Journals / Etkileşim / 2026 / Sayı: 9

Covid-19 Pandemi Sürecinde Aşı Haberleri ve Haber Doğrulama Platformları: “Doğruluk Payı” ve “Teyit” Örnekleri

Mehmet Yumrutaş(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0114-9387
Journal
Etkileşim
Pages
194–222
Publication Date
2022-04-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Covid-19 aşılarıyla ilgili haberlerin; Türkiye’de Covid-19 vakaları görülmeden önce başladığı, aşılarla ilgili iddiaların neredeyse tamamına yakınının sosyal medya kaynaklı olduğu ve doğrulama neticesinde %92’sinin “Yanlış” olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Dijital medya mecraları, “yanlış bilgi” ve/veya “sahte haber”in hızlı biçimde üretilerek kitlelere ulaşmasına aracılık etmektedir.
📊
Key Findings & Data:İçinden geçtiğimiz Covid-19 pandemi süreci göz önüne alındığında, hastalıktan korunmada en etkin metot olarak görülen aşılar ile ilgili birçok sahte haberin üretilmesi, “infodemi” olarak da adlandırılan olgunun öne çıkan örneklerinden birini oluşturmaktadır.
💡
Conclusion & Impact:Covid-19 aşılarıyla ilgili haberlerin; Türkiye’de Covid-19 vakaları görülmeden önce başladığı, aşılarla ilgili iddiaların neredeyse tamamına yakınının sosyal medya kaynaklı olduğu ve doğrulama neticesinde %92’sinin “Yanlış” olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Covid-19 aşıları · dijital medya · sahte haber

Özet

Dijital medya mecraları, “yanlış bilgi” ve/veya “sahte haber”in hızlı biçimde üretilerek kitlelere ulaşmasına aracılık etmektedir. İçinden geçtiğimiz Covid-19 pandemi süreci göz önüne alındığında, hastalıktan korunmada en etkin metot olarak görülen aşılar ile ilgili birçok sahte haberin üretilmesi, “infodemi” olarak da adlandırılan olgunun öne çıkan örneklerinden birini oluşturmaktadır. İnsanları doğru bilgilendirme misyonuyla hareket eden haber doğrulama platformları, yanlış bilgi ve/veya sahte haberlerin saptanması konusunda, “infodemi” ile mücadelede de önemli bir rol üstlenmektedir. Bu araştırmada, seçilen örnekler üzerinden, doğrulama platformlarının medyada yer bulmuş Covid-19 aşıları hakkındaki haberleri konu alan doğrulama faaliyetleri incelenmektedir. Covid-19 aşılarıyla ilgili haberlerin; Türkiye’de Covid-19 vakaları görülmeden önce başladığı, aşılarla ilgili iddiaların neredeyse tamamına yakınının sosyal medya kaynaklı olduğu ve doğrulama neticesinde %92’sinin “Yanlış” olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

🔖

Cite This Article

Yumrutaş, M. (2022). Covid-19 Pandemi Sürecinde Aşı Haberleri ve Haber Doğrulama Platformları: “Doğruluk Payı” ve “Teyit” Örnekleri. Etkileşim, Sayı: 9, 194–222. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.161

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Akkuş, T. (2020). İnfodemi: S”algı”n 2.0. TRT Akademi, Salgın Yayıncılığı, 1-249. Artvinli, F. (2020). Salgınların tarihi: Toplumsal ve siyasal açıdan kısa bir bakış. Covıd-19 pandemisi altıncı ay değerlendirme raporu içinde s.43-59. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları
  2. Brandtzaeg, P. & Folstad, A. (2017). Trust and distrust in online fact-checking services, Communication of the ACM, 65-71.
  3. Castells, M. (2008). Enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür. Birinci cilt ağ toplumunun yükselişi. (E. Kılıç, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2. Baskı
  4. Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (S.B. Demir, Çev. Ed.) Ankara: Eğiten Kitap yayınları, 2. Baskı
  5. Çavuş, G. (2020). Salgının en gözde yanlış bilgileri. https://teyit.org/salginin-en-gozde-yanlis-bilgileri 30.01.2022
  6. Duke Reporters’ Lab (2022) Fact-checking https://reporterslab.org/fact-checking/ 20.01.2022
  7. Fake News (2022). Cambridge Dictionary https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/fake-news 25.01.2022
  8. Gönenç, Ö. (2018). Medyada algı yönetimi. İstanbul: DER Yayınları
  9. Kavaklı, N. (2019). Yalan haberle mücadele ve internet teyit/doğrulama platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663-682. DOI: 10.17680/453398
  10. Kazaz, M. ve Akyüz, S. S. (2019). Sahte haber. Konya: Literatürk Yayınları
  11. Keten, E. T. (25 Ağustos 2019). Doğruluk kontrolü (fact-checking) endüstrisi ve yalanla “mücadele”. https://t24.com.tr/yazarlar/emre-tansu-keten-sosyal-medya/dogruluk-kontrolu-fact-checking-endustrisi-ve-yalanla-mucadele,23552. 10.01.2022
  12. Kırık, A.M. ve Özkoçak V. (2020). Yeni dünya düzeni bağlamında sosyal medya ve yeni koronavirüs (Covid-19) pandemisi. Sosyal Bilimler Dergisi/The Journal of Social Science, Yıl: 7, Sayı: 45, Nisan 2020, s. 133-154
  13. Neuman, W. L. (2011). Toplumsal araştırma yöntemleri: nitel ve nicel yaklaşımlar, I. Cilt (Çev. Sedef Özge). İstanbul: Yayın Odası Yayınları, 7. Baskı
  14. Resmi Gazete (1983). Sağlık Bakanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararname (181 Sayılı KHK). Resmi Gazete Sayısı; 18251
  15. Soğukdere, Ş. ve Öztunç, M.(2020). Sosyal medyada koronavirüs dezenformasyonu. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi - Sayı 5 / Güz 2020 (s.59-85) Kastamonu Üniversitesi İletişim Fakültesi Süreli Elektronik Dergi Copyright - 2020 E-ISSN: 2667-727X
  16. Türk Tabipleri Birliği -TTB. (2018). Birinci basamak sağlık çalışanları için aşı rehberi (Etiler N. Yayına Haz.) Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları
  17. Ünal, R. ve Taylan, A. (2017). Sağlık iletişiminde yalan haber-yanlış enformasyon sorunu ve doğrulama platformları. Atatürk İletişim Dergisi Sayı 14, Sağlık İletişimi Özel Sayı (s.81-100).
  18. Wardle, C. (2020). Bilgi düzensizliği çağı. (Doğrulama El Kitabı içinde s. 9-15, Ed. Craig Silverman) (Çev. Ed. Yılmaz, M.C.) European Journalism Centre (EJC) yayınları
  19. Wardle, C.& Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Strasbourg: Council of Europe report
  20. Yegen, C. (2018). Doğru haber alma hakkı ve sosyal medya dezenformasyonunu doğruluk payı ve yalansavar ile tartışmak. Erciyes İletişim Dergisi, Sayı: 5 (4), s. 101-121
  21. Sağlık Bakanlığı (2019). Pandemik influenza ulusal hazırlık planı. Ankara
  22. http://factcheckingturkey.com/about-us 14.07.2021.01.08.2021
  23. https://covid19asi.saglik.gov.tr/TR-77694/sikca-sorulan-sorular.html 10.12.2021
  24. https://who.int/pqweb/sites/default/files/documents/Status_COVID_VAX_23Dec2021.pdf 10.01.2022
  25. https://teyit.org/analiz-fdanin-covid-19-asisinin-kalp-krizi-riskini-71-kat-artirdigini-soyledigi-iddiasi 30.01.2022
  26. https://teyit.org/degerlerimiz; 01.07.2021 https://teyit.org/metodoloji 12.07.2021
  27. https://twitter.com/teyitorg/status/1401084975773069314 30.07.2021
  28. https://www.dogrulukpayi.com/dogruluk-kontrolu/asi-ve-ilaclarin-hastalik-urettigi-ve-bagisiklik-sistemini-cokerttigi-iddiasi 30.07.2021
  29. https://www.dogrulukpayi.com/sayfa/hakkimizda 01.07.2021
  30. https://www.dogrulukpayi.com/sayfa/metodoloji 25.06.2021
  31. https://www.facebook.com/207787009653168/posts/1217778075320718/ 30.07.2021
  32. https://www.ifcncodeofprinciples.poynter.org/know-more/the-commitments-of-the-code-of-principles 30.01.2022
  33. https://www.ifcncodeofprinciples.poynter.org/signatories 30.01.2022
  34. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 05.06.2020 15.07.2021
  35. https://www.who.int/health-topics/infodemic#tab=tab_1 10.12.2021 21.06.2021
  36. https://www.who.int/teams/risk-communication/about-epi-win 20.12.2021
  37. https://www.who.int/teams/risk-communication30.07.2021
  38. https://yalansavar.org/yalansavar-sik-sorulan-sorular/ 20.06.2021
  39. Akkuş, T. (2020). İnfodemi: S”algı”n 2.0. TRT Akademi, Salgın Yayıncılığı, 1-249.
  40. Yegen, C. (2018). Doğru haber alma hakkı ve sosyal medya dezenformasyonunu doğruluk payı ve yalansavar ile tartışmak. Erciyes İletişim Dergisi, Sayı: 5 (4), s. 101-121