SavedAdd your journal

Journals / Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları / 2026 / Sayı: 49

A Part of Our Life: The Establishment and Historical Development of the Rubber Industry in Türkiye (1930-1980)

Yaşamımızın Bir Parçası: Türkiye’de Kauçuk Sanayinin Kuruluşu ve Tarihsel Gelişimi (1930-1980)

Nurullah Kırkpınar0000-0002-6540-9822
Pages
202–227
Publication Date
2026-06-22
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings reveal that the rubber sector in Türkiye was founded upon state-led domestic production and research and development initiatives.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the historical development of the rubber product manufacturing sector in Türkiye.
📊
Key Findings & Data:The research analyzes how the production of the rubber plant, the industrialization process, and commercial activities were shaped within the framework of the statism policies adopted following the 1929 Great Depression.
💡
Conclusion & Impact:The findings reveal that the rubber sector in Türkiye was founded upon state-led domestic production and research and development initiatives.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Türkiye Ekonomisi · Tarımsal Modernizasyon · Kauçuk Sanayii

Abstract

This study examines the historical development of the rubber product manufacturing sector in Türkiye. The research analyzes how the production of the rubber plant, the industrialization process, and commercial activities were shaped within the framework of the statism policies adopted following the 1929 Great Depression. The study encompasses the establishment and developmental phases of the rubber sector from the 1930s onwards. In this context, the article addresses the initial industrial initiatives aimed at domestic production, agricultural experiments concerning rubber plant cultivation, research and development activities, the contributions of the Rubber Research Station established in 1943 to the sector, and the impacts of the liberal policies implemented after the 1950s on the rubber industry. The research is based on historical and descriptive analysis methods. Primary sources, notably the records of the Presidency of the Republic of Türkiye Directorate of State Archives, and literature-based secondary sources were utilized in the study. The findings reveal that the rubber sector in Türkiye was founded upon state-led domestic production and research and development initiatives. It was determined that significant steps were taken toward the procurement of domestic raw materials during the 1940s and 1950s, while the influx of foreign capital and the proliferation of synthetic rubber production after the 1950s were instrumental in the rapid development of the sector. Consequently, it is concluded that the rubber sector in Türkiye transformed over time from a structure initially geared toward meeting domestic demand into a competitive industrial branch expanding into international markets. It is observed that state policies, research and development activities, and changes in capital structure played a determinant role in this transformation.

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de kauçuk ürünleri imalatı sektörünün tarihsel gelişimini incelemiştir. Araştırmada, 1929 Dünya İktisadi Buhranı sonrasında benimsenen devletçilik politikaları çerçevesinde kauçuk bitkisinin üretimi, sanayileşme süreci ve ticarî faaliyetlerin nasıl şekillendiği analiz edilmiştir. Çalışma, 1930’lu yıllardan itibaren kauçuk sektörünün kuruluş ve gelişim aşamalarını kapsamıştır. Bu bağlamda yerli üretime yönelik ilk sanayi girişimleri, kauçuk bitkisinin yetiştirilmesine ilişkin ziraî denemeler, araştırma-geliştirme faaliyetleri, 1943 yılında kurulan Kauçuk Araştırma İstasyonu’nun sektöre katkıları ile 1950’li yıllardan sonra uygulanan liberal politikaların kauçuk sanayisi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Araştırma, tarihsel ve betimsel analiz yöntemine dayandırılmıştır. Çalışmada, T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı kayıtları başta olmak üzere birincil kaynaklar ile literatüre dayalı ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye’de kauçuk sektörünün devlet öncülüğünde başlatılan yerli üretim ve araştırma-geliştirme faaliyetleriyle temellendirildiğini ortaya koymuştur. 1940’lı ve 1950’li yıllarda yerli hammadde teminine yönelik önemli adımların atıldığı, 1950’li yıllardan sonra ise yabancı sermaye girişinin ve suni kauçuk üretiminin yaygınlaşmasının sektörün hızlı bir gelişim göstermesinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak Türkiye’de kauçuk sektörünün başlangıçta iç talebi karşılamaya yönelik bir yapıdan zamanla uluslararası pazarlara açılan rekabetçi bir sanayi koluna dönüştüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bu dönüşümde devlet politikalarının, araştırma-geliştirme faaliyetlerinin ve sermaye yapısındaki değişimlerin belirleyici rol oynadığı görülmüştür.

🔖

Cite This Article

Kırkpınar, N. (2026). A Part of Our Life: The Establishment and Historical Development of the Rubber Industry in Türkiye (1930-1980). Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, Sayı: 49, 202–227. https://doi.org/10.26650/YTA2026-1607713

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (58)

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) google scholar
  2. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
  3. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (TDA) google scholar
  4. T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), 1963 Sanayi ve İşyerleri Temel Anketi, Ankara, 1964. google scholar
  5. T.C. Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (BİGM), Sanayi İstatistikleri 1936-1941, Hüsnütabiat Basımevi, İstanbul, 1945. google scholar
  6. T.C. Başbakanlık İstatistik Umum Müdürlüğü (BİUM), 1959 Sanayi Envanteri, Doğuş Ltd, Şirketi Matbaası, Ankara, 1960. google scholar
  7. T.C. Başbakanlık İstatistik Umum Müdürlüğü (BİUM), Sanayi ve Ticaret İstatistik Özetleri 1950, Ankara, 1953. google scholar
  8. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi (TBMMZC) google scholar
  9. Türkiye Kauçuk Sanayii, T.C. İktisat Vekaleti Sanayi Tetkik Heyeti Yayını, Ankara 1937. google scholar
  10. Türkiye’de Kauçuk ve Lâstik Sanayii, Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Neşriyatı, Ankara, 1960. google scholar
  11. Ziraat Bakanlığı Ankara Kauçuk İstasyonu, Antalya’da Guayul Kauçuk Bitkisi Yetiştirilmesi ve Bir Ham Kauçuk Fabrikası Kurulması Hakkında Rapor, Akın Matbaası, Ankara, 1951. google scholar
  12. Yılda Türk Sanayi, T.C. Sanayi Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1973. google scholar
  13. Akşam google scholar
  14. Cumhuriyet google scholar
  15. İktisadi Yürüyüş google scholar
  16. Kauçuk Dergisi google scholar
  17. Son Posta google scholar
  18. T.C. Tarım Bakanlığı Dergisi google scholar
  19. Ulus google scholar
  20. Vakit google scholar
  21. Ziraat Dergisi google scholar
  22. Ziraat Dünyası google scholar
  23. Akdeniz, Hasan: “Kauçuk’a Başlarken”, Kauçuk Dergisi, S. 2, Ocak 1992, s. 3-4. google scholar
  24. Ballı, Ergül-Baskıcı, Murat: “1930’larda Korumacılık-Devletçilik Bağlamında Deri Kundura Üreticileri ile Lastik Ayakkabı Üretici ve İthalatçıları Arasındaki Rekabet ve Tartışmalar”, Üçüncü İktisat Tarihi Kongresi, (Bildiriler 25-27 Nisan 2019), İzmir, 2019, s. 87-110. google scholar
  25. Baytal, Yaşar: “Demokrat Parti Dönemi Ekonomi Politikaları (1950-1957)”, Atatürk Yolu Dergisi, S. 40, 2007, s. 556-559. google scholar
  26. Bilgemre, Kadri: “Tarım Bakanlığının 1945 Yılı Çalışmaları”, Ziraat Dergisi, Y. VI, S. 71, Aralık 1945, s. 8. google scholar
  27. Birgen, Muhittin: “Kök Sakızı, Kauçuk Yerine Geçer Mi?”, İktisadi Yürüyüş, Y. 2, C. 3, S. 25, 21 Birinci Kânun 1940, s. 26. google scholar
  28. Boratav, Korkut: Türkiye İktisat Tarihi (1908-2007), İmge Yayınları, Ankara 2003. google scholar
  29. Boratav, Korkut: “Sanayileşmede İlk Arayışlar 1923-1929”, İstanbul Ticaret Odası’nın Altmışıncı Yılında Türk Sanayii, 3. Baskı, İstanbul Sanayi Odası Yayınları, İstanbul, 2015, s. 44-45. google scholar
  30. Browne, Edith A: Peeps at Industries: Rubber, A. and C. Black, London, 1920. google scholar
  31. Cillov, Halûk: Türkiye Ekonomisi, Gözden Geçirilmiş 4. Baskı, İstanbul Üniversitesi Yayınları İstanbul, 1972. google scholar
  32. Ediz, Hasan Âli: “Bugünkü Harpte Kauçuğun Rolü”, Son Posta, 22 Mart 1940, s. 6 ve 11. google scholar
  33. Erdinç, Şükrü: “Kök Sakızı”, T.C. Tarım Bakanlığı Dergisi, S. 10, Temmuz 1948, s. 23. google scholar
  34. Kazgan, Gülten: Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, Bilgi Yayınları, İstanbul, 2006. google scholar
  35. Kırkpınar, Nurullah: “Cumhuriyet’in İlk 40 Yılında Türkiye’de Tohum Islah Araştırmaları: Ankara Tohum Islah İstasyonu Örneği”, Atatürk Dergisi, C. 12, S. 2, 2023, s. 40-49. google scholar
  36. Kırkpınar, Nurullah: Türkiye’de Zirai Eğitimin Tarihçesi ve Kurumsallaşması (1923-1963), 1. Baskı, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2024. google scholar
  37. Kibar Nalan: “Tepe Kimya Yeni Fabrikasını Malezya’da Üretime Açtı”, Kauçuk Dergisi, S. 29, Kasım 2007, s. 21. google scholar
  38. Kibar Nalan: “Üyelerimiz: OKSAN Oto Kauçuk Sanayi”, Kauçuk Dergisi, S. 31, Haziran 2008, s. 10-11. google scholar
  39. Koç, Bekir-Baskıcı, Murat: Bozkırdan Sanayinin Başkentine: Ankara Sanayi Tarihi, Ankara Sanayi Odası Yayınları, Ankara, 2013. google scholar
  40. Konuralp, Hikmet: “Türk Bitkisel Kauçuk Endüstrisini Nasıl Kurmalıyız?”, T.C. Tarım Bakanlığı Dergisi, S. 9, Haziran 1949, s. 5, 12. google scholar
  41. Kurt, Burcu: “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kauçuk Sanayinin Kuruluşu ve Gelişimi”, Journal of Turkish Studies (Türklük Bilgisi Araştırmaları), C. 52, Aralık 2019, s. 71-72. google scholar
  42. Lock, R. H.: Rubber and Rubber Plânting, Cambridge: Cambridge University Press, 1913. google scholar
  43. Metin, Behlül: “Kauçuk Ağacının Öyküsü ve Tayland Kauçuk Ormanlarında Bir Gezi”, Kauçuk Dergisi, S. 40, Eylül 2010, s. 49-50 google scholar
  44. Metin, Behlül: “Ödüllü Bir Hammadde Üreticisi: Tepe Kimya”, Kauçuk Dergisi, S. 25, Mayıs 2006, s. 32-35. google scholar
  45. Metin, Behlül: “Petkim Yarımca Petrokimya Tesisleri”, Kauçuk Dergisi, S. 81, 2023, s. 86-88. google scholar
  46. Metin, Behlül: “Rekor Kauçuk, Teknik Kauçuk Üretimini Artırmak İçin Yeni Yatırımlar Yapıyor”, Kauçuk Dergisi, S. 40, Eylül 2010, s. 22. google scholar
  47. Metin, Behlül: “Türkiye’de Bir Kauçuk Üretim Tesisi Kurulması Gerekli Midir?”, Kauçuk Dergisi, S. 50, Eylül 2013, s. 10-12. google scholar
  48. Metin, Behlül: “Türkiye’de Lastik Ayakkabı Üretiminin Geçmişi Üzerine Bir Söyleşi”, Kauçuk Dergisi, S. 77, Haziran 2021, s. 68-82. google scholar
  49. Pamuk, Şevket: Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2015. google scholar
  50. Pertev, İbrahim: “Almanya’da yeni bir endüstri maddesi: Yapma Kauçuk”, Endüstri, S. 9, Mayıs 1936, s. 5. google scholar
  51. Resimlerle Keşifler ve İcatlar Dergisi, C. 1, S. 16, Ağustos 1958, s. 245-246. google scholar
  52. Sirel, Tuğrul: “Otomotiv’de Kauçuğun Dünü, Bugünü ve Yarını”, Kauçuk Dergisi, S. 28, Temmuz 2007, s. 11-16. google scholar
  53. Toklu, Hakkı: “Dünyada Kauçuk Durumu”, İktisadi Yürüyüş, Y. 10, C. 10, S. 231, 6 Ağustos 1949, s. 19. google scholar
  54. Tully, John: The Devil’s Milk: A Social History of Rubber, Monthly Review Press, New York 2011. google scholar
  55. Tüfekçioğlu, Metin: “Türkiye’de Kauçuk Sanayinin Başlangıcı”, Kauçuk Dergisi, S. 70, 2019, s. 30-39. google scholar
  56. Türkekul, Neslihan: “Arsan Kauçuk A.Ş’den Reyyan Palancıoğlu ile Yapılan Söyleşi”, Kauçuk Dergisi, S. 20, Eylül 2004, s. 52-53. google scholar
  57. Ülken, Yüksel: “Atatürk ve Ekonomide Devlet Müdahalesi”, İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 39, S. 1-4, İstanbul, 1981, s. 4 ve 8. google scholar
  58. Yazman, Aslan Tufan: “Hikmet Konuralp Kauçuğu Nasıl Buldu?”, İktisadi Yürüyüş, Y. 7, C. 7, S. 157, 1946, s. 14. google scholar