Journals / Tarih ve Gelecek Dergisi / 2026 / Cilt: 2 Sayı: 1

ADMINISTRATIVE STRUCTURE IN THE HISTORICAL PERIOD OF DERSIM SANJAK

DERSİM SANCAĞI'NIN TARİHİ VE İDARİ GELİŞİM SEYRİ

Pages
8–49
Publication Date
2016-04-17
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Key Words : Otoman Empire, Sanjak, Dersim, Tribe, Western Dersim, Eastern Dersim

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Dersim Sanjak being located in dangerous conjunction point of the Eastern Anatolia and the Middle Eastern Anatolia was covered by Karasu in the west, Munzur mountain ranges in the North and Peri Su in the east.
📊
Key Findings & Data:After the establishment of the Dersim Sancak in 1848, the new regulations of Tanzimat were also tried to be applied in this region.
💡
Conclusion & Impact:Key Words : Otoman Empire, Sanjak, Dersim, Tribe, Western Dersim, Eastern Dersim
🔬Design:Makale
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Devleti · Sancak · Dersim

Abstract

The Dersim Sanjak being located in dangerous conjunction point of the Eastern Anatolia and the Middle Eastern Anatolia was covered by Karasu in the west, Munzur mountain ranges in the North and Peri Su in the east. The geographical conditons of the district prevented the state from dominating in this district. The history of Dersim is divided into two parts called as Western Dersim and Eastern Dersim. Western Dersim was composed of Hozat, Cemisgezek, Pertek, Ovacik and Kemah counties, as Western Dersim was composed of Mazgirt, Kıgı, Carsancak, Nazimiye and Pulumur counties. Since the second half of the nineteenth century, the Otoman Empire had begun to struggle to introduce some new layouts to the whole country which had been tried to be applied with the Tanzimat Edict. With this sentence, Diyarbakır Eyalet was re-organized and by making Harput an other state, the Dersim Sancak was constituted. After the establishment of the Dersim Sancak in 1848, the new regulations of Tanzimat were also tried to be applied in this region. However, the new regulations have not been successful due to the opposition of some tribes. Administrative structure of the region in general terms and administrators are discussed in this study. General information was provided to the pre-Ottoman and 1848. After that date, depending on developments reveal archive documents. Key Words : Otoman Empire, Sanjak, Dersim, Tribe, Western Dersim, Eastern Dersim

Özet

Dersim sancağı, Doğu Anadolu’nun İç Anadolu ile birleştiği yerde oldukça arızalı bir bölge olup, güneyde Murat Suyu, batıda Karasu, kuzeyde Munzur sıradağları ve doğuda ise Peri Suyu ile çevrilidir. Bölgenin coğrafi şartları, bu bölgede devletin tam manasıyla bir hâkimiyet kurmasına engel teşkil etmektedir. Dersim tarihi dönemler içerisinde iki mıntıkaya ayrılmış ve Batı Dersim ve Doğu Dersim olarak adlandırılmıştır. Batı Dersim; Hozat, Çemişgezek, Pertek, Ovacık ve Kemah kazalarından oluşurken, Doğu Dersim; Mazgirt, Kığı, Çarsancak, Nazimiye ve Pülümür kazalarını kapsamaktaydı. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti, Tanzimat Fermanı ile uygulamaya çalıştığı bir kısım yeni düzenlemeleri bütün ülkeye teşmil etmek için uğraşmaya başlamıştır. Bu cümleden olmak üzere 1848 tarihinde Diyarbakır Eyaleti yeniden teşkilâtlandırılmış ve Harput ayrı bir eyalet haline getirilerek, Dersim Sancağı teşkil edilmiştir. Dersim Sancağı'nın 1848 tarihinde teşkil edilmesinden sonra, Tanzimat'ın getirdiği yeni düzenlemeler, Osmanlı Devleti tarafından bu bölgede de uygulamaya çalışılmıştır. Bununla birlikte bu yeni düzenlemeler, özellikle bölgede yaşayan aşiretlerin muhalefeti ile karşılaştığı için fazla başarılı olamamıştır. Bu çalışmada genel hatları ile bölgenin idari yapısı ve idareciler ele alınmıştır. Osmanlı öncesi ve 1848 yılına kadar genel bilgiler verilmiştir. Bu tarihten sonraki gelişmeler arşiv vesikalarına bağlı olarak ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Sancak, Dersim, Aşiret, Batı Dersim, Doğu Dersim

🔖

Cite This Article

Yılmazçelik, İ. (2016). ADMINISTRATIVE STRUCTURE IN THE HISTORICAL PERIOD OF DERSIM SANJAK. Tarih ve Gelecek Dergisi, Cilt: 2 Sayı: 1, 8–49. https://doi.org/10.21551/jhf.v2i1.5000175938

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (134)

  1. REFERENCE
  2. I- ARCHIVE RESOURCES
  3. Başbakanlık Osmanlı Arşivi
  4. A. MKT, MVL, File: 10, Row: 85
  5. BA, D. CRD: General: 40719, Special: 848
  6. Cevdet Dahiliye Number: 13142
  7. Cevdet Dahiliye, Number: 14542
  8. Cevdet Maliye, Number: 9377
  9. İrade Dahiliye, 11. RA. 1320, Hususi = 22
  10. İrade Dahiliye, 15. CA. 1326, Hususi: 36
  11. İrade Dahiliye, 16. N. 1332, Hususi: 12
  12. İrade Dahiliye, 17.B.1333, Hususi: 26
  13. İrade Dahiliye, 19 RA 1324, Hususi: 26
  14. İrade Dahiliye, 19. RA. 1324, Hususi:26
  15. İrade Dahiliye, 2. CA. 1321., Hususi: 38
  16. İrade Dahiliye, 21. B. 1317, Hususi: 46
  17. İrade Dahiliye, 21.Z.1326, Hususi: 70
  18. İrade Dahiliye, 23. N.1330, Hususi: 25
  19. İrade Dahiliye, 24. CA. 1319, Hususi: 48
  20. İrade Dahiliye, 29.Z.1333, Hususi: 52
  21. İrade Dahiliye, 30.B. 1325, Hususi: 35
  22. İrade Dahiliye, 4.Z.1315, Hususi:37
  23. İrade Dahiliye, 6.ZA.1321, Hususi: 21
  24. İrade Dahiliye, 7.RA.1316., Hususi: 40
  25. İrade Dahiliye, 8. Z. 1326, Hususi: 24
  26. İrade Dahiliye, 8-Z-1327, Hususi: 24
  27. İrade Dahiliye, 9.CA. 1310, Hususi: 19
  28. İrade Dahiliye, Number: 11639
  29. İrade Dahiliye, Number: 13263
  30. İrade Dahiliye, Number: 18356
  31. İrade Dahiliye, Number: 23611
  32. İrade Dahiliye, Number: 26038
  33. İrade Dahiliye, Number: 28195
  34. İrade Dahiliye, Number: 39098.
  35. İrade Meclis-i Vâlâ Number: 13735
  36. İrade Meclis-i Vâlâ Number: 14863
  37. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 11388
  38. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 14863
  39. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 15294
  40. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 18061
  41. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 18357
  42. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 18363
  43. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 18501
  44. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 19229
  45. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 20339
  46. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 20503
  47. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 3957
  48. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 5817
  49. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 7106
  50. İrade Meclis-i Vâlâ, Number: 8431
  51. İrade Meclis-i Vâlâ: Number: 3542
  52. Maliyeden Müdevver, Number: 13190
  53. ML.VRD Number: 2335
  54. ML.VRD Number: 3057
  55. Yıldız Tasnifi, Sadaret Res.Mar. Ev. File: 112, Row: 72,; File 112, Row: 79
  56. Yıldız Tasnifi, Sadaret Res.Mar. Ev. File Number: 54, Row: 29, Document: 4149.
  57. Milli Kütüphane
  58. H. 1273 Devlet Salnamesi
  59. H. 1301 Tarihi Ma’mûretü’l-Azîz Salnamesi,
  60. H. 1310 Tarihli Ma’mûretü’l-Azîz Salnamesi
  61. H. 1312 Tarihli Ma’mûretü’l-Azîz Salnamesi
  62. H. 1325 Tarihli Ma’mûretü’l-Azîz Salnamesi
  63. II. TETKİK VE GENEL ESERLER
  64. AĞAR, Ömer Kemal, Tunceli-Dersim Coğrafyası, İstanbul, 1940
  65. AHMET REFIK, Anadolu'da Türk Aşiretleri, İstanbul l930
  66. AKDAĞ, Mustafa, Türkiye'nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi, İstanbul, 1979, Vol. II
  67. AKGÜL, Suat, Yakın Tarihimizde Dersim İsyanı ve Gerçekler, İstanbul l992
  68. AKSIN, Ahme,t XIX.Yüzyılda Harput (1833-1876), Fırat Univ. Institutes of Social Sciences, Unpublished Doctora Thesis, Elazığ 1995
  69. AKSOY, Bilal, Tarihsel Değişim Surecinde Tunceli, Ankara l985
  70. ALI CEVAD, Memâlik-i Osmaniye'nin Tarih ve Coğrafya Lugatı, Cild-i Sâlis, İstanbul 1312, p.763-764.
  71. ALI KEMALÎ, Erzincan Tarihi, İstanbul 1332
  72. AŞAN, M. Beşir, Elazığ, Tunceli ve Bingöl İllerinde Türk İskan İzleri, Ankara 1992
  73. BAŞBUĞ, Hayri, Kürt Türkleri ve Fanatik Ermeni Faaliyetleri, Ankara l984
  74. BAŞBUĞ, Hayri, Zaza ve Kırmançlar, Ankara, 1984
  75. BAŞTAV, Şerif, "Sibirler", Belleten, Vol.5, Number: l7-l8, Ankara l94l.
  76. ÇADIRCI, Musa, " Tanzimat Döneminde Türkiye'de Yönetim (1839-1856) ", Belleten, LII/203, (1988)
  77. ÇADIRCI, Musa, " Tanzimat'ın Uygulanması ve Karşılaşılan Güçlükler (1840-1856) ", Mustafa Reşid Paşa ve Dönemi Semineri Bildiriler, Ankara 1985
  78. ÇADIRCI, Musa, Osmanlı Türkiyesi Yönetimde Yenilikler, Ankara Unv. DTCF., Unpublished Thesis, Ankara,1979
  79. ÇADIRCI, Musa, Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri'nin Sosyal ve Ekonomik Yapıları, Ankara,1991
  80. ÇAY, Abdulhaluk, " Tunceli Mezar Taşları ve Türk Kültüründeki Yeri", Türk Kültürü Araştırmaları, XXIII/1-2, Ankara l986, p.153-157
  81. DERSIM MADDESI, Türk Ansiklopedisi, Vol. XIII, Ankara, 1996, p. 109,
  82. DERSIM, Encydopedıe DeL'Islâm, Tome II, Paris 1965, p.241
  83. DERSIM, T.C. Dahiliye Vekâleti Jandarma Umum Kumandanlığı,III, IKS-Sayı:55058
  84. ERÖZ, Mehmet, Hıristiyanlaşan Türkler, Ankara l983.
  85. FIRAT, M. Şerif, Doğu İlleri ve Varto Tarihi, Ankara l983
  86. GÖYÜNÇ, Nejat " Diyarbakır Beylerbeyliğinin İlk İdari Taksimatı ", İstanbul Unv. Edebiyat Fak. Tarih Dergisi, Number: 23 (1969)
  87. HALAÇOĞLU, Ahmet, Balkan Harbi Sırasında Rumeli'den Türk Göçleri (1912-13), Türk Tarih Kurumu, Ankara 1993
  88. UZUNÇARŞILI, İ. Hakkı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Ankara l969
  89. KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Millî Kültürü, Ankara l977
  90. KALAFAT, Yaşar, Şark Meselesi Işığında Şeyh Sait Olayı Karakteri,Dönemindeki İç ve Dış Olaylar, Ankara, 1992
  91. KINAL, Firuzan, Eski Anadolu Tarihi, Ankara l987
  92. KODAMAN, Bayram, Osmanlı Devrinde Doğu Anadolu'nun İdari Durumu, Ankara 1986
  93. KUNT, Metin, Sancaktan Eyalete, İstanbul, 1978
  94. Mehmet Zülfü, Dersim Tarihi, (prepared for publishing by: İbrahim Yılmazçelik; Ahmet Halaçoğlu), Ankara 1994
  95. NEMETH, Gyula Attila ve Hunlar, translator: (Şerif Baştav), Ankara l982
  96. Nuri Dersimi, Dersim Tarihi, Diyarbakır l992
  97. ÖZKÖK, Burhan Osmanlı Döneminde Dersim İsyanları, İstanbul l937
  98. ÖZTÜRK, Hıdır, Tarihimizde Tunceli ve Ermeni Mezalimi, Ankara l984
  99. PARMAKSIZOĞLU, İsmet, Tarih Boyunca Kürt Türkleri ve Türkmenler, Ankara l983
  100. RIŞVANOĞLU, Mahmut, Saklanan Gerçek II, Ankara, 1994
  101. SEFEROĞLU, Şükrü Kaya; BAŞBUĞ, Hayri, Millet ve Millî Birlik Bilinci, Ankara l985
  102. ŞEMSETTIN SAMI, " Dersim ", Kamûsu'l-Alâm, Vol. III, İstanbul, 1307, p.2131-2132
  103. ŞEREF HAN, Şeref-nâme, translateor: Mehmet Emin Bozarslan, İstanbul, 1975
  104. SEVGEN, Nazmi, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Türk Beylikleri, Ankara 1982
  105. SÜMER, Faruk, Karakoyunlular, Vol.I, Ankara,1967
  106. TBMM. Gizli Celse Zabıtları, Vol. II, Ankara, 1980
  107. TEKINDAĞ, M.C. Şehabeddin, " Yeni Kaynak ve Vesikaların Işığı Altında Yavuz Sultan Selim'in İran Seferi", Tarih Dergisi, Number:22, 1967,p.49-76.
  108. TIMUROĞLU, Vecihi,Dersim Tarihi, Ankara l99l
  109. TIZLAK, Fahrettin, Keban ve Ergani Yöresinde Madencilik, Fırat Univ. Institute of Social Science, Unpublished Thesis of Doctors, Elazığ 1991
  110. TOGAN, Z.Velidi Bugünkü Türkeli (Türkistan) ve Yakın Tarihi, İstanbul, l942
  111. TOGAN, Z.Velidi, Umumî Türk Tarihine Giriş, İstanbul, l98l
  112. TÖNUK, Vecihi Türkiye'de İdari Teşkilatın Tarihi Gelişimi ve Bugünkü Durumu, Ankara 1945
  113. BAYKARA, Tuncer, Anadolu'nun Tarihi Coğrafyasına Giriş I, Ankara 1988
  114. TURAN, Ahmet, Doğu ve Güneydoğu Anadolu II, Ankara l992
  115. TURAN, Osman, Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi, İstanbul l980
  116. ÜÇOK, Bahriye, İslâm Tarihi (Emeviler-Abbasiler), Ankara 1983
  117. ÜLKÜ, Fethi "XIX.Yuzyıl Sonlarında Bugünkü Tunceli'nin Durumu", Yeni Fırat Dergisi, Elâzığ, Nisan l964, Number: 22, p.l8-l9 (l8-20).
  118. ULUĞ, Hakkı Naşit, Tunceli Medeniyete Açılıyor, İstanbul, 1939
  119. ÜNAL, M. Ali, " XVI. Yüzyılda Çemişkezek Sancağı", Osmanlı Araştırmaları, XII (1992), p.378-381
  120. ÜNAL, Mehmet Ali XVI. Yüzyılda Harput Sancağı, Ankara 1989
  121. YILMAZÇELIK, İbrahim, "1840-1850 Yıllarında Harput", Türk Dunyası Araştırmaları Dergisi, Number: 52, p.123-142
  122. YILMAZÇELIK, İbrahim, XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Diyarbakır, Ankara, T.T.K. 1995
  123. YINANÇ, M.Halil, Türkiye Tarihi Selçuklular Devri, Anadolu'nun Fethi
  124. Yücel, Yaşar, Mutahharten ve Erzincan Emirliği, Ankara l982
  125. BA, D. CRD: General: 40719, Special: 848
  126. İrade Dahiliye, 16. N. 1332, Hususi: 12
  127. İrade Dahiliye, 21. B. 1317, Hususi: 46
  128. İrade Dahiliye, 4.Z.1315, Hususi:37
  129. İrade Dahiliye, 7.RA.1316., Hususi: 40
  130. Yıldız Tasnifi, Sadaret Res.Mar. Ev. File: 112, Row: 72,; File 112, Row: 79
  131. DERSIM, T.C. Dahiliye Vekâleti Jandarma Umum Kumandanlığı,III, IKS-Sayı:55058
  132. SEFEROĞLU, Şükrü Kaya; BAŞBUĞ, Hayri, Millet ve Millî Birlik Bilinci, Ankara l985
  133. TBMM. Gizli Celse Zabıtları, Vol. II, Ankara, 1980
  134. TIMUROĞLU, Vecihi,Dersim Tarihi, Ankara l99l