AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe aim of this article is to shed light on the historical background of the Mosul issue, particularly the League of Nations process, and to contribute to the evaluation of Turkish foreign policy during the period under study.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The Mosul issue, one of the most critical and controversial topics of the Lausanne Peace Conference, could not be resolved due to the lack of consensus. The issue, which could not be resolved through bilateral negotiations between Turkey and Great Britain under the Lausanne Peace Treaty, was taken to the League of Nations (LON). During the LON Council sessions between September 1924 and December 1925, the Mosul issue was discussed, and the LON twice appointed on-site investigation commissions and sought the opinion of the International Court of Justice. During this period, Mussolini and the Fascist Party, in power in Italy, were pursuing an aggressive and expansionist policy in the Mediterranean, and were maintaining an anti-Turkish and pro-British stance on the Mosul issue. This Italian position significantly limited Turkey's options regarding Mosul as the process continued. The Italian press closely followed the Mosul negotiations and the subsequent Turkish-British diplomatic talks through news and commentary from correspondents in Geneva, Paris, London, and Istanbul representing newspapers with diverse worldviews, thus informing the public. The resolution of the Mosul issue through an agreement without resorting to war was generally viewed positively in Italian public opinion, with the emphasis on Turkey's need for long-term peace, security, capital, and technology to develop and take its place in the civilized world. Italian public opinion noted that the Mosul negotiation process was a highly interesting example of diplomacy, highlighting the rational and realistic policy pursued by Mustafa Kemal Pasha and Turkey, which led to an honorable solution. It was also stated that the resolution of the Mosul issue through the Ankara Agreement would rapidly dissipate mistrust between Turkey and Italy and create new opportunities for Italy. This study utilizes copyrighted works, the Italian press of the period, Italian and British diplomatic documents, League of Nations archive documents and the minutes of the Turkish Grand National Assembly. The aim of this article is to shed light on the historical background of the Mosul issue, particularly the League of Nations process, and to contribute to the evaluation of Turkish foreign policy during the period under study.
Özet
Lozan Barış Konferansı’nın en kritik ve tartışmalı konuları arasında yer alan Musul meselesi, üzerinde uzlaşma oluşmadığından sonuçlandırılamamıştır. Lozan Barış Antlaşması kapsamında Türkiye ile İngiltere arasında yapılan ikili görüşmeler yoluyla da halledilemeyen konu, Milletler Cemiyeti (MC)’ne götürülmüştür. MC Konseyi’nde Eylül 1924-Aralık 1925 arası dönemdeki çeşitli oturumlarda görüşülen Musul meselesi için MC tarafından iki kez yerinde inceleme komisyonu görevlendirilmiş ve Uluslararası Adalet Divanı görüşü alınmıştır. Bu dönemde İtalya’da iktidarda bulunan Mussolini ve Faşist Parti Akdeniz’de saldırgan ve yayılmacı politika izlemekte, Musul meselesinde Türkiye karşıtı ve İngiltere ile yakın bir politika takip etmektedir. Musul süreci devam ederken, İtalya’nın bu tutumu Türkiye’nin Musul konusundaki seçeneklerini oldukça sınırlamıştır. İtalyan basını, MC sürecini ve sonrasında Türk-İngiliz diplomatik görüşmeleri aşamasını farklı dünya görüşlerine sahip gazetelerin Cenevre, Paris, Londra ve İstanbul’da bulunan muhabirleri kanalıyla gerçekleştirilen haber ve yorumlar vasıtasıyla yakından takip etmiş ve kamuoyunu bilgilendirmiştir. Musul meselesinin bir savaşa sebep olmadan anlaşma ile sonuçlandırılmış olması İtalyan kamuoyunda genel olarak olumlu olarak karşılanmış, Türkiye’nin kalkınmak ve medeni dünyada yer almak için uzun süreli barış, güvenlik, sermaye ve teknolojiye ihtiyaç duyduğu konusu kaydedilmiştir. Musul müzakere sürecinin oldukça ilginç diplomatik bir örnek olduğu belirtilen İtalyan kamuoyunda, Mustafa Kemal Paşa ve Türkiye tarafından izlenen akılcı ve gerçekçi politika ile onurlu bir çözüme ulaşıldığına vurgu yapılmakta, Ankara Antlaşması’yla Musul meselesinin çözülmesi ile Türkiye ile İtalya arasındaki güvensizliğin hızla dağılacağı ve İtalya için yeni fırsatlar ortaya çıkacağı ifade edilmektedir. Bu çalışmada telif eserler, dönemin İtalyan basını, İtalyan ve İngiliz diplomatik belgeleri, Milletler Cemiyeti arşiv belgeleri ile TBMM zabıt ceridelerinden istifade edilmiştir. Bu makalenin amacı Musul meselesinin özellikle Milletler Cemiyeti sürecinin tarihsel arka planına ışık tutmak ve incelenen dönemdeki Türk dış politikasının değerlendirilmesine katkıda bulunmaktır.