Journals / Gazi Türkiyat / 2026 / Sayı: 36

A Look at the Translation of the Quran in Terms of Wucuh (Polysemy) with Examples from the Hekimoglu Copy

HEKİMOĞLU NÜSHASINDAN ÖRNEKLERLE KUR’AN TERCÜMESİNE VÜCÛH (ÇOK ANLAMLILIK) AÇISINDAN BAKIŞ

Pages
53–70
Publication Date
2025-06-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Possibilities of interpreting the transfer process were evaluated through selected examples.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Sacred texts are guides to the intellectual and actual requirements of faith and worship.
📊
Key Findings & Data:In sacred texts, the translator’s responsibility to understand and find the appropriate word increases even more.
💡
Conclusion & Impact:Possibilities of interpreting the transfer process were evaluated through selected examples.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kur’an tercümesi · vücûh · lafz-ı müşterek

Abstract

Sacred texts are guides to the intellectual and actual requirements of faith and worship. These texts need to be understood by believers. When a religion is shared without unity of language, it is inevitable to resort to translation. In the corpus of translation history, religion is a dominant element alongside commercial and political relations. In sacred texts, the translator’s responsibility to understand and find the appropriate word increases even more. This responsibility places these translations in a very important place for linguistic research. It is also possible to watch the translator’s efforts to find the most accurate equivalent in parallel with the original text. These questions rule the activity of matching a word in the source language with a word in the target language: How does the translator phrase, and before this, what does the translator understand? In fact, this should be asked at the very beginning: What is understood within the boundaries of the source text? Here is the polysemy referred to as “wucuh” in Quran studies can explain some differences. In this study, a meaning matter in the Hekimoglu copy of the Khwarezm Turkish interlinear Quran translation was examined. Possibilities of interpreting the transfer process were evaluated through selected examples.

Özet

Kutsal metinler, inanma ve tapınmanın fikrî ve fiilî gereklerine dair birer kılavuz niteliği gösterir. Bu metinlerin, inananlar tarafından anlaşılması ihtiyaç, öte yandan dil birliği olmaksızın bir dinde ortaklaşıldığında ise tercümeye başvurmak kaçınılmazdır. Nitekim ticari ve siyasi ilişkilerin yanında din; tercüme tarihinin önemli bir etkenidir. Bu süreçte tercümana yüklenen, anlama ve karşılık bulma sorumluluğu, kutsal metinlerde daha da büyür. Söz konusu sorumluluk, bu tercümeleri dil araştırmaları için çok önemli bir yerde konumlandırır; tercümanın en doğru karşılığı bulma gayretini orijinal metin paralelinde ayrıca izlemek de mümkündür. Kaynak dildeki bir sözcük hedef dilden bir sözcükle karşılanırken, tercümanın nasıl anlattığı; bunun öncesinde de ne anladığı soruları süreci yönetir. Aslında başlangıç, kaynak metnin kendi sınırları içinde de bir ne anlaşılabileceği sorusudur ki Kur’an çalışmalarında “vücûh” terimiyle anılan, dildeki çok anlamlılık olgusu, farklılıkların bir kısmını açıklayıcıdır. Bu çalışmada da bir anlamlandırma meselesinin Harezm Türkçesi satır arası Kur’an tercümesi Hekimoğlu nüshasındaki görünümü irdelenmiş, seçilmiş vücûh örnekleri üzerinden aktarma sürecini yorumlama imkânları değerlendirilmiştir.

🔖

Cite This Article

Ayaz, G. Ö. (2025). A Look at the Translation of the Quran in Terms of Wucuh (Polysemy) with Examples from the Hekimoglu Copy. Gazi Türkiyat, Sayı: 36, 53–70. https://ajindex.com/articles/1397761

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (44)

  1. AKSAN, D. (1999). Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Engin Yayınları.
  2. AKSAN, D. (2009). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. ALTUNTAŞ, H., ŞAHİN M. (2011). Kur’an-ı Kerim Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  4. ARSLAN EROL, H. (2008). Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine Anlam Değişmeleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  5. ATA, A. (2004). Türkçe İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası) Karahanlı Türkçesi (Giriş-Metin-Notlar-Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  6. ATEŞ, A. E. (2020). “Kur’an Çevirisine Etkisi Bakımından Vücûh ve Nezâir: Sebîl Kelimesi Örneği”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 44: 1-18.
  7. BULUT, A. (2006). “Kur’an’daki Çok Anlamlı Kavramların Türkçe’ye Çevirisi Sorunu (İsraf Kavramı Örneği)”. Diyanet İlmi Dergi (Ayrı Basım), 42/1: 79-94.
  8. CLAUSON, S. G. (1972). An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press.
  9. ÇANTAY, H. B. (1990). Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm (C. I). İstanbul: Elif Ofset.
  10. ÇULHAOĞLU, T., ERKUL, S., GÖKÇE, M., ÖNER S., TAKANAY, A., YILMAZ, E. (2007). ““Çevrilemez” Olanın Çevrilmesi Sorunsalı: Kur’an’ın Türkçe Anlamlandırılmasında Kullanılan Yordamlar”, Journal of Turkish Studies Türklük Bilgisi Araştırmaları, 31/1: 219-223.
  11. DURMUŞ, İ. (2006). “Müşterek.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 32). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 171-172.
  12. ECKMANN, J. (1967). “Doğu Türkçesinde Bir Kur’an Çevirisi (Rylands Nüshası).” Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1968: 51-69.
  13. GÜRBÜZ, F. (2017). “Kelime Kelime Çeviri Anlamı Anlamına Bir Çeviridir”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (ERZSOSDE), X/II: 285-290.
  14. GÜVEN, Ş. (2004). Kur’an’ın Anlaşılmasında Çokanlamlılık Sorunu. (Doktora tezi). Kayseri Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  15. İNAN, A. (1960). “Kur’an’ın Eski Türkçe ve Oğuz-Osmanlıca Çevrileri Üzerine Notlar.” Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 1960: 79-94.
  16. İNAN, A. (1960). Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Tercemeleri Üzerinde Bir İnceleme. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  17. KIZILTAN, R. (2001). “Tarihte Çeviri.” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 41: 37-68.
  18. KURT, İ. (2023). “Vücûh ve Nezâir Literatürünün Doğuşu, Gelişimi ve Sistemleşmesi: Hicri İlk Dört Asır.” bilimname, 49: 191-235.
  19. MUKÂTİL. SÜLEYMÂN (2004). Kur’ân Terimleri Sözlüğü el-Eşbâh ve’n-Nezâir fi’l-Qur’âni’l-Kerîm. (çev. M. Beşir Eryarsoy). İstanbul: İşaret Yayınları.
  20. MÜTERCİM ÂSIM EFENDİ (2014). Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi (C. 2, 5, 6). (haz. Mustafa Koç ve Eyyüp Tanrıverdi). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  21. OKUYAN, M. (2013). Kur’ân-ı Kerîm’de Çok Anlamlılık. İstanbul: Düşün Yayıncılık.
  22. OKUYAN, S. (2012). Çeviri Tarihinin Bugünün Çeviri Bakışaçısıyla İncelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  23. ÖZTÜRK, A. (1995). Ansiklopedik Kur’an-ı Kerîm Sözlüğü. İstanbul: Şamil Yayınları.
  24. ÖZTÜRK, M. (2019). “Meâl.”. TDV İslam Ansiklopedisi (Ek-2), İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 205-207.
  25. SAĞIR, İ. (2009). Kur’an’da Zînet Kavramı. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  26. SAĞOL, G. (1993). An Inter-linear Translation of the Qur'an Into Khwarazm Turkish Introduction, Text, Glossary and Facsimile (Part I: Introduction and Text). Cambridge: Harvard University The Department of Near Eastern Languages and Civilizations.
  27. SAĞOL, G. (1995). An Inter-linear Translation of the Qur'an Into Khwarazm Turkish Introduction, Text, Glossary and Facsimile (Part II: Glossary). Cambridge: Harvard University The Department of Near Eastern Languages and Civilizations.
  28. SAMAR, M. (2020). “İslam Hukuk Usulünde Müşterek Lafzın Manaya Delaletine Dair Tartışmalar”. Eskiyeni, 42: 961-984.
  29. SCHİMMEL, A. (1955). Dinler Tarihine Giriş. Ankara: Güven Matbaası.
  30. ŞİMŞEK, Y. (2019). Harezm Türkçesi Kur’ân Tercümesi (Meşhed Nüshası [293 No.], Giriş-Metin-Dizin). Ankara: Akçağ Yayınları.
  31. TEKİN, Ş. (2008). “Eski Türklerde Tercüme Faaliyeti” (der. Saliha Paker). Journal of Turkish Studies Şinasi Tekin Hatıra Sayısı IV, 32/ II: 99-111.
  32. TOGAN, Z. V. (1960). “Londra ve Tahrandaki İslamî Yazmalardan Bazılarına Dair”. İslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, 3/1-2: 133-160.
  33. Türkçe Sözlük (2023). (haz. Mustafa Argunşah vd.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  34. VANKULU MEHMED. (2014). Vankulu Lügati (C. 1) (haz. Mustafa Koç ve Eyyüp Tanrıverdi). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  35. VARDAR, B. (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları.
  36. YAKIT, İ. (2021). Kur’an-ı Hakîm Meâli. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  37. YALDIZLI, H. (2013). Vücûh ve Nezâir İlmi ve Mukâtil b. Süleyman’ın el-Vücuh ve’n-Nezâir Adlı Eseri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  38. YALINKILIÇ, M. (2020). Tefsirde Müşkil Ayetler –Hak Dini Kur’an Dili Özelinde-. Kahramanmaraş: SAMER Yayınları.
  39. YAZIR, E. M. H. (2021). Hak Dini Kuran Dili (C. 1) (haz. Asım Cüneyd Köksal ve Murat Kaya). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
  40. YILDIRIM, M. (2007). “Mircae Eliade’de Kutsal ve Kutsal Zaman Kavramı.” Dinî Araştırmalar, 10/28: 59-82.
  41. ZEMAHŞERÎ (2018). “Kasas Sûresi.” El-Keşşâf (çev. Ahmet Alim). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  42. ZEMAHŞERÎ (2018). “Kehf Sûresi.” El-Keşşâf (çev. Muhammed Coşkun). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  43. ZEMAHŞERÎ (2020). “Müddessir Sûresi.” El-Keşşâf (çev. Murat Kaya). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  44. MUKÂTİL. SÜLEYMÂN (2004). Kur’ân Terimleri Sözlüğü el-Eşbâh ve’n-Nezâir fi’l-Qur’âni’l-Kerîm. (çev. M. Beşir Eryarsoy). İstanbul: İşaret Yayınları.