AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn this context, it argues that Akseki assumed a conciliatory and constructive role in a period marked by the redefinition of state–religion relations.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study examines the scholarly and political personality of Ahmet Hamdi Akseki within the historical context spanning from the late period of the Ottoman Empire to the Single-Party and Democrat Party eras of the Republic of Turkey. This period represents not only a political transformation but also profound changes in mentality, institutions, and identity. In this transformative era, Akseki emerged as a prominent religious scholar, serving both as an intellectual (münevver) and a madrasa-trained scholar (müderris), while also holding significant positions within the Presidency of Religious Affairs.Through his writings, Akseki sought to address the social and religious challenges of his time by conveying the fundamental principles of Islam to different segments of society, particularly children, soldiers, and the general public. While many religious scholars of the period either adopted a reactionary stance toward radical changes or attempted to fully conform to the new order, Akseki maintained a more balanced and moderate approach. During his tenure at the Presidency of Religious Affairs, he played an active role in sustaining the institutional continuity of religious life.Akseki articulated the difficulties he faced in office with the statement, “I endure this position in order to prevent greater harm.” Despite this, he was subject to criticism, even from those within his close circle. This study aims to reveal Akseki’s distinctive position among transitional intellectuals by analyzing his scholarly works, bureaucratic roles, and intellectual perspective. In this context, it argues that Akseki assumed a conciliatory and constructive role in a period marked by the redefinition of state–religion relations.
Özet
Ahmet Hamdi Akseki’nin ilmî ve siyasî kişiliği, Osmanlı Devleti’nin son döneminden Cumhuriyet Türkiye’sinin Tek Parti ve Demokrat Parti yıllarına uzanan tarihsel bir sürece yayılmaktadır. Önemli değişimlerin yaşandığı bu süreç yalnızca siyasal bir değişimi değil; aynı zamanda zihniyet, kurum ve kimlik alanlarında köklü dönüşümlerin yaşandığı bir zaman dilimini ifade etmektedir. Akseki, bu dönüşüm sürecinde hem bir münevver ve müderris hem de Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde üstlendiği görevlerle öne çıkan bir din âlimidir. Yaşadığı dönemin ortaya çıkardığı sosyal ve dinî sorunlara karşı kaleme aldığı eserlerle toplumun farklı kesimlerine—özellikle çocuklara, askerlere ve halka—İslam inancının temel esaslarını aktarmayı hedeflemiştir. Dönemin birçok din adamı köklü değişimler karşısında ya tepkisel bir tutum sergilemiş ya da yeni düzene uyum sağlamaya yönelmişken, o bu iki yaklaşım arasında daha dengeli bir çizgi izlemiştir. Diyanet İşleri Başkanlığı’ndaki görevleri sırasında dinî hayatın kurumsal çerçevede devamlılığını sağlamaya yönelik faaliyetlerde bulunmuştur. Yaptığı görev sırasında ne kadar zorlandığını “Ben bu makama daha fazla kötülüğe mâni olmak için katlanıyorum.” diyerek açıklayan Akseki buna rağmen özellikle en yakınında bulunan isimler tarafından sert bir şekilde eleştirilmekten de kurtulamamıştır. Bu çalışma, Akseki’nin ilmî üretimi, bürokratik görevleri ve düşünsel yaklaşımı üzerinden, onun geçiş dönemi aydınları arasındaki özgün konumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda onun din-devlet ilişkilerinin yeniden şekillendiği bir süreçte uzlaştırıcı ve yapıcı bir rol üstlendiği değerlendirilmektedir.