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study identified three main themes: “Religion and social life in Iraq,” “perception of religion in Turkey after migration,” and “religious institutions and social integration.” Research findings reveal that religious perceptions and attitudes during the migration process are not static structures, but rather possess a character that is open to transformation and flexible according to context.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the changes in religious perceptions, transformations in worship practices, and social integration processes of refugees who migrated from Iraq to Turkey.
📊
Key Findings & Data:Employing qualitative methods and a phenomenological approach, the research conducted in-depth interviews with 10 Iraq refugees living in Ordu province and utilized thematic analysis method.
💡
Conclusion & Impact:The study identified three main themes: “Religion and social life in Iraq,” “perception of religion in Turkey after migration,” and “religious institutions and social integration.” Research findings reveal that religious perceptions and attitudes during the migration process are not static structures, but rather possess a character that is open to transformation and flexible according to context.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Göç · Iraklı Mülteciler · Dini Algı

Abstract

This study examines the changes in religious perceptions, transformations in worship practices, and social integration processes of refugees who migrated from Iraq to Turkey. The research aims to investigate the impact of migration experience on individuals’ religious adaptation processes from a multidimensional perspective, thereby contributing to the formulation of immigrant integration policies. The study problematizes how migrants’ religious practices are reshaped in a new social context, how their religious perceptions are affected by the migration process, and the role of this transformation in social integration. Therefore, this research is based on a conceptual framework that addresses how religion transforms during migration not merely as an individual sphere of belief, but as a multidimensional phenomenon that determines social adaptation and cultural interaction. In this context, how the differences between religious life in Iraq and Turkey are experienced and interpreted by migrants has been investigated. Employing qualitative methods and a phenomenological approach, the research conducted in-depth interviews with 10 Iraq refugees living in Ordu province and utilized thematic analysis method. The study identified three main themes: “Religion and social life in Iraq,” “perception of religion in Turkey after migration,” and “religious institutions and social integration.” Research findings reveal that religious perceptions and attitudes during the migration process are not static structures, but rather possess a character that is open to transformation and flexible according to context. Participants experienced that religious life, which was shaped by collective and normative structures in Iraq, evolved into a more individual, flexible, and pluralistic form in Turkey. It was determined that religious institutions in Turkey were perceived positively in terms of accessibility and social support, however, cultural differences and language barriers complicated the integration process.

Özet

Bu çalışma, Irak’tan Türkiye’ye göç eden mültecilerin dini algılarındaki değişimi, ibadet pratiklerindeki dönüşümü ve toplumsal uyum süreçlerini konu edinmektedir. Araştırmanın amacı, göç deneyiminin bireylerin dini uyum süreçleri üzerindeki etkisini çok boyutlu bir perspektiften incelemek ve bu yolla göçmen entegrasyon politikalarının şekillendirilmesine katkı sunmaktır. Çalışma, göçmenlerin dini pratiklerinin yeni bir toplumsal bağlamda nasıl yeniden şekillendiğini, dini algılarının göç sürecinden nasıl etkilendiğini ve bu dönüşümün toplumsal uyum sürecindeki rolünü problem edinmiştir. Dolayısıyla bu araştırma, dinin göç sürecinde sadece bireysel bir inanç alanı değil, aynı zamanda toplumsal uyum ve kültürel etkileşimi belirleyen çok boyutlu bir olgu olarak nasıl dönüştüğünü ele alan kavramsal bir çerçeveye dayanmaktadır. Bu bağlamda Irak ve Türkiye’deki dini yaşam arasındaki farklılıkların göçmenler tarafından nasıl deneyimlendiği ve yorumlandığı araştırılmıştır. Nitel yöntem ve fenomenolojik yaklaşım çerçevesinde gerçekleştirilen araştırmada, Ordu ilinde yaşayan 10 Iraklı mülteci ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve tematik analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda “Irak’ta din ve toplumsal yaşam”, “göç sonrası Türkiye’deki din algısı” ile “dini kurumlar ve toplumsal uyum” şeklinde üç ana tema belirlenmiştir. Araştırma bulguları, göç sürecinde dini algı ve tutumların sabit bir yapı olmaktan ziyade dönüşüme açık ve bağlama göre esneyen bir karakter taşıdığını ortaya koymuştur. Katılımcılar, Irak’ta kolektif ve normatif yapılarla şekillenen dini yaşamın Türkiye’de daha bireysel, esnek ve çok sesli bir forma evrildiğini deneyimlemişlerdir. Türkiye’deki dini kurumların erişilebilirlik ve sosyal destek açısından olumlu algılandığı, ancak kültürel farklılıklar ve dil engellerinin uyum sürecini zorlaştırdığı tespit edilmiştir.

🔖

Cite This Article

Zavalsız, M. (2026). The Impact of Forced Migration on Religious Life: A Phenomenological Study on Iraqi Refugees in Ordu, Turkey. İnsan ve Toplum, Cilt: 16 Sayı: 3, 1–35. https://doi.org/10.12658/M0801

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Abbas, Z. (2017). Irak’ta mezhepsel çekişmelerin boyutları ve sonuçları. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 79-86.
  2. Akkır, R. (2019). Sekülerleşme ve göç ilişkisi: Suriyeli mülteciler örneği. Bilimname, 2019(38), 469-499. https://doi.org/10.28949/bilimname.578307
  3. Ali, A. (2023). Conceptualizing displacement: The importance of coercion. Journal of Ethnic and Migration Studies, 49(5), 1083-1102. https://doi.org/10.1080/1369183X.2022.2101440
  4. Alkan Aykaç, S. & Karakaş, M. (2022). Entegrasyon, asimilasyon ve uyum kavramları arasından Türkiye’nin seçimi. İçtimaiyat, 6(Göç ve Mültecilik Özel Sayısı), 419-429. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1123311
  5. Amelina, A. & Faist, T. (2012). De-naturalizing the national in research methodologies: Key concepts of transnational studies in migration. Ethnic and Racial Studies, 35(10), 1707-1724. https://doi.org/10.1080/01419870.2012.659273
  6. Arslan, A. (2022). Göç, din ve kimlik vazgeçilmez birlikteliğin teorik gerekçeleri. F. Çalışandemir & H. Mertol (Ed.), Eğitim bilimleri ve sosyal bilimlerde multidisipliner araştırmalar (ss. 67-96). Vizetek Yayıncılık. https://www.researchgate.net/publication/365366900_Goc_Din_ve_Kimlik_Vazgecilmez_Birlikteligin_Teorik_Gerekceleri
  7. Aşkar, B. D. Ç. & Erdoğan, S. (2023). Türkiye’de yaşayan Iraklıların Suriyeliler ile paylaştıkları mültecilik deneyimleri. International Journal of Human Mobility, 3(2), Article 2.
  8. Baltacı, A. (2018). Habitus: Dini inanç habitusunun oluşumu üzerine kavramsal bir inceleme. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 1-24. https://doi.org/10.30803/adusobed.411797
  9. Bartram, D. (2015). Forced migration and “rejected alternatives”: A conceptual refinement. Journal of Immigrant & Refugee Studies, 13(3), 439-456.
  10. Bayrak, V. N. (2023). Göç ve din: Ni̇ğde kent merkezi̇nde yaşayan Suri̇yeli̇ mülteci̇ler örneği̇ [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  11. Benard, C. (1986). Politics and the refugee experience. Political Science Quarterly, 101(4), 617-636. https://doi.org/10.2307/2150797
  12. Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied psychology, 46(1), 5-34.
  13. Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice. R. Nice (Çev.), Cambridge University Press.
  14. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. R. Nice (Çev.), J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (ss. 241-258). Greenwood Press.
  15. Breuer, S. (2019). The relevance of Weber’s conception and typology of herrschaft. E. Hanke, L. Scaff & S. Whimster (Ed.), The Oxford handbook of Max Weber (ss. 237-257). Oxford University Press. https://academic.oup.com/edited-volume/34236/chapter/290275999
  16. Casanova, José. (1994). Public religions in the modern world. University of Chicago Press.
  17. Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE Publications.
  18. Çetin, E. (2014). Türkiye’de gündelik hayatın tanziminde din ve sekülerizm. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 265-285.
  19. Çırnık, S. & Şahin, M. (2023). Türki̇ye’ye göç etmi̇ş olan Irak’lı göçmenleri̇n di̇ne yöneli̇k tutumlarındaki̇ deği̇şmeler: Samsun ili̇ örneği̇. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 12(35), Article 35.
  20. Çiçekli, B. (Ed.). (2009). Uluslararası göç terimleri sözlüğü. Uluslararası Göç Örgütü (IOM).
  21. Davie, G. (1994). Religion in Britain since 1945: Believing without belonging. Oxford University Press.
  22. Dereli, M. D. (2022). Hervieu-Léger sosyolojisi: Gelenek, din ve hafıza ilişkiselliğinde bir sekülerleşme analizi. İnsan ve Toplum, 12(3), 159-192.
  23. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2014). Türkiye’de dini hayat araştırması. Diyanet İşleri Başkanlığı.
  24. Durkheim, É. (1984). The division of labour in society. W. D. Halls (Çev.), Macmillan.
  25. Ekici, S. & Tuncel, G. (2015). Göç ve insan. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 9-22.
  26. Erdağ, R. & Çingir, Ö. F. (2017). Türkiye’de biyopolitika ve göç: Iraklı mülteciler örneği. Ege Akademik Bakis (Ege Academic Review), 17(4). https://doi.org/10.21121/eab.2017431300
  27. Erkan, E. (2016). Suriyeli göçmenler ve dini hayat: Uyum, karşılaşma, benzeşme Gaziantep örneği. İlahiyat Akademi Dergisi, 1-35.
  28. Erkan, E. (2018). Gençlerde tüketim ve din. Hiper Yayın.
  29. Ghraırı, M. & Peker, H. (2020). Türkiye’de yaşayan Iraklı göçmenlerin deizm ve ateizme yönelik tutumları. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 513-525. https://doi.org/10.21733/ibad.818035
  30. Glock, C. (1998). Dindarlığın boyutları üzerine. M. E. Köktaş (Çev.), Y. Aktaş & M. E. Köktaş (Ed.), Din sosyolojisi (ss. 252-274). Vadi Yayınları.
  31. Günay, Ü. (1987). Modern sanayi toplumlarında din: II. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(4), 29-58.
  32. Günay, Ü. (1988). Max Weber’in din sosyolojisindeki yeri ve önemi. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(5), 1-10.
  33. Günay, Ü. (2003). Göç, din ve değişme: Batı Avrupa’daki Türk işçileri örneği. Bilimname, 2003(3), 35-64.
  34. Howson, A. (2021). Durkheim’s collective conscience. https://www.ebsco.com/research-starters/history/durkheims-collective-conscience
  35. Kaya, İ. (2009). Analytic and synthetic notes – legal module.
  36. Kirman, M. A. (2005). Din ve sekülerleşme üniversite gençliği üzerine sosyolojik bir araştırma. Karahan Kitabevi.
  37. Kirman, M. A. (2020). Göç çalışmalarında yöntem ve din. M. A. Kirman & İ. Dölek (Ed.), (ss. 25-35). Astana Yayınları.
  38. Konut, C. (2012). Din ve sekülerleşme bağlamında eğlence kültürü: Gaziantep düğünleri örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  39. Kuo, B. C. H. (2014). Coping, acculturation, and psychological adaptation among migrants: A theoretical and empirical review and synthesis of the literature. Health Psychology and Behavioral Medicine, 2(1), 16-33. https://doi.org/10.1080/21642850.2013.843459
  40. Lochmiller, C. (2021). Conducting thematic analysis with qualitative data. The Qualitative Report. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2021.5008
  41. Malkki, L. H. (1995). Refugees and exile: From “refugee studies” to the national order of things. Annual Review of Anthropology, 24(1), 495-523. https://doi.org/10.1146/annurev.an.24.100195.002431
  42. Mardin, Ş. (1992). Din ve ideoloji. İletişim Yayınları.
  43. Martikainen, T. (2010). Din, göçmenler ve entegrasyon. N. Özmen (Çev.), Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 38, 263-276.
  44. Nasr, S. H. (1987). Traditional in the modern world. Kegan Paul International Ltd.
  45. Nişancı, Z. (2023). Sayılarla Türkiye’de inanç ve dindarlık. Uluslararası İslam Düşünce Enstitüsü ve Mahya Yayınları International Institute of Islamic Thought ve Mahya.
  46. Özcan, E. D. E. (2017). Çağdaş göç teorileri üzerine bir değerlendirme. İş ve Hayat, 2(4), 183-215.
  47. Palabıyık, A. (2011). Pierre Bourdieu sosyolojisinde “habitus”, “sermaye” ve “alan” üzerine. Liberal Düşünce, 16(61-62), 121-141.
  48. Saygın, S. & Hasta, D. (2018). Göç, kültürleşme ve uyum. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - Current Approaches in Psychiatry, 10(3), 312-333. https://doi.org/10.18863/pgy.364115
  49. Subaşı, N. (2001). Gündeli̇k hayat ve di̇nselli̇k. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 239-267.
  50. Şeriati, A. (1997). İnsanın dört zindanı. H. Hatemi (Çev.), İşaret Yayınları.
  51. Taştan, A. (2018). Göç, sosyal değişme ve din. Diyanet Aylık Dergi, 328, 10-12.
  52. Tekin, M. (2023). Postmodern toplumlarda caminin fonksiyonları. A. Bostacı, H. Meydan, M. Zengin & A. Hendek (Ed.), Uluslararası değişen dünyada cami ve fonksiyonları sempozyumu (7-9 Ekim 2022) (ss. 93-108). Ravza Yayınları.
  53. Tiryaki, M. M. (2024). Göç ve din: Bursa Bulgaristan göçmenleri örneği [Yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://dspace.balikesir.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12462/15109
  54. Weber, M. (1978). Economy and society. University of California Press.
  55. Wimmer, A. & Glick Schiller, N. (2002). Methodological nationalism and beyond: Nation–state building, migration and the social sciences. Global Networks, 2(4), 301-334. https://doi.org/10.1111/1471-0374.00043
  56. Worthy, L. D., Lavigne, T. & Romero, F. (2025). Berry’s Model of Acculturation – Culture and Psychology. https://open.maricopa.edu/culturepsychology/chapter/berrys-model-of-acculturation/
  57. Yako, R. M. & Biswas, B. (2014). “We came to this country for the future of our children. We have no future”: Acculturative stress among Iraqi refugees in the United States. International Journal of Intercultural Relations, 38, 133-141. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2013.08.003
  58. Yalçın, V. (2019). Sakarya’daki Iraklı ve Suriyelilerin göç süreçleri, bütünleşme ve gelecek beklentileri. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), Article 1. https://doi.org/10.33905/bseusbed.540606
  59. Yaşar, B. (2019). Göçün di̇ni̇ ve sosyal hayat üzeri̇ndeki̇ etki̇si̇ (Suri̇ye göçü–Harran konteyner kent örneği̇) [Yüksek lisans tezi]. Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  60. Yavuzer, H., Erdem, M. & Açıkgöz, Ü. (2018). Üniversite gençliğinin din algısı (Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi örneği). Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 22-48.
  61. Yazar, F., Turanalp, M. F. & Özer, N. P. (2023). Diyanet İşleri Başkanlığı’nın imajı: Medya köşe yazarlarının diyanet algısı üzerine bir araştırma. Journal of Ilahiyat Researches, 60, Article 60. https://doi.org/10.5152/ilted.2023.23471
  62. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (Genişletilmiş 9. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
  63. Yılmaz, H. A. (2020). Göç süreci̇nde di̇n. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(75), 848-857.
  64. Zavalsız, M. (2024). Sekülerleşme sürecinde üniversite gençliğinin dini eğilimi [Doktora tezi]. 19 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.