Journals / Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2020 / Cilt: 7 Sayı: 2

Hanefî Hukukçu Sadrüşşeria Düşüncesinde Aklın Otoritesi "Kelâmî-Fıkhî Bir Analiz"

Mehmet Cengiz(ŞIRNAK ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, İSLAM HUKUKU ANABİLİM DALI)0000-0002-1341-6553
Pages
1671–1700
Publication Date
2020-12-30
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu makalemiz, kelâmın ve hukukun kesiştiği özel bölge olan aklın otoritesine ve aklın sahip olduğu sınırlara dair Hanefî hukukçu Sadrüşşerîa’nın eleştirel düşüncesini ve bu düşüncesiyle ilgili delillendirmelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Miladi 14. asrın kelâm ve fıkıh sahalarında Hanefî mezhebinin yılmaz bir savunucusu olan Sadrüşşerîa, aşırı uçlardan uzak düşüncesiyle akla muhkem bir otorite sunar.
📊
Key Findings & Data:O, kelamcıların aklın mutlak hâkim olup olmaması yönüyle tartıştığı hüsün-kubuh/iyilik-kötülük meselesinde ve fakîhlerin şer’î hitapta aklın mutlak hâkim olup olmaması yönüyle tartıştığı mahkûmün aleyh/mükellef meselesinde orta yol düşüncesini tesis ederek aklın Şeriat’e bağlı aktif bir otorite olduğunu savunur.
💡
Conclusion & Impact:Bu makalemiz, kelâmın ve hukukun kesiştiği özel bölge olan aklın otoritesine ve aklın sahip olduğu sınırlara dair Hanefî hukukçu Sadrüşşerîa’nın eleştirel düşüncesini ve bu düşüncesiyle ilgili delillendirmelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Allah · Mütekellim · Şâri'

Özet

Miladi 14. asrın kelâm ve fıkıh sahalarında Hanefî mezhebinin yılmaz bir savunucusu olan Sadrüşşerîa, aşırı uçlardan uzak düşüncesiyle akla muhkem bir otorite sunar. O, kelamcıların aklın mutlak hâkim olup olmaması yönüyle tartıştığı hüsün-kubuh/iyilik-kötülük meselesinde ve fakîhlerin şer’î hitapta aklın mutlak hâkim olup olmaması yönüyle tartıştığı mahkûmün aleyh/mükellef meselesinde orta yol düşüncesini tesis ederek aklın Şeriat’e bağlı aktif bir otorite olduğunu savunur. Mütekellim ve fakîh kimliğiyle nakle değil, eleştiriye dayalı bir bakış açısına sahip olan Sadrüşşerîa, mensup olduğu matürîdî mezhebinin hüsün-kubuh’ün belirlenmesinde Şâri’in nassını esas alan Eş’ârîyye’den ve aklın müstakil hakimiyetini esas alan Mu’tezîle’den farklı bir yapıya yani bu iki mezhebin ortasında yer alan mutavassıt bir düşünce sistemine sahip olduğunu aklî delillerle ispat etmeye çalışır. Bu makalemiz, kelâmın ve hukukun kesiştiği özel bölge olan aklın otoritesine ve aklın sahip olduğu sınırlara dair Hanefî hukukçu Sadrüşşerîa’nın eleştirel düşüncesini ve bu düşüncesiyle ilgili delillendirmelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

🔖

Cite This Article

Cengiz, M. (2020). Hanefî Hukukçu Sadrüşşeria Düşüncesinde Aklın Otoritesi "Kelâmî-Fıkhî Bir Analiz". Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 1671–1700. https://ajindex.com/articles/1300867

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (43)

  1. Abdülazîz el-Buhârî, b. Ahmed b. Muhammed Alâüddîn. Keşfü’l-Esrâr Şerhu Usûli’l-Pezdevî. y.y., Dârü’l-Kütübi’l-İslâmî, t.y.
  2. Bekdemir, Sezayi. Sadrüşşeria Es-Sânî’nin Hukukçuluğu (Et-Tavzîh Fî Halli Ğavâmîzi’t-Tenkîh Adlı Eseri Bağlamında). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016.
  3. Cürcânî, Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. Şerhu’l-Mevâkıf. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1998.
  4. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf. Kitâbü’l-İrşâdi ilâ Kavâti’i’l-Edilleti fî Usûli’l-İ’tikâd. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Diniyye, 1. Basım, 1430/2009.
  5. Dîb, Abdül’azîm. el-‘Aklu ‘İnde’l-İmâmi’l-Ğazzâlî. y. y., Mektebetü’l-Benîn Kısmu’d-Devriyyât, 1408/1988. ______________. el-‘Aklu ‘İnde’l-Usûliyyîn ( y.y., t.y.), 31.
  6. Dihlevî, Abdulhak b. Yusûfü’d-Dîn b. Sa’dullâh. Leme’âtu’t-Tenkîh fî Şerhi Mişkâti’l-Mesâbîh. Suriye: Dâru’n-Nevâdir, 1435/2014.
  7. Fahreddîn er-Râzî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Hasen b. Hüseyn. el-Mahsûl y. y., Müessesetü’r-Risâle, 1418/1997.
  8. Ferâhidî, Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-‘Ayn. thk. Mehdî Mahzûmî- İbrâhîm Sâmerrâî. 8 cilt. y.y., Dâru ve Mektebetü’l-Hilâl, t.y.
  9. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Mustasfâ. y. y., Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1. Basım, 1413/1993.
  10. Hacî Halîfe (Kâtip çelebî), Mustafa b. Abdullah el-Kostantînî. Sullemu’l-Vusûl ilâ Tabakâti’l-Fuhûl. İstanbul: Mektebetu İrsîkâ, 2010.
  11. Hanefî, İdris Abdullah Muhammed. İnfirâdâtü’l-İmâm Sadrişşerîa fî Kitâbihi et-Tavzîh fî Halli Ğavâmiz’i-Tenkîh, Mecelletu Külliyyeti’l-Ulûmi’l-İslâmiyye 7/2-14 (1434/2013), 1-37. https://archive.org/details/20200626_20200626_1502
  12. İbn Fûrek, EbûBekir Muhammed b. Hasen. Mucerredu Makâlâti’ş-Şeyh Ebi’l-Hasen el-Eş’arî, Lübnan: Dârü’l-Maşrik, 1987.
  13. İbn Hacer el-‘Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Fethu’l-Bârî Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru’l-Ma’rîfe, 1379.
  14. İbn Kayyim el-Cevziyye, Muhammed b. Ebibekr b. Eyyûb b. Sa’d b. Şemsuddîn. Miftâhu’d-Dâri’s-Saadeti ve Menşûru Vilâyeti’l-‘İlmi ve’l-İrâde. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, t.y.
  15. İbn Teymiyye, Takiyüddîn Ebü’l-Abbas Ahmed b. Abülhalîm. Mecmû’u’l-Fetâvâ. Medine: Mecme’ü’l-Melik Fehd li’t-Tibâ’etil Mushafi’ş-Şerîf, 1.Basım,1423/2003.
  16. İbn’i-Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd. el-Faslu fi’l-Mileli ve’l-Ehvâi ve’n-Nihel. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, t. y.
  17. Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasen b. Ahmed b. Abdilcebbâr el-Hemedânî, el-Muğnî fi Ebvâbi’t-Tevhîd ve’l-‘Adl (et-Teklîf) (y. y., t. y.).
  18. ______________. Şerhu Usûli’l-Hamse, Kahire: Mektebetu Vehbe, 3. Basım,1416-1996.
  19. Karadeniz, Osman. “Heyûlâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 19 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/heyula#1
  20. Kehhâle, Ömer Rızâ. Mu’cemü’l-Müellifîn. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, t.y.
  21. Kutluer, İlhan. “Cevher”. Türkiye Diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi. Erişim 11 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/cevher
  22. Leknevî, Ebu’l-Hasenât Muhammed b. Abdu’l-Hayy. el-Fevâdu’l-Behiyye fî Terâcimi’lHanefiyye. Mısır: Matbaâtu Dâri’s-Saâde, 1324.
  23. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Tefsîri’l-Mâtîridî/Te’vilâtu Ehli’s-Sünne. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1426/2005.
  24. ______________. Kitâbü’t-Tevhîd. İstanbul: Mektbetü’l-İrşâd, 1421/2001.
  25. Muhâsibî, Ebû Abdillâh Hâris b. Esed. Mâhiyetü’l-‘Akli ve Ma’nâhu ve İhtilâfü’n-Nâsi Fîhi. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 2. Basım,1398.
  26. Mutarrizî, Nâsir b. Abdisseyid Ebi’l-Mekârim b. Ali. el-Muğrib Fî Tertibi’l-Mu’rib. y.y., Dârü’l-Kütübi’l-‘Arabî, t.y.
  27. Özel, Ahmet. Hanefi Fıkıh Alimleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 4. Basım, 2014.
  28. Özen, Şükrü. “Sadrüşşerîa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Erişim 18 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/sadrusseria
  29. ______________. “Tenkîhu’l-Usûl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Erişim 19 Eylül 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/tenkihul-usul
  30. Pezdevî, Ebü’l-Yüsr Muhammed b. Muhammed b. el-Hüseyn b. Abdilkerîm. Usûlü’d-Dîn. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyyeti li’t-Turâs, 1424/2003.
  31. Râzî, Zeynüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî Bekr, Muhtârü’s-Sihâh. thk. Yusûf eş-Şeyh Muhammed. Beyrut: el-Mektebetü’l-Mısriyye, 1420/1999.
  32. Sadrüşşerîa, Ubeydullah b. Mes’ûd b. Ömer b. Ubeydullah b. Mahmûd el-Mahbûbî Sadrüşşerîa es-Sânî (Sadrüşşerîa el-Asğar). et-Tavzîḥ fî Halli Ğavâmizi’t-Tenḳîḥ. Mısır: Mektebetu Sabîh, t.y.
  33. Semekandî, Alâuddîn Şemsu’n-Nazar Ebûbekr Muhammed b. Ahmed. Mîzânu’l-Usûl fî Netâici’l-‘Ukûl. Katar: Metâbi’u’d-Devhati’l-Hadîse, 1404/1984.
  34. Suyûtî, Ebü’l-Fadl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Kûtu’l-Muğtezî ‘Alâ Câmi’i’t-Tirmîzî. Mekke: Câmiatu Ümmi’l-Kurâ, 1424.
  35. Şirbînî Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Muğni’l-Muhtâc ilâ Maʿrifeti Meʿânî Elfâzi’l-Minhâc. yy., Dârü’l-kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
  36. Teftâzânî, Sa’düddîn Mes’ûd b. Ömer. Şerhu’t-Telvîh ‘Ale’t-Tavdîh. Mısır: Mektebetu’t-Sabîh, t.y.
  37. ______________. Şerhu’l-‘Akâdi’n-Nesefiyye. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabiyye, 1436/2014.
  38. Tehânevî, Muhammed b. Alî İbni’l-Kâdî. Mevûatu Keşşâfi Istılâhâti’l-Fünûn ve’l-Ulûm. Beyrut: Mektebetu Lubnan, 1. Basım,1996.
  39. Yasîn, Muhammed Nu’aym. “el-‘Aklu ve ‘Alâketuhu bi’n-Nassi’ş-Şer’î”, Mecelletu’ş-Şeriati ve’l-Kânûn 41 (Muharrem 1431/2010), 35, 75.
  40. Yavuz, Yusuf Şevki. “Akıl”. Türkiye Diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi. Erişim 11 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/akil#2-kelam
  41. ______________. “Araz”. Türkiye Diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi. Erişim 19 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/araz
  42. ______________. “Heyûlâ”. Türkiye Diyanet vakfı İslâm ansiklopedisi. Erişim 19 Ağustos 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/heyula#2-kelam
  43. Zeyne, Hüsnî. el-‘Aklu ‘İnde’l-Mu’tezîle. Beyrut: Dârü’l-Âfâki’l-Cedîde, 1. Basım, 1978.