AI Summary & Key Takeaways
AI InsightWithin a creative process also shaped by the artistic milieu of late nineteenth-century İzmir, a synthetic repertoire emerged that differed from the gravestones of communities holding more conservative attitudes towards figuration and sculpture.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article presents an introduction, discussion, and evaluation of male gravestones depicting attire, weaponry, and jewellery encountered in the old cemeteries of the Güzelbahçe-Yaka, Uzundere, Doğançay, and Naldöken settlements around the Gulf of İzmir. On the surfaces of 22 tombstones dating between 1876 and 1923, elements such as jacket / waistcoat, broad sash, dagger, pistol, arrow, hand, triangular talisman, amulet case, saddlebag, and a quill were identified, representing a composition and motif repertoire different from the prevalent ornamentation style of Anatolian Turkish-Islamic tombstone tradition. The ethnographic, religious, historical, and sociological sources of this decorative programme are assessed with particular regard to the fact that these gravestones belong to the Tahtacı community. This is significant insofar as the Tahtacıs constitute a community known for their doctrinal and cultural specificity within the Alevi-Bektashi belief system and are frequently described as bearers of ancient Turkish traditions originating in Central Asia. Although certain symbolic elements refer to the remote past of belief and culture, the attire compositions examined here appear to be more closely associated with the costume of the Efe/Zeybek. These gravestones also reveal an inclination towards an abstracted human form and towards the “idea of sculpture.” It is suggested that the placement and compositional arrangement of the motifs are grounded in an artistic conception that supports a sculptural design evoking the human figure throughout the stone. This is considered to have become possible through the non-restrictive approaches and discourses of Tahtacı-Alevi belief and worldview. Within a creative process also shaped by the artistic milieu of late nineteenth-century İzmir, a synthetic repertoire emerged that differed from the gravestones of communities holding more conservative attitudes towards figuration and sculpture.
Özet
Bu makalede, İzmir Körfezi etrafındaki Güzelbahçe-Yaka, Uzundere, Doğançay ve Naldöken yerleşimlerinin eski mezarlıklarında rastlanan giyim-kuşam-silah-takı tasvirli erkek mezar taşlarıyla ilgili tanıtım, tartışma ve değerlendirme sunulmaktadır. 1876-1923 arasına tarihli yirmi iki mezar taşının yüzeylerinde, Anadolu Türk-İslam mezar taşı geleneğinin yaygın bezeme anlayışından farklı kompozisyon ve motif repertuarı olarak cepken/camadan, geniş kuşak, hançer, tabanca, ok, el, tılsım, muskalık, heybe, telek gibi unsurlar tespit edilmiştir. Bezeme programının etnografik-dinî-tarihî-sosyolojik kaynakları, bu mezar taşlarının Tahtacılar’a ait oldukları göz önünde tutularak değerlendirilmektedir. Tahtacılar’ın ise Alevi-Bektaşi inanç sistemi içinde itikadî ve kültürel özgüllükleriyle bilinen ve çoğu zaman eski Orta Asya Türk geleneklerinin taşıyıcıları olduklarına dikkat çekilen bir topluluk olması önem taşımaktadır. İtikad ve kültürün uzak geçmişine atıfta bulunan sembolik bazı unsurlar olmakla birlikte, ele alınan giyim-kuşam kompozisyonlarının daha çok efe/zeybek kılık-kıyafetiyle ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu taşlarda, soyutlaşmış insan biçimine, “heykel fikri”ne yöneliş olduğu; motiflerin konum ve kompozisyonlarının, taşın genelinde insan biçimini çağrıştıran heykelsi bir tasarımı destekleyen sanatsal bir anlayışa dayandığı anlaşılmaktadır. Bunun, Tahtacı-Alevi inancı ve dünya görüşünün engel oluşturmayan yaklaşım ve söylemleri sayesinde mümkün olduğu; 19. yy. sonu İzmir sanat ortamının da rol oynadığı yaratım sürecinde, tasvir/heykel konusunda daha tutucu toplulukların mezar taşlarından farklı bir repertuarın sentez niteliğinde ortaya çıktığı düşünülmektedir.