SavedAdd your journal

Journals / Harran İlahiyat Dergisi / 2026 / Sayı: 39

LAFIZLARI BENZER İKİ AYETTEKİ TERKİBİN GENEL KABULE MUHALİF YORUMLAMANIN DEĞERLENDİRMESİ

Bayram Ayhan(Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi)0000-0003-1851-0204
Pages
211–239
Publication Date
2018-06-15
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Makalemizin esas amacı kurumsal anlama ve cumhurun kanaatine muhalif yorumunun isabetli olup olmadı ğ ını tetkik etmek; ba ğ lamı ve nüzul zemini farklı olan iki ayetin aynı rivayet ekseninde ba ğ lamından koparılarak anla ş ılmaya çalı ş ılmasını tahlil etmektir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Kur’ân-ı Kerim’in Medenî olan Bakara Sûresi’nin 146. ayeti ve Mekkî olan En‘âm Sûresi’nin 20. ayeti lafzı itibariyle müsavi olup nüzul zamanı ve ba ğ lamları farklıdır.
📊
Key Findings & Data:Muhakkem el-Huvvârî, Ebu Mansur Muhammed el Mâturîdî (ö. 333/946) Muhammed b.
💡
Conclusion & Impact:Makalemizin esas amacı kurumsal anlama ve cumhurun kanaatine muhalif yorumunun isabetli olup olmadı ğ ını tetkik etmek; ba ğ lamı ve nüzul zemini farklı olan iki ayetin aynı rivayet ekseninde ba ğ lamından koparılarak anla ş ılmaya çalı ş ılmasını tahlil etmektir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kendilerine kitap verilenler · Ehli Kitap · Müşrik

Özet

Kur’ân-ı Kerim’in Medenî olan Bakara Sûresi’nin 146. ayeti ve Mekkî olan En‘âm Sûresi’nin 20. ayeti lafzı itibariyle müsavi olup nüzul zamanı ve ba ğ lamları farklıdır. Bakara Sûresi’ndeki ayetin sibak ve siyakı kıblenin Kâbe’ye tahvilini, En‘âm Sûresi’ndeki ayetin ba ğ lamı ise ş irki konu edinmi ş tir. Her iki ayet; “Kendilerine kitap verilenler onu evlatlarını bildikleri gibi bilmektedirler.” meâlindedir. Bilinen ş eyin mahiyeti konusunda ihtilaf olmakla birlikte; “kendilerine kitap verilenler”in Yahudi ve Hristiyanlar oldu ğ u konusunda müfessirlerin kahir ekseriyeti hemfikirdir. Bazı müfessirler, “kendilerine kitap verilenler”in Kur’ân-ı Kerîm’de Yahudi ve Hıristiyanlar’a mahsus kullanılan kurumsal/ıstılâhi bir terkip olduğu kanaatini beyan etmiştir. Hûd b. Muhakkem el-Huvvârî, Ebu Mansur Muhammed el Mâturîdî (ö. 333/946) Muhammed b. Habîb el-Mâverdî (ö. 450/1058) ve Muhammed Abdulhak İ bn Atiyye (ö. 546/1152) gibi isimler Mekkî olan En’âm Sûresi’ndeki ayette yer alan “kendilerine kitap verilenler”in Mekkeli mü ş rikler, “kitab”ın da “Kur’ân” oldu ğ u kanaatini izhar etmek suretiyle kurumsal/ıstılâhî anlama ve cumhurun kabulüne muhalif bir yorumda bulunmu ş tur. Mezkûr isimler ayetteki zamiri ba ğ lam içerisinde ş irk olarak anlamlandırmı ş tır. Makalemizin esas amacı kurumsal anlama ve cumhurun kanaatine muhalif yorumunun isabetli olup olmadı ğ ını tetkik etmek; ba ğ lamı ve nüzul zemini farklı olan iki ayetin aynı rivayet ekseninde ba ğ lamından koparılarak anla ş ılmaya çalı ş ılmasını tahlil etmektir.

🔖

Cite This Article

Ayhan, B. (2018). LAFIZLARI BENZER İKİ AYETTEKİ TERKİBİN GENEL KABULE MUHALİF YORUMLAMANIN DEĞERLENDİRMESİ. Harran İlahiyat Dergisi, Sayı: 39, 211–239. https://doi.org/10.30623/harranilahiyatdergisi.399105

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (65)

  1. Abdurrezzak, İbn Hemmâm. Tefsîru’l-kur’ân. thk. Müslim Muhammed. 3 cilt. Riyad: Mektebetu’r-Rüşd, 1989.
  2. Âlûsi, Şihâbuddîn. Rûhu’l-me’ani fî tefsîri’l-kur’âni’l-azîm ve’s-seb’i’l-mesânî. 30 cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turasi’l-Arabî, ty.
  3. Arslan, Gıyasettin. “Türkçe Kur’ân-ı Kerim Meallerinde Hedef Dilin Önemi”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10, sy. 8 (Haziran 2003): 27-44.
  4. Ateş, Süleyman. Yüce Kur’an’ın Çağdaş Tefsiri. 11 cilt. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988.
  5. Aydınlı, Abdullah. “Kur’ân-ı Kerîm’de Gâib Zamîrinin Bir Kullanılışı Bağlamında Hz. Peygamber’e İtaatın Mahiyeti”. Usûl İslam Araştırmaları 7, sy. 13 (Haziran 2010): 7-20.
  6. Beğavî, İbn Mes’ûd. Meâlimu’t-tenzîl. thk. Muhammed Abdullah en-Nemr. 8 cilt. Riyad: Dâru Tayyibe, 1989.
  7. Beydâvî, Nâsıruddîn. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. 5 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2003.
  8. Bikâî, Ömer. Nazmu’d-dürer fi tenâsubi’l-âyâti ve’s-suver. 22 cilt. Kahire: Dâru’l-Kutubi’l-İslami, ty.
  9. Buhârî, Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-buhâri. Riyad: Mektebetu’r-Rüşd, 2006.
  10. Davud, Abdulehad. Tevrat ve İncil’e Göre Hz. Muhammed. trc. Nusret Çam. İzmir: Nil Yayınları, 1992.
  11. Derveze, İzzet. et-Tefsîru’l-hadîs: tertibu’s-süver hasebe’n-nüzûl. 7 cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kutubi’l-Arabiyye, 1383/1964.
  12. Dervîş, Muhyiddin. ‘İrâbu’l-kur’âni’l-kerîm ve beyânuhu. 10 cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1992.
  13. Duman, Zeki. Beyânu’l-Hak: Kur’ân’ı-Kerîm’in Nüzul Sırasına Göre Tefsiri. 3 cilt. Ankara: Fecr Yayınları, 2008.
  14. Ebu Hayyân, Muhammed b. Yusuf. Tefsîru’l-bahri’l-muhît. thk. Ahmed Abdulmevcûd. 8 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1993.
  15. Ertaş, Hikmetullah. Din Dersi Kitaplarındaki Hadislerin Tespit ve Tahlili (1920-2012). Erzurum: Ertual Akademi, 2015.
  16. Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı: Meal-Tefsir. çev. Cahit Koytak, Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 2002.
  17. Fayda, Mustafa. “Abdullah b. Selâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 1: 134-135. İstanbul: TDV Yayınları, 1988,
  18. Ferrâ, Ebu Zekeriyya. Maâni’l-kur’an li’l-ferrâ. thk. Ahmed Yusuf Necâtî. 3 cilt. Mısır: Dâru’l-Mısriyye, ty.
  19. Halebî, Yûsuf. ed-Dürrü’l-masûn fî ulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. thk. Muhammed el-Harrâd. Dımaşk:Dâru’l-İlkâm, ty.
  20. Huvvârî, Hûd b. Muhakkem. Tefsîru kitâbillâhi’l-azîz, thk. Saîd Şerîfî. 4 cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1990.
  21. İbn Arafe, Ebu Abdullah. Tefsîru ibn arafe, thk. Celâl Usyûtî. 4 cilt. Lübnan: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2008.
  22. İbn Âşûr, Muhammed Tahir. Tefsîru’t-tahrîr ve’t-tenvîr. 30 cilt. Tunus: Dâru’t-Tûnusiyye, 1984.
  23. İbn Atiyye, Muhammed Abdulhak. el-Muharreru’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-azîz. thk. Abdusselam Abduşşâfî. 6 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2001.
  24. İbn Cüzeyy, Muhammed b. Ahmed. et-teshîl li ‘ulûmi’t-tenzîl. thk. Muhammed Sâlim Hâşim. 2 cilt. Lübnan: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1995.
  25. İbn Dureys, Ebu Abdullah Muhammed. Fedâilu’l-kur’ân ve mâ unzile bi-mekke ve mâ unzile bi’l-medîne, thk. Urve Bedîr. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1987.
  26. İbn Kesir, Ebu’l-Fidâ. Tefsîru’l-kur’âni’l-azîm. thk. Muhammed Sellâme. 8 cilt. Riyad: Dâru Tayyibe, 1997.
  27. Kâsımî, Cemâluddîn. Mehâsinu’t-te’vîl. thk. Muhammed es-Sûd. 17 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1998.
  28. Kaya, Remzi. “Ehl-i Kitap”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 10: 516-519. İstanbul: TDV Yayınları 1994.
  29. Kazvînî, Hatîb. Telhîs ve Tercümesi. haz. Nevzat Yanık, Sâdi Çögenli, İstanbul: Huzur Yayınları, ty.
  30. Mâturîdî, Ebu Mansur Muhammed. Tevilâtu ehli’s-sünne. thk. Mecdî Basillûm. 10 cilt. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-‘İlmiyye, 2005.
  31. Mâverdî, Muhammed b. Habîb. en-Nüket ve’l-‘uyûn, thk. Abdulmaksûd b. Abdurrahîm. 6 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, ty.
  32. Mevdûdî, Ebu’l-‘Alâ. Tefhimu’l-Kur’an. 7 cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, 2000.
  33. Hamidullah, Muhammed. Aziz Kur’ân. trc. Abdulaziz Hatip. İstanbul: Beyan Yayınları, 2008.
  34. Mukâtil b. Süleymân. Tefsîru mukâtil b. süleymân. thk. Ahmed Ferîd. 5 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2003.
  35. Müslim b. Haccâc. Sahîhu müslim. thk. Fuad Abdulbaki. Beyrut: Daru’l-Hadis, 1991.
  36. Nesefî, Ebu’l-Berekât. Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl. thk. Yusuf Bedîvî. 2 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kelâm, 1997.
  37. Okumuş, Mesut. “Taberî Tefsirinde Bağlamın Yeri ve Önemi”. EKEV Akademi Dergisi -Sosyal Bilimler- 6, sy. 13 (Haziran 2002): 125-152.
  38. Özdemir, Abdurrahman. “Kadim Bir Söz Sanatı: İltifat ve Kur’ân’da İltifat Örnekleri”. İslâmi İlimler Dergisi 1, sy. 2 (Haziran 2006): 151-180.
  39. Öztürk, Mustafa. Kur’an-ı Kerim Meali: Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. İstanbul: Düşün Yayınları, 2012,
  40. Ramyar, Mahmud. Târîh-i kur’an. Tahran: Müessesei İntişârât-ı Emir Kebir, 1990.
  41. Râzî, Fahreddin. Mefâtîhu’l-ğayb. 32 cilt. Lübnan: Dâru’l-Fikr li’t-Tabâa ve’n-Neşr, 1981.
  42. Rızâ, Muhammed Reşid. Tefsîru’l-menâr. 2. bs. 12 cilt. Kâhire: Dâru’l-Menâr, 1947.
  43. Saîdî, Abdulmuteal. en-Nazmu’l-fennî fi’l-kur’ân. Kahire: Mektebetu’l-Âdâb, 1992.
  44. Salebî, Ebu İshak. el-keşf ve’l-beyân. thk. Muhammed İbn Âşûr. 10 cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-Turâsi’l-Arabî, 2002.
  45. Seâlîbî, Muhammed b. Mahlûf. Cevâhiru’l-hisân fî tefsîri’l-kur’ân. 5 cilt. thk. Abdulfettah Ebu Sünne. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrut, 1997.
  46. Semerkandî, Ebu’l-Leys. Bahru’l-ulûm. thk. Muhammed Muavvız. 3 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1993.
  47. Serinsu, Ahmet Nedim. Kur’ân ve Bağlam. 2. bs. İstanbul: Şule Yayınları, 2012.
  48. Suyûtî, Celâleddîn. ed-Dürrü’l-mensûr. thk. Abdulmuhsin et-Türkî. 17 cilt. Beyrut: Merkezu Hicr li’l-Buhûs, 2004
  49. Suyûtî, Celâleddîn. el-İtkân fi ulûmi’l-kur’an. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. Beyrut: Dâru İbn Kesir, 2002.
  50. Şehristânî, Abdulkerîm. Mefâtîhu’l-esrâr ve mesâbîhu’l-ebrâr. nşr. Muhammed Âzerşeb, 2 cilt. Tahran: yy., 2008.
  51. Tabatabâî, Hüseyin. el-Mîzân fî tefsîri’l-kur’ân. 22 cilt. Beyrut: Müessesetu’l-‘Alamî, 1997.
  52. Taberî, İbn Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-kur’ân. thk. Abdulmuhsin et-Türkî. 26 cilt. Kâhire: Merkezu’l-Buhûs, 2001.
  53. Tabersî, Fadl b. Hasan. Mecmeu’l-beyân fî tefsîri’l-kur’ân. 10 cilt. Beyrut: Müessesetu’l-A’lamî, 1995.
  54. Tiyek, Fatih. Kur’ân’ı Anlamada Bağlamın Rolü ve Meallerdeki Bağlamsal Sorunlar. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2015.
  55. Tûsî, Muhammed b. Hasan. et-tibyân fî tefsîri’l-kur’ân. thk. Ahmed Habib el-Âmilî. 10 cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-Turâsi’l-‘Arabî, ty.
  56. Uzun, Nihat. Bağlam ve Kur’ân’ın Anlaşılması Üzerine. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
  57. Ünver, Mustafa. Kur’ân’ı Anlamada Siyakın Rolü. Ankara: Sidre Yayınları, 1996.
  58. Vâhidî, Ebu’l-Hasan. el-Vasît fî tefsiri’l-kur’ani’l-mecîd. thk. Ahmed Abdulmarsûd. 4 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1994.
  59. Vâhidî, Ebu’l-Hasan. Esbâbu nüzûli’l-kur’ân. thk. Seyyid Ahmed Sakr. yy: Dâru’l-Kutubi’l-Cedîde, 1969.
  60. Yakûbî, Cafer. Târîhu’l-yakûbî, Leiden: Matbaatu Brill, 1883.
  61. Yazır, Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 10 cilt. İstanbul: Hikmet Neşriyat, 2006.
  62. Yılmaz, Selahattin, “Kur’an’ı Kerim’deki Bazı Zamirlerin Mercileriyle İlgili Önemli Kurallar”, CÜİFD, Sivas, 5/1 (2001): 111-123.
  63. Zeccâc, İshak b. İbrahim. Maâni’l-kur’ân ve i’râbuhû. thk. Abdulcelil Şulbî. 5 cilt. Beyrut: Âlemu’l-Kutub, 1988.
  64. Zemahşerî, Mahmud b. Ömer. el-keşşâf an hakâiki ğavâmidi’t-tenzîl. thk. Adil Abdulmevcud. 6 cilt. Riyad: Mektebetu’l Abikan, 1998.
  65. Zerkeşî, Bedruddîn. el-Burhân fî ulûmi’l-kur’ân. thk. Ebu’l Fadl ed-Dimyatî. 4 cilt. Dâru’l-Hadîs, 2006.