AI Summary & Key Takeaways
AI InsightBy analysing the censorship of gramophone records within the triad of social transformation, religious discourse, and state authority, this study offers an original contribution to the literature.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article examines the censorship practices directed at gramophone records from the reign of Sultan Abdulhamid II through to the early Republican period (1895–1946), within a historical and cultural framework based on Ottoman and Republican archival documents. The study explores the social impact of new sound technologies such as the gramophone and phonograph in Ottoman territories, focusing on the reactions that emerged when religious texts were recorded on these devices. The recitation of sacred texts—such as the Qur’an, the call to prayer (ezan), and salawat—through devices associated with entertainment, and their subsequent broadcast in public spaces, was met with intense criticism on both civil and official levels due to perceived conflicts with prevailing religious and moral norms. However, as the article demonstrates, these censorship policies were not solely grounded in religious sensitivities; they were also shaped by concerns about maintaining public order, preserving moral structures, exerting political control, and resisting certain aspects of Westernisation. The archival documents used in the study were carefully selected based on their direct references to censorship, confiscation, and administrative intervention; their reflection of state policy toward mediating religious content via technology; and their contribution to tracing a historical continuity. Rather than presenting the full texts, document summaries have been included to preserve academic coherence and maintain the focus of the study. In this context, the article reveals that technical developments and continuous interaction with religious and cultural values shaped Ottoman modernisation. By analysing the censorship of gramophone records within the triad of social transformation, religious discourse, and state authority, this study offers an original contribution to the literature.
Özet
Bu makale, II. Abdülhamid döneminden başlayarak erken Cumhuriyet dönemine kadar (1895–1946) uzanan süreçte, gramofon plaklarına yönelik sansür uygulamalarını Osmanlı ve Cumhuriyet arşiv belgeleri üzerinden tarihsel ve kültürel bağlamda incelemektedir. Çalışmada, gramofon ve fonograf gibi yeni ses teknolojilerinin Osmanlı topraklarında yarattığı toplumsal etki, özellikle dini metinlerin bu cihazlara kaydedilmesiyle ortaya çıkan tepkiler üzerinden ele alınmaktadır. Kur’ân-ı Kerîm, ezan ve salavat gibi kutsal metinlerin eğlence araçlarıyla ilişkilendirilerek kamusal ortamlarda dinlenmesi, dönemin dini ve ahlaki normlarıyla çeliştiği gerekçesiyle hem sivil hem de resmî düzeyde ciddi eleştiriler almış ve çeşitli yasaklamalara yol açmıştır. Ancak makalenin ortaya koyduğu üzere, bu sansür politikaları yalnızca dini hassasiyetlerle sınırlı kalmamış; aynı zamanda toplumsal düzenin korunması, ahlaki yapıların muhafazası, siyasi kontrolün sürdürülmesi ve Batılılaşma-karşıtı reflekslerin etkisiyle de şekillenmiştir. Çalışmada kullanılan arşiv belgeleri, içeriklerinde doğrudan sansür, toplatma ve müdahale kararlarını barındırmaları; dini içeriklerin teknolojik araçlarla ilişkilendirilmesine dair devlet politikalarını yansıtmaları ve tarihsel süreklilik göstermeleri esas alınarak seçilmiştir. Belge içeriklerinin özetlerine yer verilerek hem akademik bütünlük korunmuş hem de çalışma odak noktasını kaybetmeden yapılandırılmıştır. Bu bağlamda çalışma, Osmanlı modernleşmesinin yalnızca teknik gelişmelerle değil, aynı zamanda dini-kültürel değerlerle nasıl etkileşim içinde şekillendiğini ortaya koymakta; gramofon plaklarına yönelik sansür uygulamalarını toplumsal dönüşüm, dini söylem ve devlet otoritesi üçgeninde analiz ederek literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.