Fakihler ve Sofuların Kavgası: 17. Yüzyılda Kadızadeliler ve Sivasiler

Özet

Kitapta XVII. yüzyıldaki Osmanlı toprak düzeninin bozulması, âyânlık, Çınar Vak’ası, Sabatay Sevi, Cinci Hoca gibi gelişmeler yer almaktadır. Var olan ekonomik çıkmazı, Uyvar ve Girit’in fetihleri ile Revan ile Bağdat gibi nispeten başarılı seferlerin de gideremediği dile getirilmiştir. Tarih-i Gılmânî’deki alıntılar üzerinden kul taifesinin imparatorluk merkezinde kural, nizam tanımaz hâl ve hareketleri olağan açıklığıyla sergilenmiştir. 1648 ilâ 1656 yılları arasında çok sayıda sadrazam değişikliği üzerinden imparatorluk idaresinin eskisi gibi var olan sorunların üstesinden gelecek mahir idarecileri, “kaht-ı rical” bulamadığından dem vurulmuştur. Mali, askerî ve bürokratik çıkmazlara 1683 Viyana bozgununun yol açtığı sosyo-kültürel çöküntünün de eklenmesiyle çok daha karmaşık bir durum ortaya çıkmıştır. Tüm bu kasvet ve hengâmesine rağmen XVII. yüzyılın, Osmanlı tarihinin sonraki dönemlerinde ortaya çıkan bazı düşünce ve anlayışlara etki eden “karakteristik bir dönem” olduğu anlaşılmaktadır.